II SA/Ke 329/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Związku Zawodowego o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Związku Zawodowego na decyzję Dyrektora Zakładu Opieki Zdrowotnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Związek Zawodowy, zwany dalej "Związkiem" wniósł do Wojewódzkiego Sądu w Kiecach skargę na decyzję Dyrektora Zakładu Opieki Zdrowotnej w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. Do skargi strona załączyła wypełniony urzędowy formularz PPPr wnosząc o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, ze jest organizacją związkową zrzeszającą pracowników Urzędu Miasta i Gminy, Związku Gmin oraz pracowników innych pracodawców samorządowych działających na obszarze gminy, utrzymuje się ze składek członkowskich, nie otrzymuje żadnych dotacji ani subwencji. Wnioskodawca stwierdził, że z uwagi na fakt, że swoją ochroną obejmują pracowników Urzędu Miasta i Gminy, Związku Gmin oraz pracowników innych pracodawców samorządowych nie posiadają odpowiednich funduszy na sfinalizowanie postępowań administracyjnych. Skarżący nie wykazał żadnych środków trwałych. Na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku na rachunku bankowym wnioskodawcy znajdowała się kwota 329,13 zł. W toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy dopuszczono dowód z akt sprawy sygn. II SAB/Ke 1/16 i II SAB/Ke 14/16. Jak wynika z akt wyżej wymienionych spraw, Związek w dniu 20 stycznia 2016 r. i 11 marca 2016 r. uiścił wpisy sądowe od skarg w wysokości po 100 zł. Przewodniczący Zarządu Związku Zawodowego udzielił w dniu 24 lutego 2016 r. i 11 maja 2016 r. pełnomocnictwa procesowego radcy prawnemu E.D. Pełnomocnik z wyboru reprezentowała Związek podczas rozpraw sądowych w dniach 2 marca 2016 r. i 11 maja 2016 r. Wyrokami z dnia 2 marca 2016 r. i 11 maja 2016 r. Wojewódzkie Sąd Administracyjny w Kielcach zasądził od Dyrektora Zakładu Opieki Zdrowotnej na rzecz Związku Zawodowego w sumie kwotę 714 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyty w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego dochody i sytuacja majątkowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania czy choćby dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy podkreślić, że zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568, jak też postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09 oraz z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09, opublikowane na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zaistniały przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie NSA z dnia 6 maja 2015 r., I OZ 400/15). W rozpatrywanej sprawie Związek, ubiegający się o prawo pomocy w zakresie całkowitym, nie wykazał, nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, jak również nie wykazał, aby podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych i wynagrodzenia pełnomocnika. Po pierwsze, na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku na rachunku bankowym wnioskodawcy znajdowała się kwota 329,13 zł. Po drugie, w 2016 r. Związek dwukrotnie uiścił wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł oraz stać go było na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Po trzecie, wyrokami z dnia 2 marca 2016 r. i 11 maja 2016 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na rzecz Związku została w sumie zasądzona kwota 714 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Ponadto nawet gdyby posiadane obecnie zasoby finansowe okazały się niewystarczające na pokrycie kosztów sądowych i wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru w związku z wniesieniem jednocześnie 3 skarg (sprawy sygn. akt II SAB/Ke 25/15, II SA/Ke 329/16,II SA/Ke 330/16), to i tak Związek powinien podjąć działania w celu zabezpieczenia środków na wydatki związane z postępowaniem sądowym np przez ustanowienie wpłat członków związku przeznaczonych na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym czy pozyskanie darowizn. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 13 pkt 10 ustawy z dnia 3 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 167 ze zm.) źródła finansowania działalności związku oraz sposób ustanawiania składek członkowskich określa statut związku zawodowego. Co do zasady związek zawodowy powinien prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania związku zawodowego na Skarb Państwa przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu powoduje, że faktycznie działalność związku zawodowego finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że związek zawodowy prowadzi działalność na bazie własnego majątku . Podniesiona we wniosku o prawo pomocy okoliczność, że skarżący Związek obejmuje pracowników instytucji samorządu terytorialnego nie jest wystarczającym powodem uzasadniającym brak funduszy na prowadzenie postępowań przed sądami administracyjnymi. Nie można więc oczekiwać przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy organizacja związkowa nie podejmuje żadnych działań w celu pokrycia kosztów swojej działalności statutowej. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, aby tego rodzaju działania podjął i z jakim skutkiem. W tej sytuacji nie można stwierdzić, że skarżący wykazał, iż nie posiada on dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Uznano, zatem, że wnioskodawca ma możliwość zdobycia środków finansowych na pokrycie wpisu sądowego od skargi wynoszącego 200 zł i innych ewentualnych kosztów sądowych na późniejszym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, które nie przekroczą jednorazowo kwoty 100 zł oraz wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może więc zostać uwzględniony. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 1 i 2 i art. 246 § 2 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.