II SA/Ke 339/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Asesor WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz K. P. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...], "działając w wykonaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 591/18 z 25 października 2018 r." uchylającego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...], po zapoznaniu się z zarzutami skargi wniesionej przez Prokuratora Rejonowego Kielce - Wschód w Kielcach, na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] o uchyleniu w całości decyzji wydanej z upoważnienia Starosty z [...], na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz.1302, ze zm.), dalej p.p.s.a. 1. uchyliło zaskarżoną decyzję własną z [...], 2. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Starosty z [...], 3. stwierdziło, że działanie Kolegium nie miało miejsca bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją z [...] Starosta orzekł o cofnięciu K.P. uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi. Po rozpatrzeniu odwołania K.P. od tej decyzji Kolegium decyzją z [...], uchyliło w całości zaskarżona decyzję i umorzyło postępowanie organu I instancji. Z kolei na decyzje Kolegium skargę do WSA w Kielcach wniósł Prokurator Rejonowy Kielce - Wschód w Kielcach. Po zapoznaniu się z zarzutami skargi, Kolegium działając na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a., wydało decyzję z [...] znak: [...], na mocy której uchyliło zaskarżoną decyzję własną z [...] i utrzymało w mocy decyzję Starosty z [...] Skargę od powyższej decyzji złożył K.P. Po rozpoznaniu tej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 25 października 2018 r., sygn. akt. II SA/Ke 591/18, uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza art. 54 § 3 p.p.s.a. W decyzji tej organ nie wskazał bowiem, czy poddana kontroli decyzja z [...] wydana została bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Brak takiego zapisu skutkuje tym, że decyzja z [...] obarczona jest wadą powodującą jej uchylenie. Rozstrzygając sprawę po wydaniu powyższego wyroku Kolegium wskazało, że podstawą wszczęcia postępowania wobec K.P. była informacja o prawomocnym wyroku Sądu Rejonowego w Kielcach z 1 marca 2017 r. warunkowo umarzającym wobec niego postępowanie. Ponadto wnioskiem z 20 września 2017 r. Komendant Wojewódzki Policji zwrócił się do Starosty o cofnięcie uprawnień do kierowania pojazdami, z uwagi na popełnienie w okresie 2 lat od dnia wydania prawa jazdy, przestępstwa przeciwko bezpieczeństwa w komunikacji. Stwierdzenie na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć popełnienia przestępstwa przeciwko komunikacji przez "młodego" kierowcę skutkuje wydaniem decyzji o cofnięciu uprawnień. Wydanie decyzji w przedmiocie cofnięcia uprawnienia do kierowania pojazdami nie jest pozostawione swobodnemu uznaniu organu administracji. W tej sprawie, zdaniem Kolegium zaistniały wszystkie przesłanki obligujące organ do wydania decyzji o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami. K.P. uzyskał po raz pierwszy prawo jazdy 27 listopada 2014 r. zaś 13 lipca 2016 r. spowodował wypadek drogowy, a więc popełnił przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, co zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądowym. Kolegium dodało, że podziela stanowisko zaprezentowane przez Prokuratora Rejonowego Kielce - Wschód w Kielcach, dotyczące stosowania art. 140 ust. 1 pkt 3 a lit a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1260 ze zm.). Zastosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie nie narusza zasady niedziałania prawa wstecz. Wydanie bowiem po raz pierwszy prawa jazdy nie jest zdarzeniem, z którym ustawodawca łączy sankcję w postaci cofnięcia uprawnień, lecz jedynie określeniem początkowej daty biegu dwuletniego okresu, w czasie którego dopuszczenie się określonego przestępstwa skutkuje taką sankcją. W sytuacji, w której popełnienie określonego przestępstwa, stwierdzonego następnie prawomocnym wyrokiem sądu, miało miejsce w dacie obowiązywania art. 140 ust. 1 pkt 3a lit. a, zastosowanie znajdzie omawiany przepis. Mając powyższe na uwadze Kolegium postanowiło uwzględnić w całości skargę Prokuratora. Jednocześnie, stosownie do treści art. 54 § 3 zdanie 3 p.p.s.a., organ stwierdził, że działanie własne Kolegium w niniejszej sprawie nie miało miejsca bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia, K.P. zarzucił naruszenie: art. 140 ust. 1 pkt 3a lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym poprzez niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego sprawy i cofnięcie uprawnienia do kierowania pojazdami w sytuacji, gdy skarżący uzyskał prawo jazdy przed dniem wejścia w życie tego przepisu, co przy braku regulacji intertemporalnych doprowadziło do jego nieuzasadnionego zastosowania, a w konsekwencji naruszenia zakazu działania prawa wstecz oraz poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że znajduje on zastosowanie wyłącznie, gdy wszystkie przesłanki w nim określone zaistniały łącznie począwszy od 18 maja 2015 r.; - naruszenie art. 7a § 1 kpa, poprzez jego niezastosowanie do stanu faktycznego sprawy i nierozstrzygnięcie wątpliwości w zakresie stosowania normy art. 140 ust. 1 pkt 3a lit. a na korzyść skarżącego. W uzasadnieniu autor skargi wskazał, że art. 140 ust. 1 pkt 3a lit. a został dodany na mocy art. 4 pkt 9 ustawy z dnia 20 marca 2015 roku o zmianie ustawy - Kodeks karny i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 541), dalej "ustawa zmieniająca" i obowiązuje od 18 maja 2015 r. W związku z powyższym, uwzględniając brak przepisów intertemporalnych, regulacja ta nie powinna znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie z uwagi na fakt, że skarżącemu wydano po raz pierwszy prawo jazdy przed dniem jej wejścia w życie, to jest 27 listopada 2014 r. Skarżący dodał, że moment popełnienia czynu, jak i uprawomocnienie się