II SA/Ke 336/25
WyrokWSA w Kielcach2025-11-05
Skład orzekający: Renata Detka, Beata Ziomek, Krzysztof Armański
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy świadczenie pielęgnacyjne wypłacone po uzyskaniu przez małżonkę osoby pobierającej świadczenie nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które stało się ostateczne, może być uznane za nienależnie pobrane, jeśli osoba pobierająca świadczenie nie została w sposób indywidualny i zrozumiały pouczona o obowiązku powiadomienia organu o tym fakcie?Ratio decidendi
Świadczenie pielęgnacyjne wypłacone po uzyskaniu przez małżonkę osoby pobierającej świadczenie nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które stało się ostateczne, nie może być uznane za nienależnie pobrane, jeśli osoba pobierająca świadczenie nie została w sposób indywidualny i zrozumiały pouczona o obowiązku powiadomienia organu o tym fakcie. Samo ogólne pouczenie o obowiązku informowania o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia nie jest wystarczające do przypisania świadczeniobiorcy świadomości pobierania świadczenia nienależnie, zwłaszcza w sytuacji szczególnych regulacji prawnych.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ uznał świadczenie za nienależnie pobrane, ponieważ skarżący nie powiadomił organu o uzyskaniu przez jego żonę nowego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, które stało się ostateczne. Skarżący kwestionował prawidłowość pouczenia o obowiązku informowania o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia, twierdząc, że nie było ono wystarczająco zindywidualizowane.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2025 r. sprawy ze skargi W. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 22 maja 2025 r. znak: SKO.PS-80/1853/449/2025 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.
Decyzją z 22 maja 2025 r. znak: SKO.PS-80/1853/449/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (dalej "SKO"), po rozpatrzeniu sprawy z odwołania W. O. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Stąporkowa z dnia 17 marca 2025 r., znak: SR.5211.ŚP.41.3.2022.SKO.2025, w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia rodzinnego w formie świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 27 czerwca 2024 r. do 30 września 2024 r. oraz zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej kwocie 9362,40 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji SKO wyjaśniło, że decyzją z 29 września 2022 r. przyznało W. O. świadczenie pielęgnacyjne na okres do 30 kwietnia 2024 r. Decyzją organu I instancji z 30 kwietnia 2024 r. zmieniono ww. rozstrzygnięcie SKO w ten sposób, że przyznano stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną J. O. na okres od 1 maja 2024 r. do 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stanie się ostateczne.
W dniu 24 maja 2024 r. małżonka odwołującego uzyskała nowe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, którym została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie to stało się ostateczne w dniu 27 czerwca 2024 r. W. O. nie dostarczył do organu właściwego tego orzeczenia w przewidzianym terminie, a organ o fakcie posiadania przez stronę nowego orzeczenia powziął wiadomość w dniu 7 listopada 2024 r., kiedy to wpłynęło ono wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu w tej sytuacji zaistniał zatem pierwszy z warunków określonych w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r.", tj. świadczenie rodzinne zostało wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części. W ocenie Kolegium W. O. został także wcześniej właściwie pouczony o obowiązku powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Stosowne pouczenie zawarte zostało w decyzji organu I instancji z dnia 30 kwietnia 2024 r., gdzie wskazano że osoba pobierająca świadczenie pielęgnacyjne jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić gminny organ właściwy wypłacający świadczenie o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do tego świadczenia, oraz że niepoinformowanie może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Również we wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia odwołujący był poinformowany o konsekwencjach nienależnie pobranego świadczenia. Z zapisu tam zawartego jednoznacznie wynika, że świadczeniobiorca ma obowiązek informowania organu m.in. o "innych zmianach", ale jedynie takich, które mają wpływ na prawo do świadczenia. Niewątpliwie wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności żony jest zmianą mającą wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto w osnowie decyzji organu I instancji z dnia 30 kwietnia 2024 r. widnieje jednoznaczny zapis wskazujący, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przedłużono maksymalnie do 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stanie się ostateczne.
SKO odwołało się do wyroku NSA z 5 lutego 2025 r., sygn. I OSK 413/24, w którym przyjęto że wydanie nowego orzeczenia nie powinno być utożsamiane wyłącznie z orzeczeniem o ustaniu stanu niepełnosprawności, w związku z czym uzyskanie każdego orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności powoduje ustanie okresu zasiłkowego. Wydanie orzeczenia wskazującego, że niepełnosprawność nie ustąpiła, powoduje jedynie że jego adresat jest uprawniony do ubiegania się o kolejne, odrębne świadczenie. Skoro skarżący zwrócił się w dniu 7 listopada 2024 r. z nowym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to uznać należy, że miał wiedzę że dotychczasowe uprawnienie wygasło z mocy prawa w związku z wydaniem nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności małżonki.
