II SA/Ke 309/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Joanna Nowak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 maja 2012r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej decyzję z dnia [...] znak: [...] w sprawie odmowy przyznania Z. B. zasiłku stałego na okres od dnia 1 grudnia 2008r. do dnia 31 grudnia 2008r. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzja organu I instancji została wydana na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 i ust. 9, art. 17 ust. 1 pkt 19, art. 36 pkt 1 ppkt a, art. 37 ust. 1 pkt 2, ust. 2-3, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Odmawiając przyznania zasiłku stałego za wskazany okres organ I instancji uznał, że Z. B. przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania zasiłku stałego. W odwołaniu od w/w decyzji Z. B. podniósł, że organ I instancji nie wykonał wszystkich zaleceń Kolegium zawartych w poprzednich decyzjach. Zdaniem strony zarówno zasiłku pielęgnacyjnego jak i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego nie należy wliczać do dochodu na potrzeby ustalenia prawa do zasiłku stałego, gdyż świadczenia te nie są przeznaczone na podstawowe utrzymanie rodziny. Ponadto do dochodu wliczone zostały zasiłki chorobowe, a nie zostały odliczone składki na ubezpieczenie zdrowotne, które musiał płacić do ZUS pomimo, że przebywał na zwolnieniu lekarskim. Skarżący zakwestionował także wliczenie do dochodu, od którego zależy uprawnienie do zasiłku stałego, kwoty otrzymanego zasiłku okresowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję, wskazało, że aktualnie kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi 351 zł – stosownie do treści art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy. W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że wyrokiem Sądu Rejonowego w Kielcach Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sygn. akt. [...] Z. B. został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na okres od 13 kwietnia 2004r. do 13 kwietnia 2007r. Z kolei orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 25.05.2007r. został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia 31.05.2012r. Powyższa okoliczność pozwala na przyjęcie, że strona spełniała przesłankę całkowitej niezdolności do pracy z powodu niepełnosprawności, uprawniającą do nabycia zasiłku stałego. W trakcie postępowania ustalono, że Z. B. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem N. B. Dwuosobowa rodzina utrzymywała się z dochodu z gospodarstwa rolnego pow. 1,07 ha fizycznych, co stanowi 0,2885 ha przeliczeniowych - w udziale ½. Organ II instancji wskazał, że w sprawach przyznawania świadczeń z zakresu pomocy społecznej przyjmuje się dochód z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku, jednak w przypadku utraty dochodu, należy przyjąć dochód z miesiąca złożenia wniosku (bądź przyznania świadczenia z urzędu). Decyzją z dnia 12 sierpnia 2011r. organ I instancji przyznał Z. B. zasiłek stały do końca listopada 2008r. Z tego powodu w niniejszej sprawie należało uwzględnić dochód z grudnia 2008r. Na podstawie posiadanej dokumentacji organ odwoławczy stwierdził, że na dochód rodziny skarżącego w grudniu 2008r. składały się: zasiłek rodzinny w wysokości 64 zł, zasiłek pielęgnacyjny Z. B. w wysokości 153 zł, dochód z udziału w gospodarstwie rolnym o pow. 0,2885 ha przeliczeniowego w kwocie 29,86 zł (obliczony na podstawie art. 8 ust. 9 ustawy), dochód z prac dorywczych w kwocie 80 zł oraz zasiłek okresowy w wysokości 157,57 zł. W sumie dochód ten wynosił 484,43 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie dało kwotę 242,22 zł. Na dochód własny Z. B. w grudniu 2008r. (420,43 zł), złożył dochód uzyskany z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego (153 zł), zasiłku okresowego (157,57 zł), dochodu z gospodarstwa rolnego (29,86 zł), z prac dorywczych w kwocie (80 zł). Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy stwierdził, że dochód Z. B. przekracza kryterium dochodowe. W rezultacie Z. B. nie spełnił jednej z przesłanek uprawniających do uzyskania zasiłku stałego, określonej w art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy – co przesądza o zasadności odmowy przyznania tego świadczenia przez organ I instancji. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, że wykaz świadczeń, które nie podlegają wliczeniu na potrzeby ustalania dochodu wskazanych w art. 8 ust. 4 ustawy stanowi katalog zamknięty. W tej sytuacji do dochodu nie wlicza się jedynie świadczeń wymienionych w tym przepisie. Organ odwoławczy podkreślił ponadto, że w art. 8 ust. 5 pkt 1 ustawy ustawodawca wskazał, w jakiej wysokości należy przyjmować dochód w przypadku ubiegania się o świadczenie z pomocy społecznej przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem dochodowym od osób fizycznych. W 2005r. i 2006r. Z. B. nie osiągnął z działalności żadnych przychodów, a zatem brak jest podstaw do ich pomniejszenia o składkę zdrowotną, która jak wynika z oświadczenia strony pomagała mu uiszczać siostra. W przeciwnym razie pomoc pieniężną od siostry należałoby potraktować jako dochód strony. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję z dnia 3 lutego 2012r. Z. B. zarzucił Kolegium, że nie zastosowało odpowiedniej ustawy, na podstawie której można by prawidłowo ustalić wysokość przysługującego mu zasiłku stałego przy uwzględnieniu sytuacji, w jakiej się znalazł. Zdaniem skarżącego zapis "jeżeli ustawa nie stanowi inaczej" obligował organ do zastosowania przepisu odpowiedniej regulacji, na podstawie której można odliczyć od dochodu takie świadczenia jak: zasiłek rodzinny, dodatek do tego zasiłku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, czy też zasiłek pielęgnacyjny. Należy bowiem mieć na uwadze cel tych świadczeń i to, że nie są one przeznaczane na podstawowe utrzymanie rodziny. Z. B. podkreślił ponadto, że jest osobą samotnie wychowującą dziecko, które jest wyłącznie na jego utrzymaniu, a pojęcie dochodu osoby ubiegającej się o przyznanie zasiłku stałego należy wiązać z dochodem, jaki strona uzyskuje dzięki własnej aktywności życiowej, bądź z uwagi na przysługujące wyłącznie jej przymioty. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli legalność działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania. Sądy nie zajmują się natomiast badaniem celowości zaskarżanych rozstrzygnięć. Przy orzekaniu Sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy. Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a. Na wstępie rozważań prawnych należy wskazać, że przesłanki niezbędne do przyznania zasiłku stałego zostały określone w art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Stosownie do treści powołanego przepisu zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Z dyspozycji cyt. regulacji wynika, że ustawodawca uzależnił przyznanie tego świadczenia od spełnienia łącznie wszystkich wymienionych tym przepisem przesłanek, to jest: stwierdzenia, że osoba ubiegająca się o zasiłek stały jest niezdolna do pracy oraz wykazania, że zarówno własny dochód jak i dochód na osobę w rodzinie nie przekraczają wysokości kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Stosownie do art. 6 pkt 1 ustawy całkowita niezdolność do pracy oznacza całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Jak wynika z kolei z art. 8 ust. 3 ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W art. 8 ust. 4 ustawy określono, że do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Nie budzi wątpliwości Sądu, że Z. B. w okresie objętym zaskarżonym rozstrzygnięciem tj. od dnia 1 grudnia 2008r. do dnia 31 grudnia 2008r. spełniał przesłankę całkowitej niezdolności do pracy z powodu niepełnosprawności, co uprawniało stronę – na podstawie przepisu art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy – do nabycia zasiłku stałego. Okoliczność ta znajduje potwierdzenie w wyroku Sądu Rejonowego w Kielcach, Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 maja 2005r., sygn. akt IV U 1678/04, którym to orzeczeniem skarżący został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na okres od dnia 13 kwietnia 2004r. do dnia 13 kwietnia 2007r. oraz orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 25.05.2007r., którym skarżący został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia 31.05.2012r. Ponadto z niewadliwych ustaleń organów obu instancji wynika, że Z. B. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem N. B. Natomiast badając kolejną przesłankę Kolegium uznało, że wysokość dochodu Z. B. była wyższa od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, co oznacza, że skarżący w aspekcie kryteriów określonych w art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy, nie jest osobą uprawnioną do zasiłku stałego w okresie od dnia 1 grudnia 2008r. do dnia 31 grudnia 2008r. Jak wynika bowiem z uzasadnienia zaskarżonej decyzji dochód własny Z. B. w grudniu 2008r. wyniósł 420,43 zł – na co złożyły się sumy pieniężne uzyskane przez niego z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego (153 zł), zasiłku okresowego (157,57 zł), dochodu z gospodarstwa rolnego (29,86 zł) oraz z prac dorywczych (80 zł). Z tego też względu Kolegium uznało, że dochód własny skarżącego przekraczał określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynoszące 351 zł. Z przedstawionym przez organ odwoławczy wyliczeniem dochodu własnego strony skarżącej nie sposób się zgodzić. Jak już to podniesiono na wstępie okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie pozostaje prowadzenie przez skarżącego gospodarstwa domowego wspólnie z synem i tym samym przysługujący mu status osoby w rodzinie – nie zaś osoby samotnie gospodarującej. W rezultacie stwierdzić trzeba, że bez względu na jaki cel został przyznany Z. B. zasiłek okresowy, organ udzielił pomocy społecznej w tej formie jego 2 – osobowej rodzinie. W zaistniałym na gruncie niniejszej sprawy stanie faktycznym brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że zasiłek okresowy w kwocie 157,57 zł stanowi w całości dochód własny skarżącego. W świetle przedstawionych rozważań organ odwoławczy powinien był uwzględnić jako dochód własny Z. B. jedynie połowę tego zasiłku, a więc kwotę 78,78 zł, nie zaś – jak wskazano w zaskarżonej decyzji – całość tego świadczenia w kwocie 157,57 zł. Kolegium, dokonując w tym zakresie odmiennych ustaleń i ich oceny, dopuściło się naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. W odniesieniu do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze stwierdzić należy, że są one nieuzasadnione. Stanowisko Kolegium co do braku podstaw do odliczenia od dochodu innych niż wskazane w art. 8 ust. 3 i 4 ustawy należności i świadczeń nie budzi zastrzeżeń i zasługuje na akceptację. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji uwzględni poczynione w uzasadnieniu przez Sąd rozważania. Dopiero prawidłowe ustalenie dochodu skarżącego pozwoli organowi na właściwą ocenę i uznanie czy zachodzą w niniejszej sprawie przesłanki przewidziane art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy, uprawniające skarżącego do przyznania zasiłku stałego na okres od dnia 1 grudnia 2008r. do dnia 31 grudnia 2008r. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt I wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku znajduje oparcie w przepisie art. 152 ustawy p.p.s.a.