II SA/Ke 321/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Asesor WSA Agnieszka Banach, Protokolant Joanna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2017 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] w przedmiocie zatrzymania A. B. prawa jazdy kategorii B nr, wydanego w przez Prezydenta Miasta na blankiecie serii J nr 0873996. Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktyczny i prawnych: Wnioskiem z dnia 30.08.2017r. Z-ca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie (dalej MOPR), działając na podstawie art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7.09.2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016r. poz. 169 ze zm.), zwanej dalej ustawą, zwrócił się do Prezydenta Miasta o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu – A. B.. W załączeniu przedstawiono decyzję z dnia 11.05.2016r. uznającą A. B. za uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Mając na uwadze powyższe, decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta orzekł o zatrzymaniu A. B. opisanego wyżej prawa jazdy kategorii B – na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. B., wskazując że nigdy nie uchylała się od zaspokajania potrzeb swoich dzieci, a prowadzone przeciwko niej z art. 209 § 1 K.k. postępowanie karne zostało umorzone. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy zakwestionowaną decyzję, stwierdziło że w niniejszej sprawie zostały spełnione wszystkie ustawowe przesłanki przemawiające za zatrzymaniem A. B. prawa jazdy. W tym zakresie organ wskazał na uzyskanie przymiotu ostateczności przez decyzję o uznaniu strony za uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych oraz złożenie przez właściwy organ dłużnika wniosku o odebranie tronie prawa jazdy – wobec czego Prezydent Miasta był zobowiązany do wydania kwestionowanej decyzji. Podejmowane w tym przedmiocie rozstrzygnięcie ma bowiem charakter związany – co uniemożliwia badanie sytuacji życiowej i zdrowotnej kierowcy. Końcowo pouczono stronę o możliwości podjęcia działań, przewidzianych w art. 5 ust. 6 ustawy, które umożliwią uchylenie podjętej decyzji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję organu odwoławczego wniosła A. B., podkreślając, że MOPR jest powołany do pomocy i pełni rolę doradczą, a ponadto wypłacał świadczenia nienależne. Obecnie skarżąca, będąca osobą chorą i niepełnosprawną, uważa się za ofiarę zaistniałej sytuacji – do której doszło w wyniku zaniedbań MOPR. Końcowo A. B. podkreśliła, że przekazywała zaległe alimenty dzieciom, nawet kiedy chciały więcej pieniędzy, lecz straciła zdrowie i szanse na normalne funkcjonowanie. Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i przychylenie się do wniosku o zwrot zatrzymanego prawa jazdy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zakwestionowanego rozstrzygnięcia. Pismem złożonym w siedzibie tut. Sądu w dniu 26.10.2017r. skarżąca wniosła o zmianę terminu wyznaczonej w tym dniu rozprawy – z uwagi na podjętą poza Kielcami pracę, brakiem możliwości wzięcia urlopu i chęcią osobistego stawiennictwa na posiedzeniu. Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 26.10.2017r. tut. Sąd oddalił wniosek o odroczenie rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem – nie zaś pod kątem słuszności i celowości. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a.). Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego. Na wstępie podkreślić trzeba, że kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie została objęta decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławcze, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o zatrzymaniu A. B. prawa jazdy. Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7.09.2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016r. poz. 169 ze zm.), zwanej dalej ustawą, w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Z dalszych regulacji art. 5 ustawy wynika, że decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów (ust. 3a). Stosownie zaś do art. 5 ust. 3b ustawy jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika: 1) składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) oraz 2) po uzyskaniu z centralnej ewidencji kierowców informacji, że dłużnik alimentacyjny posiada uprawnienie do kierowania pojazdami, kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z odpisem tej decyzji. Ustawodawca w art. 5 ust. 5 zawarł jednoznaczne stwierdzenie, że na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy, co przesądza o braku jakiegokolwiek uznania administracyjnego w tym zakresie. Wyszczególniona powyżej nowelizacja uprzednio obowiązujących przepisów – do jakiej doszło na podstawie art. 2 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 19.08.2011r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 205, poz. 1212) – uwzględniała treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22.09.2009r. o sygn. P 46/07 (opubl. OTK ZU nr 8/A/2009, poz. 126), w którym w szczególności uznano za naruszone dotychczasowym kształtem instytucji zatrzymywania prawa jazdy zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji) oraz zasadę sprawiedliwej procedury (art. 2 Konstytucji). Uwzględniając to orzeczenie w uzasadnieniu projektu powołanej nowelizacji wskazano m.in., że dokonane zmiany miały na celu wprowadzenie nowych rozwiązań w procedurze zatrzymywania prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego przez wprowadzenie trybu odwoławczego oraz realizację zasady proporcjonalności. Kolejna kontrola zgodności z Konstytucją RP unormowań zawartych w art. 5 ust. 3b ustawy została zakończona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12.02.2014r. o sygn. K 23/10 (opubl. OTK-A 2014/2/10), w którym stwierdzono, że oceniany przepis jest zgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji zasadą proporcjonalności. Decydujący wpływ na takie rozstrzygnięcie miał fakt, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy jest stosowana wobec wąskiej kategorii