W tym stanie rzeczy zdaniem SKO należy stwierdzić, że doszło do wypłaty świadczeń rodzinnych w okresie od 27 czerwca 2024 r. do 30 września 2024 r. w łącznej kwocie 9.362,40 zł (2.988,00 zł/30 dni x 4 dni = 398,40 zł) + 3 x 2.988,00 zł = 9.362,40 zł) w związku z zaistnieniem okoliczności powodujących ustanie prawa do tych świadczeń, a w konsekwencji doszło do nienależnego pobrania tych świadczeń w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., które podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami.
Kolegium podkreśliło również, że nie kwestionuje faktu niepełnosprawności małżonki odwołującego, jednak stan zdrowia osoby niepełnosprawnej nie ma wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Zgodnie z przepisami u.ś.r. postępowanie dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego jest postępowaniem wnioskowym, co oznacza że nie może być ono przyznane od dnia złożenia wniosku o ustalenie prawa do tego świadczenia. W niniejszym postępowaniu nie podlega ocenie zasadność odmowy przyznania odwołującemu świadczenia pielęgnacyjnego i podstaw prawnych tej odmowy, bowiem kwestie te zostały ujęte w odrębnej decyzji z dnia 30 stycznia 2025r.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach W. O. zarzucił naruszenie:
1) przepisów postępowania mającego wpływ na wynik sprawy, w postaci:
a) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i wydanie przez organ II instancji decyzji o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji, podczas gdy po dokonaniu analizy zebranego materiału dowodowego w sprawie organ winien dojść do wniosku, że brak było podstaw do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji;
b) art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego, rzetelnego oraz pełnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie, a w konsekwencji oparcie zaskarżonego rozstrzygnięcia na błędnych ustaleniach faktycznych i tym samym uznanie, że z treści zawartego we wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia pouczenia wprost wynikał obowiązek poinformowania o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności, podczas gdy z pouczenia tego wynikał obowiązek niezwłocznego poinformowania o zmianach, które mają wpływ na prawo do świadczenia;
c) art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego, rzetelnego oraz pełnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie i tym samym brak dokonania przez organy I i II instancji oceny działania skarżącego w zakresie świadomości i zamiaru (jako osoby pobierającej świadczenie), co w konsekwencji spowodowało, że organ II instancji ograniczył się do analizy pouczenia, jakie znalazło się we wniosku o przyznanie świadczenia;
d) art. 6 K.p.a. i art. 8 K.p.a. poprzez niedokładne zbadanie wszystkich okoliczności sprawy, a tym samym naruszenie zasady budowania zaufania do organów władzy państwowej;
2) prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy w postaci:
a) art. 30 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. poprzez niewłaściwe uznanie, że skarżący w okresie od 27 czerwca 2024 r. do 30 września 2024 r. pobierał nienależnie świadczenia rodzinne, a zatem w myśl art. 30 ust. 1 u.ś.r., art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 30 ust. 7 u.ś.r. obowiązany jest do zwrotu świadczenia za powyższy okres wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, podczas gdy ze zgromadzonego materiału w żaden sposób nie wynika, aby skarżący w spornym okresie pobierał świadczenie pielęgnacyjne w złej wierze, czy też miał świadomość, że mu ono nie przysługuje;
b) art. 24 u.ś.r. w zw. z art. 30 ust. 1 u.ś.r. i art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżący nie spełnił przesłanek ustawowych do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 27 czerwca 2024 r. do 30 września 2024 r. z uwagi na nieprzedłożenie orzeczenia o niepełnosprawności wydanego w trybie u.r.z.s., podczas gdy z zawartego we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pouczenia nie wynikało, że pobierane przez skarżącego świadczenie, po wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności żony, będzie świadczeniem nienależnie pobranym, które skarżący będzie musiał zwrócić.