wyroku warunkowo umarzającego postępowanie karne, nastąpiły już po wejściu w życie ustawy zmieniającej. Starosta, wydając skarżoną decyzję uznał, że prawomocny wyrok karny, którym warunkowo umorzono wobec skarżącego postępowanie o przestępstwo drogowe, jest wystarczającym dowodem potwierdzającym spełnienie przesłanek cofnięcia uprawnień. Organ nie wziął jednak pod uwagę, że czyn objęty tym wyrokiem karnym, został popełniony w okresie 2 lat od dnia wydania skarżącemu po raz pierwszy prawa jazdy, co miało miejsce przed wejściem w życie art. 140 ust. 1 pkt 3a lit. a. Zdaniem skarżącego, przepis ten może mieć zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy wszystkie okoliczności określone w jego dyspozycji, zaistniały po 18 maja 2015 r. (a wiec również uzyskanie uprawnienia do prowadzenia pojazdów mechanicznych po raz pierwszy). Argumentację taką wzmacnia fakt, że przed 18 maja 2015 r. w polskim porządku prawnym nie obowiązywała regulacja, dająca możliwość decyzyjnego cofania uprawnień do kierowania pojazdami osobom, które kierując pojazdem silnikowym w okresie 2 lat od dnia wydania po raz pierwszy prawa jazdy, popełniły przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. Zarówno w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, jak i sądów administracyjnych przyjmuje się, że brak stanowiska ustawodawcy w kwestii intertemporalnej nie przesądza jednoznacznie o bezpośrednim działaniu nowej ustawy. Ponadto rozwiązanie przewidziane w art. 140 ust. 1 pkt 3a lit. a jest elementem szeroko rozumianego nadzoru administracyjnego nad osobami uprawnionymi do kierowania pojazdami, a więc wchodzi ono w sferę podporządkowania obywateli władzy państwowej. Zastosowanie tej regulacji niewątpliwie pogarsza sytuację tych osób, zdecydowanie ograniczając ich uprawnienia, co jest jednym z kategorycznych przeciwwskazań do uznania zgodności przepisów działających wstecz z zasadą demokratycznego państwa prawnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przed Sądem skarżący dodatkowo zarzucił, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji przepis art. 140 ustawy Prawo o ruchu drogowym już nie obowiązywał z uwagi na uchylenie go 1 października 2018 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej Kielce – Wschód wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie art. 54 § 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 p.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (ten ostatni przepis nie ma jednak w sprawie zastosowania). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem powyższej regulacji stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ale z zupełnie innych powodów, niż te, które zostały w niej wskazane. Mianowicie, podkreślenia wymaga, że już od 15 sierpnia 2015 r. (zmiana dokonana ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2015 r., po. 658), obowiązuje przepis art. 54 § 3 p.p.s.a., określający 30-dniowy termin do wydania decyzji w ramach tak zwanej autokontroli, liczony od dnia otrzymania skargi. Jest to termin prawa materialnego (por. Komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi autorstwa B. Dautera, A Kabata i M.Niezgódki-Medek wydawnictwo Wolter Kluwer Warszawa 2016, str. 34). Oznacza to, że po upływie powyższego terminu organ II instancji nie jest uprawniony do wydania decyzji w ramach autokontroli, a wyłącznie właściwym do rozpoznania skargi jest sąd administracyjny. W niniejszej sprawie skarga Prokuratora od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] wpłynęła do organu 15 czerwca 2018 r. O ile pierwsza decyzja autokontrola została wydana przez Kolegium w terminie 30 dni ( 12 lipca 2019 r.), o tyle kolejna decyzja autokontrolna, będąca obecnie przedmiotem skargi, niewątpliwie została wydana po tym terminie. Dodatkowo zauważyć należy, że już poprzednio uchylając decyzję Kolegium wydaną w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a., WSA w Kielcach, w uzasadnieniu wyroku z 25 października 2018 r. podkreślił, że zgodnie z obecnym brzmieniem art. 54 § 3 p.p.s.a. terminem, w którym organ może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości jest termin trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Niewątpliwie więc wydając po raz kolejny decyzję autokontrolną Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie tylko naruszyło art. 54 § 3 p.p.s.a., ale także art. 153 tej samej ustawy, zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ponieważ od 25 października 2018 r. (data wydania wyroku uchylającego poprzednio wydaną decyzję autokontrolną) treść art. 54 § 3 p.p.s.a. nie zmieniła się, Kolegium nie mogło w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargi Prokuratora, wniesionej za pośrednictwem tego organu 15 czerwca 2018 r., na decyzję z [...] Wyłącznie właściwym do rozpoznania tej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, przed którym sprawa ta, o sygn. akt II SA/Ke 471/18, zostało zawieszone postanowieniem z 28 września 2018 r. Mając powyższe na uwadze zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. Z uwagi na to, że Kolegium nie było właściwe do rozpoznania skargi Prokuratora, zaś właściwym jest Sąd, do którego skarga ta została przekazana, skład orzekający w niniejszej sprawie nie może odnieść się do merytorycznych zarzutów skargi wniesionej przez K.P. Kwestia bowiem tego, czy w stosunku do skarżącego powinien mieć zastosowanie art. 140 ust.1 pkt 3a lit.a ustawy Prawo o ruchu drogowym czy też nie, będzie rozstrzygana w sprawie II SA/Ke 471/18. O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z art. 200 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącego, którego skarga została uwzględniona, kwotę 680 zł, na którą składa się uiszczony wpis od skargi (200 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości określonej w z 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 2 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265).