II SA/Ke 328/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Żak po rozpoznaniu w dniu 26 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków K. T. i M. T. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. G., J. G. i S. G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 17 lutego 2014 r. znak: [...] w przedmiocie sprawdzenia wykonania obowiązków wynikających z decyzji administracyjnej postanawia: I. oddalić wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych; II. oddalić wnioski o ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2014 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach oddalił wnioski uczestników postępowania K. T. i M. T. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W sprzeciwie od ww. postanowienia wnioskodawcy podnieśli, że ze złożonych przez nich oświadczeń w sposób jednoznaczny wynika, że nie są w stanie ponieść kosztów związanych z zapewnieniem sobie pomocy prawnej. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje. Wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie nie zasługują na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W myśl art. 245 § 1-3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest zatem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Ze złożonych przez uczestników oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzą oni wspólnie gospodarstwo domowe. Źródłem ich utrzymania są dwie emerytury w wysokości 1518,20 zł i 959,84 zł. Wnioskodawcy nie wykazali żadnego majątku poza domem w K. o pow. 200 m². Podali, że od 8 lat leczą się w [...], a dochody uzyskiwane z emerytur ledwie pokrywają ich bieżące wydatki. W ocenie Sądu małżonkowie T. nie wykazali, że nie są w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego, ponieść kosztów postępowania. Orzekając w tym względzie Sąd miał na uwadze wysokość dochodów skarżących, tj. łącznie 2478,04 zł miesięcznie na dwie osoby. Wnioskodawcy są ponadto właścicielami nieruchomości (domu o pow. 200 m²) i nie korzystają z pomocy społecznej. Trudno zatem uznać ich za osoby ubogie. Przy osiąganych stałych miesięcznych dochodach w postaci emerytur są w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia części kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Wnioskodawcy w żaden sposób nie wykazali aby kwota osiąganych przez nich dochodów uniemożliwiała im pokrycie tych kosztów, w szczególności ani we wnioskach o przyznanie prawa pomocy ani w sprzeciwie nie podali rodzaju i wysokości ponoszonych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem. Nie wykazali również aby mieli trudności ze spłatą zobowiązań i regulowaniem bieżących opłat. Sąd nie mógł więc ocenić, czy wykazane dochody rzeczywiście w całości wydatkowane są na bieżące utrzymanie i nie można z nich wygospodarować żadnych kwot na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. W konsekwencji należy uznać, że uczestnicy nie wykazali, że spełniają przesłanki do przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym miejscu podkreślić należy, że opłaty sądowe są daninami publicznymi, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.