Mając na uwadze powyższe skarżący w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, a jeżeli sąd uzna że zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania administracyjnego – również o umorzenie tego postępowania na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. Wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi W. O. rozwinął podniesione zarzuty, podkreślając w szczególności – przy odwołaniu się do orzecznictwa sądów administracyjnych – że nie można uznać za spełniające wymogi prawidłowego takiego pouczenia, którego treść jest jedynie przytoczeniem treści jednego przepisu czy też wielu przepisów. Pouczenie spełnia wymogi prawidłowego tylko wówczas, gdy jest zredagowane w sposób zrozumiały dla konkretnej osoby i w taki sposób, aby mogła jego treść odnieść do swojej sytuacji, aby następnie wiedzieć, że określona okoliczność ma znaczenie dla przyznania uprawnienia, a jej zaistnienie rodzi obowiązek poinformowania organu o tym fakcie.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Podstawą decyzji organu I instancji, utrzymanej w mocy zaskarżonym rozstrzygnięciem, był art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
W niniejszym przypadku niespornym jest fakt, że skarżący posiadał przyznane decyzją SKO z 29 września 2022 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną J. O. – na okres do 30 kwietnia 2024 r. Rozstrzygnięcie to było następnie modyfikowane w zakresie wysokości świadczenia, natomiast decyzją organu I instancji z 30 kwietnia 2024 r. zmieniono je w ten sposób, że przyznano W. O. świadczenie pielęgnacyjne na okres od 1 maja 2024 r. do 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stanie się ostateczne.
Faktem jest również, że w ww. decyzji zmieniającej z dnia 30 kwietnia 2024 r. skarżący został pouczony o tym, że jest obowiązany "niezwłocznie powiadomić gminny organ właściwy wypłacający świadczenie pielęgnacyjne o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym również o przypadku wyjazdu osoby uprawnionej lub członka rodziny tej osoby poza granicę Rzeczypospolitej Polskiej". Pouczenie zawierało również informację o tym, że "niepoinformowanie gminnego organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego o zmianach, o których mowa powyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie". Analogiczne pouczenie znalazło się we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (k. 1 akt adm.).
Wydanie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji wynika z faktu, że skarżący nie powiadomił organu właściwego o fakcie uzyskania przez jego żonę nowego orzeczenia o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności, które to orzeczenie stało się ostateczne w dniu 27 czerwca 2024 r.
Zauważyć należy, że treść art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. wymienia dwa warunki, których zaistnienie powoduje, że mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem. Pierwszy warunek to istnienie okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo uzyskanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, drugi to pouczenie osoby pobierającej świadczenia o braku prawa do ich pobierania. Pouczenie spełnia wymogi prawidłowego tylko wówczas, gdy jest zredagowane w sposób zrozumiały dla konkretnej osoby i w taki sposób, aby mogła jego treść odnieść do swojej sytuacji, by następnie wiedzieć, że określona okoliczność w jej sytuacji ma znaczenie dla przyznania jej uprawnienia, a jej zaistnienie rodzi po jej stronie obowiązek poinformowania organu o tym fakcie (por. m.in. wyrok WSA w Bydgoszczy z 19 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 699/17).
Obowiązek zwrotu świadczenia nienależnego obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Zatem konieczność zwrotu nienależnie pobranego świadczenia związana jest ze skutecznością pouczenia o okolicznościach, które mają wpływ na pobieranie świadczenia. W orzecznictwie zwraca się uwagę na świadomość działania świadczeniobiorcy. Ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Skuteczność oznacza przy tym formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy. Wina (świadomość) świadczeniobiorcy w ujęciu subiektywnym stanowi zatem kluczowy element uznania świadczenia za pobrane nienależnie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, nastąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego. Pouczenia adresowane do stron winny być czytelne i zrozumiałe dla świadczeniobiorcy. Organy muszą zatem uwzględniać, kto jest adresatem kierowanego przez nie pouczenia i w myśl zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa kierować je w sposób zrozumiały dla tego adresata. W konsekwencji, dla rzetelnej realizacji ustawowych wymogów, pouczenie takie winno odnosić się do okoliczności faktycznych sprawy; pouczenie powinno być zindywidualizowane, dostosowane do każdej zainteresowanej osoby (por. m.in. wyrok WSA w Rzeszowie z 9 września 2025 r., sygn. II SA/Rz 580/25).
