II SA/Ke 320/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański, Asesor WSA Agnieszka Banach (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2017r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]. znak: [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata R. N. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. II SA/Ke 320/17 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (dalej powoływane jako: "SKO", "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] r. znak: [...] orzekającą o odmowie przyznania A. R. prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko – M. R.. W uzasadnieniu powyższej decyzji Kolegium wskazało, iż organ I instancji odmówił A. R. przyznania wnioskowanych świadczeń, albowiem nie spełnia ona przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Miesięczny dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni wynosi 1064,06 zł., co przekracza kryterium dochodowe wynoszące 674 zł. Ponadto organ ten wziął pod uwagę art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyliczył, że różnica między kryterium dochodowym rodziny a ustawowym kryterium dochodowym rodziny wynosi 1170,18 zł. i jest wyższa niż łączna kwota zasiłków przysługujących rodzinie w danym okresie zasiłkowym, dlatego nie ma możliwości przyznania świadczeń rodzinnych. Od powyższej decyzji w ustawowym terminie A. R. złożyła odwołanie. W wyniku rozpatrzenia powyższego odwołania SKO podniosło, że zasady przyznawania świadczeń rodzinnych określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518). Powołując się na brzmienie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 2 tej ustawy, organ II instancji zważył, że zasiłek rodzinny przysługuje, jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł. Z uwagi na treść art. 3 pkt 2 i 2a wskazanej ustawy podstawą ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych w obecnym okresie zasiłkowym są dochody za rok 2015. Nadto odwołując się do treści art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, Kolegium wyjaśniło, co stanowi dochód w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz że, stosownie do art. 3 pkt 1 lit. c tej ustawy, do celów świadczeń rodzinnych dochodami są również dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego. Organ odwoławczy, powołując się następnie na art. 5 ust. 8, ust. 8a i ust. 8b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyjaśnił zasady ustalania dochodu rodziny z gospodarstwa rolnego i wskazał, że według obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2016 r. przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2015 r. – 1975,00 zł. Kolegium wskazało nadto, że ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia Ministra Finansów z dnia 17 listopada 2017 r. wynika, iż B. R. w roku podatkowym 2015 osiągnął dochód w wysokości 24.882,46 zł., który pomniejszony o składki na ubezpieczenie zdrowotne wyniósł 22.643,94 zł. Do dochodu rodziny wliczono również dochód B.a R. pochodzący z gospodarstwa rolnego wynoszącego 6,1235 ha przeliczeniowych w wysokości 12.093,67 zł. oraz dochód A. i B. R. z gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,1730 ha przeliczeniowych w wysokości 2316,63 zł. A. R. w 2015r. uzyskała także dochód z tytułu ulgi na dziecko w kwocie 1252,76 zł. W konsekwencji ustalono, że ogółem w 2015 r. rodzina uzyskała dochód w wysokości 38.307,00 zł., miesięcznie - 3.192,18 zł., a w przeliczeniu na osobę - 1064,06 zł., co przekracza kryterium dochodowe. W związku z powyższym Kolegium wyjaśniło, że przeanalizowało również sytuację dochodową rodziny A. R. z punktu widzenia dyspozycji art. 5 ust. 3-3b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym zakresie organ ustalił, że w okresie, na który jest ustalane prawo do wnioskowanych świadczeń, tj. od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r., w rodzinie A. R. przysługiwałyby: zasiłek rodzinny na syna w wysokości 124 zł. miesięcznie oraz dodatek do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2016/2017 w wysokości 8,33 zł. miesięcznie, zatem miesięczna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami wynosi 132,33 zł. Miesięczny dochód rodziny wnioskodawczyni wynoszący 3.192,18 zł. przekracza jednak kwotę kryterium dochodowego pomnożoną przez liczbę członków rodziny wynoszącą 2022,00 zł. (674,00x3) o kwotę wyższą niż łączna miesięczna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami (tj.132,33 zł.), bo o kwotę 1170,18 zł. Nadto, oceniając dołączoną do akt sprawy umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego oraz decyzję Starostwa Powiatowego w Jędrzejowie z dnia 8 maja 2013 r., Kolegium stwierdziło, że brak jest możliwości niedoliczenia tego dochodu do dochodu rodziny, albowiem umowa nie może być zarejestrowana, ponieważ nie wynika z niej jednoznacznie, że została zawarta w celu nabycia przez wydzierżawiającego prawa do renty lub emerytury, w związku z czym nie są spełnione wymogi art. 28 ust. 4 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W konkluzji organ odwoławczy podniósł, że zasadnie odmówiono A. R. prawa do wnioskowanych świadczeń rodzinnych. Odnosząc się natomiast do argumentacji odwołania, Kolegium wyjaśniło, że na podstawie art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjmuje się domniemanie, iż dochód z gospodarstwa rolnego uzyskuje się niezależnie od tego, czy w tym gospodarstwie się pracuje, czy też zostało ono oddane w dzierżawę innej osobie. Prawidłowo zatem doliczono dochód z gospodarstwa rolnego do dochodu rodziny. A. R. wywiodła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, w której podniosła, że nie zgadza się z decyzją, albowiem gospodarstwo rolne jest wydzierżawione kilka lat temu ze względu na ciężką chorobę męża. Strona wskazała, że nie są producentami rolnymi i nie posiadają gospodarstwa rolnego. Zaprzeczyła, że ciężko chory człowiek może utrzymać gospodarstwo rolne, płacić podatki i inne należności. Wskazała, że wyrok w niniejszej sprawie jest jej niezbędny, aby mogła się od niego odwołać, nawet poza granicami kraju. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2017 r. pełnomocnik skarżącej, popierając skargę, podniósł, że umowa dzierżawy w ogóle nie została zawarta, skoro nie określono w niej czynszu, jest to umowa nienazwana. Nadto wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie została ona opłacona w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., powoływanej dalej jako "ustawa p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga A. R. nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie skarżąca przede wszystkim zakwestionowała fakt uwzględnienia przez organy orzekające w postępowaniu administracyjnym przy ustalaniu dochodu rodziny do celów świadczeń rodzinnych dochodów uzyskanych z gospodarstwa rolnego, twierdząc, że gospodarstwo rolne zostało wydzierżawione kilka lat temu ze względu na ciężką chorobę męża, obecnie nie są oni producentami rolnymi i tego gospodarstwa nie posiadają. Z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że odmówiono przyznania A. R. prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na syna z powodu przekroczenia przez rodzinę skarżącej kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm., dalej powoływana jako "ustawa o świadczeniach rodzinnych). Stosownie do tego przepisu zasiłek rodzinny przysługuje osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 1 definiuje pojęcie "dochodu" na potrzeby ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Dochód rodziny został zdefiniowany w art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny. Natomiast dochód członka rodziny stanowi przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2a tej ustawy). Ponadto stosownie do treści art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych, innymi dochodami niepodlegającymi opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych są m.in. dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego. W świetle powyższych uregulowań, stwierdzić należy, że zasadą jest wyliczanie wysokości dochodu będącego podstawą ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych z uwzględnieniem dochodu z gospodarstwa rolnego. Wyjątek od tej zasady zawiera art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do treści art. 5 ust. 8a pkt 1 tej ustawy, ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Natomiast w myśl art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2016 r., poz. 277 ze zm.), uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej: małżonkiem emeryta lub rencisty (a), jego zstępnym lub pasierbem (b), osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym (c), małżonkiem osoby, o której mowa w lit. b lub c (d). Wykładnia powyższych przepisów prawa prowadzi zatem do wniosku, że możliwość niezaliczenia dochodu uzyskanego z gospodarstwa rolnego do dochodu przyjętego jako podstawa ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych zachodzi w przypadku, gdy część lub całość gospodarstwa rolnego została oddana w dzierżawę, jednakże umowa dzierżawy została zawarta w formie pisemnej na okres co najmniej 10 lat, została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków, wydzierżawiającym gospodarstwo rolne jest emeryt lub rencista, a dzierżawcą nie jest żadna z osób wymienionych w art. 28 ust. 4 pkt 1 lit. a) – d) ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Ze znajdującej się w aktach administracyjnych niniejszej sprawy umowy dzierżawy z dnia 30 kwietnia 2013 r. zawartej pomiędzy B. R. a M. R. bezspornie wynika, że umowa ta nie spełnia wszystkich powyższych przesłanek. Jest to bowiem umowa zawarta na okres 5 lat, a nie wymaganych 10 lat, została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków, jednak Starostwo Powiatowe w Jędrzejowie odmówiło jej zarejestrowania (pismo z dnia 8 maja 2013 r. – k. 16 akt administracyjnych). Trafna jest zatem ocena Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach, że zasadnie organ I instancji uwzględnił w dochodach rodziny skarżącej dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego w roku 2015. Słusznie organy obu instancji stwierdziły, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko, gdyż miesięczny dochód na osobę w rodzinie wyniósł 1064,06 zł., co przekracza kryterium dochodowe wynoszące 674 zł. Obliczenia powyższego dochodu wraz z uwzględnieniem wszystkich składników do niego wliczonych zostały przedstawione w uzasadnieniach decyzji wydanych przez organy obu instancji. W ocenie Sądu, są one prawidłowe. Zasadnie również organy orzekające w sprawie uznały, że skarżąca nie spełniła warunków do uzyskania prawa do świadczeń rodzinnych w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego, gdyż nie zostały spełnione warunki określone w art. 5 ust. 3-3b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przedstawione w zaskarżonej decyzji obliczenia dotyczące tej kwestii Sąd poddał kontroli i również ocenił je jako prawidłowe. Odnosząc się do zarzutów skargi, wyjaśnić należy, co trafnie podniósł organ odwoławczy, że ustawodawca w ustawie o świadczeniach rodzinnych przyjął domniemanie uzyskiwania dochodów z gospodarstwa rolnego niezależnie od tego, czy faktycznie dochód z działalności rolniczej jest osiągany, czy też nie. W tej sytuacji więc argumentacja skarżącej, że nie są z mężem producentami rolnymi, nie posiadają gospodarstwa rolnego, które ze względu na ciężką chorobę męża skarżącej wydzierżawili, nie może być brana pod uwagę. Również argument podniesiony przez pełnomocnika skarżącej na rozprawie, że powyższa umowa dzierżawy w istocie nie została zawarta, jest umową nienazwaną, albowiem nie określono w niej czynszu, nie mógł odnieść zamierzonego skutku w postaci uwzględnienia skargi. W takiej sytuacji, która jednak z uwagi na brzmienie przepisów Kodeksu cywilnego regulujących umowę dzierżawy, w szczególności art. 699 k.c. nie ma miejsca w niniejszej sprawie, w ogóle nie mógłby zostać poddany ocenie zarzut skargi o wydzierżawieniu gospodarstwa rolnego, albowiem wyjątek od zasady ustalania wysokości dochodu będącego podstawą ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych z uwzględnieniem dochodu z gospodarstwa rolnego określony w art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych zachodzi wyłącznie w razie oddania obszarów rolnych w dzierżawę. Z podanych wyżej przyczyn skarga podlegała oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w związku z §4 ust. 1 i 3 i §21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714).