osób zobowiązanych do alimentacji. Ustawodawca wyodrębnił grupę dłużników alimentacyjnych, którzy w jego ocenie, wykazują się szczególną uporczywością w utrudnianiu egzekucji oraz w uchylaniu się od współpracy z właściwymi organami w zakresie aktywizacji zawodowej, pomimo braku zatrudnienia i określił ich jako uchylających się od zobowiązań alimentacyjnych. Przesłanki wszczęcia postępowania o uznanie dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych zostały ukształtowane w art. 5 ust. 3 ustawy. Trybunał wziął pod uwagę, że dłużnik alimentacyjny, zachowując się zgodnie z prawem, ma decydujący wpływ na niezastosowanie wobec niego środka w postaci zatrzymania prawa jazdy. Zakwestionowany środek nie jest więc stosowany automatycznie w sytuacji niewywiązywania się dłużnika ze zobowiązań alimentacyjnych, ale jedynie wówczas, gdy dłużnik alimentacyjny uporczywie utrudnia egzekucję lub nie podejmuje żadnej aktywności w celu aktywizacji zawodowej, a proponowane przez właściwe instytucje prace bez uzasadnionej przyczyny odrzuca. Natomiast, zgodnie z art. 5 ust. 3a ustawy, decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy nie można wydać, jeżeli dłużnik przez ostatnie 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Taki dłużnik nie jest bowiem dłużnikiem uchylającym się od zobowiązań alimentacyjnych w rozumieniu ustawy. Z akt sprawy wynika, że na podstawie cyt. przepisów wydano – z upoważnienia Prezydenta Miasta– ostateczną decyzję z dnia 11.05.2016r. (k. 3 akt administracyjnych) o uznaniu A. B. za uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia powołano się na informację uzyskaną od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym, z której wynika że skarżąca nie spełnia wymogów określonych w cyt. wyżej art. 5 ust. 3a ustawy (k. 1 akt administracyjnych). Mając na względzie powyższe, wnioskiem z dnia 30.08.2016r. (k. 9 akt administracyjnych) Z-ca Dyrektora MOPR, powołując się na art. 5 ust. 3b ustawy, zwrócił się do Prezydenta Miasta o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu – A. B., przedstawiając w załączeniu ww. decyzję z dnia 11.05.2016r. Stosownie do treści art. 5 ust. 5 ustawy na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta (którego funkcje w niniejszej sprawie pełni Prezydent Miasta) wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z brzmienia cytowanego przepisu wynika, że decyzja w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy ma charakter związany, ponieważ organ jest zobligowany do wydania nakazu w sytuacji, gdy wystąpiły przesłanki określone tym przepisem, to jest gdy: - po pierwsze, zostanie złożony wniosek pochodzący od organu właściwego dłużnika i - po drugie, decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna. W rozpoznawanej sprawie obie przesłanki zostały spełnione. W tym miejscu wskazać należy za Trybunałem Konstytucyjnym (sprawa o sygn. akt K 23/10), że omawiany środek nie jest stosowany automatycznie w sytuacji niewywiązywania się dłużnika ze zobowiązań alimentacyjnych. Jeśli bowiem dłużnik alimentacyjny nie jest w stanie wywiązać się z alimentów, ale współpracuje z właściwymi organami, prawa jazdy nie można mu zatrzymać. Tymczasem, jak wynika z akt administracyjnych, skarżąca – pomimo zobowiązania do stawiennictwa w siedzibie MOPR celem udzielenia informacji do wywiadu alimentacyjnego (pod rygorem zastosowania art. 5 ust. 3 ustawy) – wezwaniu temu nie zadośćuczyniła w żadnej mierze (k. 6, 7, 21 akt administracyjnych). Odnosząc się do zarzutów skargi, formułowanych w odniesieniu do trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej strony należy wyjaśnić, że związany charakter decyzji wydawanej w trybie art. 5 ust. 5 ustawy uniemożliwia organowi badanie zasadności uznania skarżącej za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jej sytuacji rodzinnej, majątkowej czy zdrowotnej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 3.07.2014r. o sygn. akt VIII SA/Wa 68/14, dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA). W konsekwencji okoliczności te nie mają znaczenia w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy, a jedynie na etapie rozstrzygania o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych – które to postępowanie, prowadzone uprzednio wobec A. B., zostało już prawomocnie zakończone. Końcowo zauważyć należy, że art. 5 ust. 6 ustawy określa przesłanki, jakie muszą zostać spełnione, aby decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy została uchylona. Zgodnie z tym przepisem uchylenie tej decyzji następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy: 1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub 2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Mając na względzie treść cyt. przepisu stwierdzić trzeba, że to od samego dłużnika alimentacyjnego – jego starań w wywiązywaniu się ze zobowiązań alimentacyjnych – uzależnione jest uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy i jego zwrot. Reasumując Sąd uznał, że organy obu instancji właściwie rozpoznały całokształt sprawy, dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych oraz prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego – co wyjaśniły w uzasadnieniach podjętych decyzji. Pomimo powoływanej przez skarżącą argumentacji o podjętej poza Kielcami pracy, brakiem możliwości wzięcia urlopu i chęcią osobistego stawiennictwa, Sąd nie uwzględnił wniosku o odroczenie rozprawy – wobec braku spełnienia ustawowych przesłanek w tym zakresie, przy uwzględnieniu zasady wyrażonej w art. 107 p.p.s.a., zgodnie z którym nieobecność stron lub ich pełnomocników na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Z kolei stosownie do art. 99 p.p.s.a. Sąd nawet na zgodny wniosek stron może odroczyć posiedzenie tylko z ważnej przyczyny, a zgodnie z art. 109 p.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli Sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć. Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a. ----------------------- 8