II SA/Ke 307/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Referent stażysta Katarzyna Tuz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 lipca 2007r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak:[...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz J. S. kwotę 15 ( piętnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza przez Kierownika Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] znak: [..] udzielającej J. S. pomocy w postaci zasiłku celowego i w naturze w wysokości [...] zł na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia. W motywach swego rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, iż pismem z dnia 12.01.2007r. J. S. zwróciła się do Burmistrza z prośbą o udzielenie pomocy pieniężnej na wyżywienie, leki, ubranie itp. Wnioskodawczyni podniosła jednocześnie, iż jest rencistką II grupy inwalidztwa z zakazem pracy od 1994r., zaś rentę przedłużono jej do momentu przejścia na emeryturę, tj. do 2.01.2012r. z zakazem pracy ze względu na znaczny stopień naruszenia sprawności organizmu, wiek i stan kliniczny. Wskazała nadto, iż cierpi na wiele schorzeń i leczy się u kilku specjalistów, na dowód czego przedłożyła stosowne zaświadczenia. Natomiast z powodu braku pieniędzy J. S. nie wykupuje wszystkich leków, a na małe rachunki nie bierze faktur, gdyż się wstydzi. Decyzją z dnia [..] znak: [...] organ I instancji, po przeprowadzeniu aktualizacji wywiadu środowiskowego, przyznał wnioskodawczyni zasiłek celowy w kwocie [...] zł na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia z uwagi na trudną sytuację materialną oraz spełnienie wymogów ustawy o pomocy społecznej, w podstawie prawnej przytaczając m.in. art. 7, art. 8, art. 17, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1, 3, art. 109 ustawy z dnia 12.03.2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Odwołanie od w/w decyzji wniosła J. S., kwestionując wysokość przyznanej pomocy oraz jej formę. Skarżąca podniosła, iż w swoim wniosku zwracała się o pomoc w formie wyżywienia i ubrania. Wskazała także, iż leczy się od 12 lat, w tym od ostatnich 3 lat u pięciu specjalistów i złożyła stosowne zaświadczenia. Natomiast z powodu braku środków skarżącej nie stać na leczenie wszystkich schorzeń. Nie może także opłacać czynszu w kwocie [...]zł, a jej zadłużenie z tego tytułu wynosi już ok. [...] zł. Ponadto J. S. nie otrzymała w styczniu żadnej pomocy, zaś jej dochód w kwocie ok. [...]zł jest niższy niż minimum socjalne wynoszące [...] zł. W piśmie przewodnim z dnia 2.03.2007r. przekazującym akta sprawy wraz z odwołaniem J. S. organ I instancji wyjaśnił, że wnioskodawczyni jest osobą samotnie gospodarującą, niepełnosprawną z orzeczoną całkowitą niezdolnością do pracy. Przysługuje jej rentę inwalidzka w wysokości [...]zł, z czego na mocy dobrowolnej ugody sądowej płaci alimenty w kwocie [...] zł na rzecz córki M. J.S. korzysta ze wsparcia finansowego Ośrodka od 1986r., zaś w 2006r. otrzymała pomoc finansową w marcu, kwietniu, maju, sierpniu, październiku, listopadzie i grudniu. Ponadto, każde podanie o pomoc wnioskodawczyni było rozpatrywane przez organ pozytywnie i zawsze udzielano jej żądanej pomocy. Natomiast wysokość przyznawanej pomocy ograniczona jest możliwościami finansowymi Ośrodka oraz koniecznością zapewnienia tego rodzaju pomocy także dużej liczbie innych potrzebujących. Wskazano ponadto, iż w 2007r. Ośrodek na świadczenia z pomocy społecznej dysponuje środkami w kwocie 70.000 zł (5.833 zł miesięcznie), z czego część przeznaczana jest na częściowe pokrycie kosztów dożywiania dzieci w szkole. Natomiast pozostałe środki są - w stosunku do potrzeb - znikome. W lutym 2007r. o pomoc z Ośrodka ubiegało się 48 osób a kwoty przyznanych im zasiłków celowych kształtowały się na poziomie 50-150 zł, z czego wynika, iż J. S. otrzymała wsparcie w najwyższej kwocie. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji wydaną z dnia [...] znak:[...]. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył treść przepisu art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jak również art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy, podkreślając jednocześnie, że zasiłek celowy jest uznaniową formą pomocy społecznej, a jego przyznanie oraz wysokość jest uzależniona od woli organu pomocy społecznej a także jego możliwości finansowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało się także na dane zawarte w w/w piśmie przewodnim z dnia 2.03.2007r., wskazując zarazem, iż udzielony J. S. zasiłek celowy w wysokości [...] zł na pokrycie kosztów leczenia jest najwyższym świadczeniem, jaki organ I instancji przyznał potrzebującym w lutym 2007r. Mając na uwadze powyższe organ II instancji uznał, iż Kierownik Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, przyznając wnioskodawczyni zasiłek celowy w kwocie [...] zł, nie przekroczył uznania administracyjnego. Wysokość świadczeń o charakterze uznaniowym jest bowiem przede wszystkim uzależniona od wielkości środków, jakimi dysponuje organ pomocy społecznej. Z kolei ograniczone środki posiadane przez ośrodki pomocy społecznej nie pozwalają na przyznawanie pomocy w formie i wysokości zaspokajającej wszystkie, nawet najpilniejsze potrzeby osób i rodzin ubiegających się o pomoc. Ze względu na uwzględnienie przez organ I instancji wniosku J. S. w zakresie żądanej formy pomocy, jak również przyznanie zasiłku celowego stosownie do posiadanych i udokumentowanych możliwości organ odwoławczy nie znalazł podstaw do kwestionowania wysokości przyznanego zasiłku celowego. Odnosząc się do zarzutu, iż wnioskodawczyni, pomimo zwrócenia się o pomoc finansową na lekarstwa, żywność, ubranie i oddłużenie czynszu mieszkaniowego, uzyskała jedynie kwotę [...] zł na pokrycie kosztów leczenia organ II instancji wskazał, iż zgodnie art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Natomiast przykładowe rodzaje tych niezbędnych potrzeb życiowych zostały wymienione w ust. 2 tegoż artykułu i są to m. in: pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jakkolwiek nie jest to katalog zamknięty to organ pomocy społecznej musi zważyć, czy wnioskowane żądanie udzielenia pomocy mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej. O ile więc potrzebami tymi są pokrycie kosztów leczenia, lekarstw i odzieży, to oddłużanie czynszu mieszkaniowego w świetle bogatego orzecznictwa sądów administracyjnych nie jest niezbędną potrzebą bytową. Skargę na rozstrzygnięcie organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła J. S., domagając się zamiany zasiłku celowego na okresowy. Skarżąca wskazała na bardzo zły stan swego zdrowia oraz podniosła, iż dochód w kwocie [...] zł nie wystarcza jej na utrzymanie. Ponadto w skardze sformułowano szereg zarzutów dotyczących ogólnie rozumianej działalności Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1269) zadaniem sądu administracyjnego jest sprawowanie kontroli zaskarżonych aktów i czynności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dniu ich wydania. Natomiast stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej ustawą p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei zgodnie z przepisem art. 145 § 1 ustawy p.p.s.a., decyzja (lub postanowienie) podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi: - po pierwsze, naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, - po drugie, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, - po trzecie, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż w toku postępowania administracyjnego organy administracji obu instancji dopuściły się naruszenia szeregu przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stanowi to w ocenie Sądu podstawę do uwzględnienia skargi z przyczyn wskazanych w art. 145 § 1 ust. 1 c p.p.s.a. Wskazać bowiem trzeba, iż orzekające w niniejszej sprawie organy administracji publicznej nie rozpatrzyły wszystkich możliwości wsparcia J. S. stosownie do żądania wyrażonego w jej wniosku, naruszając tym samym dyspozycje przepisów art. 7, 8 oraz 9 k.p.a. Na wstępie wskazać należy na ogólną zasadę wyrażoną w art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12.03.2004r. (Dz. U. z 2004r. Nr 64, poz. 593), zwanej dalej ustawą, zgodnie z którą pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomocy tej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, długotrwałej lub ciężkiej choroby (art. 7 pkt 1 i 6 cyt. ustawy). Z kolei, stosownie do art. 2 ust. 1 cyt. ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Realizację powyższych zasad na gruncie cyt. ustawy zapewnia nie tylko pomoc społeczna świadczona w formie zasiłków celowych, ale również w postaci zasiłków okresowych. Jak wynika bowiem z przepisu art. 38 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Opisana we wniosku, odwołaniu oraz skardze J.S. jej ciężka sytuacja materialna oraz przewlekły zły stan zdrowia nie były kwestionowane przez organy, stąd też należy uznać je za bezsporne. Okolicznością znaną organom jest ponadto fakt długotrwałego (ponad 20 lat) i systematycznego korzystania przez skarżącą z pomocy społecznej, jak również wysokość jej dochodów - [...] zł. Taka bowiem kwota pozostaje na comiesięczne utrzymanie J. S. po uiszczeniu przez nią [...] zł tytułem alimentów na rzecz córki M. z pobieranej przez nią renty z tytułu niezdolności do pracy, co wynika z aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 31.01.2007r. Mając na uwadze tak ustalony stan faktyczny podnieść należy, iż organ I instancji - rozpatrując wniosek J. S. o przyznanie pomocy społecznej i uznając konieczność jej udzielenia - winien był rozważyć wszelkie okoliczności niezbędne do podjęcia prawidłowej decyzji o formie i wysokości przyznanej pomocy społecznej, kierując się nie tylko własnymi możliwościami finansowymi (art. 3 ust. 4 cyt. ustawy), ale także uzasadnionymi potrzebami uprawnionej (art. 3 ust. 1 cyt. ustawy). Na organie pomocy społecznej ciąży bowiem obowiązek załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie pozostaje to w sprzeczności z interesem społecznym i słusznym interesem innych obywateli (art. 7 k.p.a.). Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, iż J. S. spełnia określone w art. 38 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy przesłanki, a zatem przysługuje jej zasiłek okresowy. Jest bowiem samotnie gospodarującą osobą ze znacznym stopniem naruszenia sprawności organizmu, cierpiącą na różnorakie przewlekłe schorzenia. Ponadto dochód skarżącej nie przekracza kryterium dochodowego, o jakim mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy, czyli kwoty 461 zł. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 3 pkt 3 tej ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, pomniejszoną m. in. o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Znamiennym pozostaje także sformułowanie przepisu art. 38 ust. 1 cyt. ustawy, zgodnie z którym zasiłek okresowy "przysługuje" osobie spełniającej określone w nim kryteria, zaś organ pomocy społecznej jedynie ustala jego wysokość (art. 38 ust. 2 i 3 ustawy) - w odróżnieniu od art. 39 ust. 1 ustawy, który stanowi, iż zasiłek celowy "może być przyznany". Dlatego też w przypadku spełnienia przesłanek z art. 38 ust. 1 ustawy obowiązkiem orzekającego organu administracji publicznej jest ustalenie prawa do zasiłku okresowego i jego wypłata, chyba że uniemożliwiają to posiadane środki finansowe lub zgłaszane potrzeby nie mieszczą się w celach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Nieistotne jest przy tym, czy strona expressis verbis wyartykułowała w swoim wniosku żądanie przyznania zasiłku okresowego, czy też uprawnienie do tego zasiłku można wywieść na podstawie znanych organowi materiałów sprawy. W tym miejscu podkreślić należy, iż w swoim wniosku z dnia 12.01.2007r. J. S. wniosła ogólnie o "pomoc pieniężną na wyżywienie, leki, ubranie itp.", wskazując na swoją ciężką sytuację materialną i zdrowotną. Nie określiła natomiast formy, w jakiej ma jej być przyznana pomoc społeczna, zdając się w tym zakresie na organ administracji publicznej i działając w zaufaniu do niego. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś ustaleń tych dokonuje ostatecznie organ pomocy społecznej, na którym spoczywa obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (art. 8 k.p.a.). Ponadto, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, czuwając jednocześnie nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Niewątpliwie możliwość przyznania zasiłku okresowego w sytuacji, gdy wnioskodawczyni spełniała wszystkie konieczne do tego przesłanki jest okolicznością mającą wpływ na ustalenie jej praw w toczącym się postępowaniu dotyczącym przyznania pomocy społecznej. Wskazać trzeba, iż Kierownik Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej posiadał wiedzę o niezaspokojonych potrzebach wnioskodawczyni - tak z akt administracyjnych niniejszej sprawy jak i z innych spraw J. S., która systematycznie od 1986r. korzysta z pomocy Ośrodka. Pomimo tego, organy administracji w żaden sposób nie ustosunkowały się do spełnienia przez wnioskodawczynię przesłanek określonych w art. 38 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy. Nie rozstrzygnięto bowiem w ogóle o prawie do zasiłku okresowego, ani nie pouczono strony - stosownie do art. 8 i 9 k.p.a. - o możliwości wystąpienia o tę formę pomocy społecznej. Prowadzi to zarazem do wniosku, iż organ I instancji nie rozpoznał wniosku skarżącej zgodnie z wyrażonym w nim żądaniem i nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy, naruszając tym samym dyspozycję art. 7 k.p.a. Z tego też powodu za nieprawidłowy należy uznać wyrażony w decyzji organu odwoławczego pogląd, iż organ I instancji uwzględnił wniosek J. S. w zakresie żądanej formy pomocy. Podkreślenia ponadto wymaga okoliczność, iż wysokość zasiłku okresowego w przypadku J. S. wynosiłaby od [...]zł do [...]zł, która to suma, otrzymywana regularnie co miesiąc, pomogłaby skarżącej w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, w jakiej się znajduje. Wysokość tej formy pomocy społecznej ustala się bowiem do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej - 461 zł (art. 8 ust. 1 pkt. 1 ustawy) a dochodem tej osoby z tym, że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie (art. 38 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy). Natomiast kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby - stosownie do przepisu art. 38 ust. 3 pkt 1 cyt. ustawy. Jednakże zgodnie z przepisem przejściowym art. 147 ust. 3 pkt 1 w 2006r. i 2007r. minimalna wysokość zasiłku okresowego wynosi w przypadku osoby samotnie gospodarującej - 35 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Podnieść także trzeba, iż organy administracji publicznej nie rozważyły możliwości wsparcia J. S. pomocą w formie posiłku, bądź też świadczenia pieniężnego albo rzeczowego na podstawie ustawy z dnia 29.12.2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie odżywiania" (Dz. U. z 2005r. Nr 267 poz. 2259). Nie ulega bowiem wątpliwości, iż skarżąca spełnia kryterium dochodowe uprawniające ją do otrzymania pomocy w ramach w/w programu. Jak wynika z przepisu art. 5 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 29.12.2005r. w związku z w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza 150% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej tj. kwoty 461 zł. Zatem kryterium dochodowe kwalifikujące osobę samotnie gospodarującą do udzielenia pomocy w ramach przedmiotowego programu wynosi 691,50 zł. Z kolei zgodnie z wydanym na podstawie upoważnienia zawartego w art. 15 cyt. ustawy z dnia 29.12.2005r. rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 07.02.2006r. w sprawie realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. z 2006r. Nr 25, poz. 186) pomoc w formie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności (...), a także pomoc w formie świadczenia rzeczowego, jest przyznawana w przypadku braku możliwości zapewnienia posiłku lub gdy przyznanie pomocy w formie posiłku byłoby nieuzasadnione z uwagi na sytuację osobistą lub rodzinną (§ 6 cyt. rozporządzenia). Organ I instancji, rozpatrując ponownie przedmiotową sprawę, wyeliminuje stwierdzone naruszenie przepisów art. 7, 8 oraz 9 k.p.a., rozważy możliwość wsparcia J.S. w formie zasiłku okresowego oraz pomocy w zakresie dożywiania, biorąc pod uwagę zarówno konieczność zaspokojenia niezbędnych potrzeb wnioskodawczyni jak i swoje możliwości finansowe - stosownie do art. 3 ustawy o pomocy społecznej i wyda prawidłowe rozstrzygnięcie. Ze względu na powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz 135 i art. 152, art. 200 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.