Wydanie decyzji z dnia 30 kwietnia 2024 r., przedłużającej termin, na jaki skarżącemu zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne, było efektem obowiązywania ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2023 r. poz. 2768), która w art. 1 stanowiła, że orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100, 173, 240, 852, 1234 i 1429), które zachowało ważność na podstawie art. 23 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 852 i 1429) w brzmieniu dotychczasowym, albo którego okres ważności upłynął po dniu 5 sierpnia 2023 r. i przed dniem 30 września 2024 r., zachowuje ważność do dnia 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, stanie się ostateczne. Z art. 4 ust. 1 tej ustawy wynika natomiast, że decyzje, na mocy których przyznano prawo m.in. do uzależnionych od niepełnosprawności świadczeń rodzinnych, wydane na podstawie orzeczeń o niepełnosprawności albo orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, których okres ważności uległ przedłużeniu na podstawie art. 1, zmienia się w zakresie okresu, na jaki przyznano prawo do tych świadczeń, zasiłków albo dodatków, z uwzględnieniem określonego w art. 1 terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Zastrzeżenie zawarte w rozstrzygnięciu decyzji zmieniającej z dnia 30 kwietnia 2024 r. o tym, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane "do 30 września 2024r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stanie się ostateczne", jest zatem konsekwencją powyższego rozwiązania ustawowego (art. 1 in fine ww. ustawy), mającemu służyć, jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy, stworzeniu "przestrzeni czasowej niezbędnej do likwidacji zatorów w ramach prac zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności i powrotu do orzekania w trybie bieżącym".
O ile nie może ulegać wątpliwości, że w świetle powyższych regulacji uzyskanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności, powodowało konieczność (z punktu widzenia regulacji materialnoprawnej) zawiadomienia o tym fakcie właściwego organu, o tyle inną rzeczą jest ocena, czy skarżący został w sposób wystarczający i należyty pouczony o tym obowiązku – tak aby można było mówić o tym, że w okresie od 27 czerwca 2024r. do 30 września 2024 r. pobierał on świadczenie pielęgnacyjne w złej wierze. W ocenie Sądu pouczenie skarżącego (nawet dwukrotne) o tym, że ma obowiązek powiadomić organ "o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego" w zaistniałej – szczególnej – sytuacji nie jest wystarczające dla przypisania mu świadomości pobierania nienależnego świadczenia. W powszechnym mniemaniu ogólnie pojęte "zmiany mające wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego" mogą wiązać się z podstawowymi przesłankami decydującymi o możliwości jego uzyskania, tj. w szczególności rezygnacją z zatrudnienia przez osobę sprawującą opiekę czy posiadaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osobę, która tej opieki wymaga. Uzyskanie zatem kolejnego – nowego – orzeczenia o niepełnosprawności, bez zmiany (co istotne) jej stopnia, mogło powodować, także w przypadku skarżącego, uzasadnione przekonanie, że sam fakt wydania takiego orzeczenia (i jego uostatecznienia się) nie stanowi "zmiany mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego" - co potwierdza zresztą treść skargi ("(...) żona skarżącego była i wciąż pozostaje osobą niepełnosprawną (...)"). W każdym razie zaś w ocenie Sądu wykazanie złej wiary w ocenianym przypadku wymagałoby skierowania do skarżącego bardziej zindywidualizowanego pouczenia, dostosowanego do powyższej szczególnej sytuacji i szczególnej regulacji, jaką była przywołana ustawa z dnia 19 grudnia 2023 r. Wobec zaś braku takiego pouczenia w ocenie Sądu nie można uznać, że spełniona została przesłanka uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane, przewidziana w art. 30 ust. 2 pkt 1 in fine u.ś.r. (por. też wyroki WSA w Rzeszowie z 13 sierpnia 2025 r., sygn. II SA/Rz 573/25, z 22 maja 2025 r., sygn. II SA/Rz 254/25).
Należy jeszcze wyjaśnić, że powyższej oceny w żadnym razie nie zmienia twierdzenie organu odwoławczego, iż "skoro strona zwróciła się w dniu 7 listopada 2024 r. z nowym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to uznać należy, że miała wiedzę, że dotychczasowe uprawnienie wygasło z mocy prawa w związku z wydaniem nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności małżonki". Otóż z faktu powyższego można raczej wysnuć wniosek zupełnie przeciwny, tj. że skarżący wystąpił z nowym wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne dopiero po dniu 30 września 2024 r., a zatem w czasie gdy upłynął termin, na jaki zostało przyznane świadczenie decyzją Burmistrza Stąporkowa z 30 kwietnia 2024 r., co może potwierdzać że nie zdawał sobie sprawy, iż taki obowiązek wywołuje sam fakt uzyskania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (o niezmienionej treści).
W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że wydając zaskarżone decyzje organy obu instancji naruszyły przepis prawa materialnego w postaci art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co powodowało konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną Sądu i wyda orzeczenie adekwatne do okoliczności sprawy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło