II SA/Ke 299/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 maja 2011r. sprawy ze skargi R.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] znak [...], po rozpatrzeniu odwołania R. Z. od decyzji wydanej z up. Burmistrza Miasta i Gminy przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] znak: [...] przyznającej R. Z. zasiłek celowy w kwocie 150 zł. na częściowe pokrycie kosztów zakupu opału, 50 zł na pokrycie części zakupu żywności, 50 zł na zakup leków, 30 zł na częściowe pokrycie kosztów zakupu środków czystości, na podstawie art.138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że wnioskiem z dnia 15 listopada 2010r. R. Z. wystąpił o przyznanie m.in. zasiłku celowego na zakup opału, żywności, leków i środków czystości. Dalej Kolegium cytując art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej podało, że wnioskodawca spełnia warunek kryterium dochodowego, gdyż dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 351 zł. Organ zauważył, iż bez znaczenia jest, czy rodzina uzyskuje, czy też nie uzyskuje dochodów z gospodarstwa rolnego, gdyż art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej określa tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego. Dochód ten jest wliczany jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem ha przeliczeniowego i kwoty dochodu ustalonej dla 1 ha przeliczeniowego niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa. Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego rodzina posiada niewielkie gospodarstwo rolne o pow. 1,11 ha -1,7250 ha przeliczeniowe, zatem dochód miesięczny z tego gospodarstwa wynosi 357,08zł. Organ stwierdził, że R. Z. spełnił również drugą określoną w art. 7 ustawy przesłankę warunkującą prawo do świadczenia tj. bezrobocie i niepełnosprawność orzeczoną do dnia 28 lutego 2011r. Następnie SKO podało, że z treści art. 39 ustawy o pomocy społecznej wynika, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego", swobodnie decydując czy w sprawie wystąpił przypadek uzasadniający przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Choć uznanie administracyjne nie oznacza dowolności, to przyznanie zasiłku celowego nie jest prawnym obowiązkiem organów. Organ podkreślił, iż pomimo, że wnioskodawcy przysługuje roszczenie alimentacyjne od dzieci, które są obowiązane do pomocy swoim rodzicom, to nie korzysta on z przysługujących mu roszczeń. Udzielenie pomocy społecznej następuje po wyczerpaniu przez osobę i rodzinę własnych uprawnień, środków zasobów i możliwości. Wynika to z zasady pomocniczości, która oznacza, że organ pomocy społecznej nie ma obowiązku uczestniczyć w ponoszeniu całości kosztów utrzymania strony wnioskującej o pomoc. Kolegium podało, iż syn T., który zamieszkuje z wnioskodawcą, prowadzi odrębne jednoosobowe gospodarstwo domowe i osiąga regularny dochód netto w kwocie 3231,02 zł. Wnioskodawca jest osobą przedsiębiorczą i zaradną, kieruje wnioski o wsparcie do ARiMR i PUP o uzyskanie środków na rozpoczęcie działalności gospodarczej. Ponadto SKO podniosło, że nie każdy potrzebujący, może w każdym czasie uzyskać pomoc w pełnym oczekiwanym przez niego zakresie, organy pomocy społecznej muszą mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z pomocy ośrodka, a skarżący otrzymuje systematycznie pomoc w formie zasiłków. Jak wynika z pisma MOPS w okresie od listopada do grudnia 2010r.tj. w okresie objętym zaskarżoną decyzją, pomoc przyznawana dla rodzin w podobnej sytuacji materialnej kształtowała się w granicach od 100-500zł. Przy przyznawaniu pomocy zwracano uwagę na sytuację rodziny, jak również na to jak dana rodzina wykorzystuje posiadane przez nią możliwości poprawy swojej sytuacji, poprzez wykorzystanie posiadanych uprawnień. Pomoc przyznana dla R. Z. nie odbiega od wysokości pomocy jaką otrzymywały rodziny w podobnej sytuacji. Zgodnie z danymi zawartymi w wywiadzie środowiskowym rodzina ponosi wydatki związane z nauką syna M. ( czesne 416zł. opłata za akademik 263 zł), który od dnia 1 października 2010r. otrzymuje stypendium w kwocie 410 zł. Tego rodzaju pomoc finansowa przyczyni się do odciążenia budżetu wnioskodawcy, a uzyskane środki na rozpoczęcie działalności gospodarczej w kwocie 18.493 zł umożliwią przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej. Odnosząc się do kwestii samochodu marki Mazda organ II instancji wskazał, że stanowi on własność wnioskodawcy i jest przez niego użytkowany. Na koniec Kolegium dodało, że średnia wysokość świadczenia wynosiła 351 zł, rodzina korzystała z zasiłku okresowego od 01.09 do 31.10.2010r. w wysokości 347,96 zł, a z zasiłku celowego we wrześniu w kwocie 250 zł. W skardze na powyższą decyzję do WSA w Kielcach R. Z. zaznaczył, że do momentu złożenia skargi Kolegium nie rozpoznało jego odwołania od decyzji z dnia 17 listopada 2010r. Następnie zarzucił, że SKO posłużyło się nieprawidłową interpretacja art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, w jego sytuacji bowiem przy obliczaniu dochodu z gospodarstwa rolnego dla celów pomocy społecznej powinno się ustalić, czy faktycznie prowadzi on gospodarstwo rolne i osiąga z niego pożytki, czy też z przyczyn zdrowotnych nie może go uprawiać. Dalej podał, że organ I instancji pomoc otrzymaną z urzędu pracy na otwarcie działalności gospodarczej uznał za dochód do wykorzystania na podstawowe potrzeby życiowe, co spowodowało, że przyznany jego żonie zasiłek stały za miesiąc od września do grudnia został wstrzymany ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego. Następnie skarżący przedstawił sytuację finansową swoich dzieci i stwierdził, że nie rozumie "nacisku: organów pomocy społecznej" odnośnie wyegzekwowania obowiązku alimentacyjnego od syna T. Na koniec podał, że samochód marki Mazda jest wprawdzie jego własnością, ale nie ponosi kosztów związanych z jego utrzymaniem, gdyż ponosi je zięć, który go stale użytkuje. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie podkreślić przede wszystkim należy, że niniejsza sprawa dotyczy wyłącznie przyznania R. Z., w miesiącu listopadzie, zasiłku celowego w wysokości 280 zł, dlatego też Sąd nie zajmował się podniesionymi w skardze kwestiami dotyczącymi nie rozpoznania przez SKO odwołania skarżącego od decyzji z dnia 17 listopada 2010r. oraz wstrzymania jego żonie wypłaty zasiłku stałego. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64 poz. 593 ze zm.), dalej w skrócie ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Z kolei z art. 3 ust. 1 ustawy wynika, że celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z powyższego wynika więc, że zadaniem organów pomocy społecznej jest jedynie wspieranie w działaniu osób zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a nie zagwarantowanie stałego źródła utrzymania. Jest to więc pomoc dla zainteresowanego w jego dążeniu do polepszenia swojej sytuacji życiowej, co nie może oznaczać bezwarunkowego zaspokajania jego wszystkich potrzeb i akceptowania przez organy postawy roszczeniowej. Ponadto pomoc ta powinna mieć charakter przejściowy, skłaniający jednostkę do aktywizacji i samodzielnego działania i nie może być instytucją, która ma przejąć cały ciężar utrzymania wnioskodawcy. Zwrócić również należy uwagę, że w myśl art. 3 ust. 4 ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy mogą zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Powyższe uregulowanie wskazuje więc, że decyzja oparta na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy jest decyzją uznaniową, a organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony. Zainteresowany musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania mu tego świadczenia lub też, że jego rozmiar będzie różny od tego, który określił we wniosku. Jednakże uznaniowość nie oznacza swobody organu orzekającego, który swoje stanowisko musi należycie uzasadnić. Organy rozpoznające niniejszą sprawę w niczym wskazanym przepisom prawa nie uchybiły. Z akt administracyjnych wynika, jakimi środkami finansowymi dysponował organ w miesiącu wydawania decyzji, jaka była ich średnia wysokość w okresie od listopada do grudnia 2010r. Ponadto uzasadniając przyznanie skarżącemu zasiłku celowego w wysokości łącznej 280 zł organ wziął pod uwagę nie tylko sytuację materialną skarżącego, który niewątpliwie spełnia warunki do jego otrzymania, ale również swoje możliwości finansowe i potrzeby innych osób starających się w tym czasie o pomoc pieniężną. Także w ocenie sądu w sposób przekonywujący przedstawiono kryteria, którymi kierował się organ ustalając wysokość przyznanego zasiłku. W związku z powyższym nie ma podstaw do przyjęcia, że przyznając skarżącemu zasiłek celowy w zakresie, jaki nie odpowiadał jego oczekiwaniom, organy postąpiły w sposób dowolny i bez logicznego uzasadnienia swojego stanowiska, zwłaszcza, iż zauważyć należy, iż występując o przyznanie zasiłku celowego i później, w toku postępowania, skarżący nie precyzował, jakiej kwoty się domaga. Odnosząc się do zarzutu nieprawidłowej interpretacji art. 8 ust. 9 ustawy, uznać go należy za nieuzasadniony. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis ten określa tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego. Jest on wyliczany jako wartość dochodu odpowiadająca powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem ha przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalonej dla 1 ha przeliczeniowego niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa ( por. przykładowo wyrok z dnia 19 stycznia 2006r. sygn. I OSK 777/05, wyrok z dnia 17 lutego 2010r. sygn. I OSK 1292/09 dostępne w internetowej bazie orzecznictwa NSA). Oznacza to, że bez względu na to, czy skarżący uprawia swoje gospodarstwo i jaki faktycznie osiąga z niego dochód, przy obliczaniu wysokości dochodu jego rodziny w celu ustalenia, czy jest on uprawniony do korzystania z pomocy społecznej, organy mają obowiązek ustalić wysokość dochodu stosownie do regulacji zawartej w art. 8 ust. 9 ustawy. Powyższe w niniejszej sprawie o tyle ma drugorzędne znaczenie, że uwzględniając stosownie do powołanego wyżej przepisu dochód rodziny skarżącego, organy ustaliły, że kwalifikuje się on do przyznania pomocy, gdyż dochód na jednego członka rodziny nie przekracza kwoty 351 zł. Jak zaś już wcześniej wskazano, w ocenie Sądu przyznając zasiłek celowy w łącznej wysokości 280 złotych organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W związku z powyższym nie ma również znaczenia podnoszona w skardze okoliczność, że skarżący nie ponosił wydatków na naukę młodszego syna i że skoro syn ten zamieszkuje w akademiku i ma swoje środki finansowe to mógłby zostać uznany za osobę samodzielnie gospodarującą. Mając powyższe na uwadze skargę jako niezasadną należało oddalić, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.).