II SA/Ke 341/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek,, Sędzia NSA Anna Żak (spr.), Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Dziubińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 października 2010r. sprawy ze skargi W.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na rzecz adwokata E.S. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze , po rozpatrzeniu odwołania W. B., utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy S. przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w S. decyzję z dnia [...] znak: [...] w sprawie przyznania W. B. pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego specjalnego bezzwrotnego w wysokości 80 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie bieżących potrzeb oraz leczenia. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z dnia 3.02.2010r. W. B. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o przyznanie pomocy finansowej na "potrzeby bytowe, leczenie nadwagi (bulimii)". Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 12.02.2010r. wnioskodawczyni sprecyzowała, że ubiega się o pomoc finansową na bieżące potrzeby i leczenie. Przedłożyła faktury na zakup leków na kwotę 86,45 zł oraz bilety potwierdzające przejazd do placówki medycznej na kwotę 16,83 zł. Z akt sprawy wynika, że W. B. jest osobą całkowicie i trwale niezdolną do pracy (posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności), nie jest nigdzie zatrudniona i nie podejmuje prac dorywczych. Z powodu przewlekłych chorób W. B. leczy się w specjalistycznych placówkach medycznych w C. i K. Jej córka R., z którą wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe jest studentką V roku studiów stacjonarnych i posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z powodu wady wzroku. Organ pierwszej instancji ustalił, że na dochód rodziny składają się: emerytura wnioskodawczyni w kwocie 704,35 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł., także zasiłek pielęgnacyjny córki wnioskodawczyni w wysokości 153,00zl. oraz stypendium socjalne córki w kwocie 515,00 zł. Ponadto źródło dochodu rodziny stanowią świadczenia rodzinne pobierane na córkę Roksanę zasiłek rodzinny w kwocie 98,00zł, z tytułu samotnego wychowania 170,00zł. oraz dodatek rehabilitacyjny 80,00zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie 99,62 zł. Po zsumowaniu dochód ten w wysokości 1.972,97 zł przekracza wysokość kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania pomocy społecznej, a wynoszącego w przypadku dwuosobowej rodziny 702 zł (351 x 2). Z uwagi jednak na niepełnosprawność oraz konieczność stałego leczenia organ pierwszej instancji uznał za zasadne przyznanie wnioskodawczyni na podstawie art. 41 pkt.1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej - pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego, bezzwrotnego. Ze względu na ważny interes strony decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W odwołaniu W. B. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ odwoławczy – Samorządowe Kolegium Odwoławcze ( dalej zwane też Kolegium) wskazało, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 okt 2-15 (ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba) lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Kolegium wskazało, że W. B. nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania pieniężnych bezzwrotnych świadczeń z pomocy społecznej czyli 351,00 zł na osobę nawet uwzględniając fakt, że od lutego 2010r. stypendium córki pomniejszone jest o 140 zł (wysokość stypendium mieszkaniowego). Wobec powyższego wniosek W. B. został prawidłowo rozpatrzony przez organ I instancji w oparciu o art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w myśl którego w uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego, który nie podlega zwrotowi, ewentualnie zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Zasadnie organ I instancji na podstawie tego przepisu, biorąc pod uwagę niepełnosprawność występującą w rodzinie oraz konieczność stałego leczenia przyznał zasiłek celowy specjalny bezzwrotny. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Organ podkreślił, że decyzja o odmowie lub przyznaniu specjalnego zasiłku celowego jest decyzją uznaniową. Kolegium podało, że w lutym 2010r. Ośrodek Pomocy Społecznej w S. objął pomocą w formie zasiłków celowych specjalnych 35 rodzin na łączną kwotę 3.673,69 zł, w kwotach od 50 do 220 zł. Zasiłek w kwocie od 50 do 80 zł otrzymało 17 rodzin, w kwocie od 150 do 220 zł – 7 rodzin, przy czym pomoc w tej grupie skierowana była do rodzin wielodzietnych ponoszących wysokie koszty leczenia, których dochód nieznacznie przekraczał kryterium dochodowe, a 11 rodzin otrzymało kwoty od 85,42 do 130 zł, przy czym pomoc w tej grupie otrzymały osoby ponoszące wysokie koszty leczenia. Ponadto 9 rodzinom udzielono pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego w kwocie od 200 do 395 zł na zakup opału. W ocenie Kolegium pomoc udzielona W. B. przyznana została na miarę możliwości finansowych organu pomocowego i stosownie do okoliczności uzasadniających potrzebę wsparcia. Ponadto z załączonego do odwołania pisma Centrum Animacji Misyjnej wynika, że W. B. dokonała wpłaty w wysokości 1200 zł za udział w "Rekolekcjach z Postem Daniela" w okresie od 25.02.2010r. do 7.03.2010r. W ocenie organu świadczy to o tym, że wnioskodawczyni jest w stanie samodzielnie zaspokajać potrzeby życiowe swojej rodziny, w ramach własnych możliwości. Z ustaleń organu I instancji wynika, że dochód rodziny ustalony dla celów pomocy społecznej wyniósł ogółem 1.972,98zł. Od lutego 2010r. R. B. nie otrzymuje stypendium mieszkaniowego w wysokości 140,00zł a zatem dochód rodziny z lutego 2010r. wyniósł 1.832,98zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 916,49zł. Jak wyżej podano W. B. nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania pieniężnych bezzwrotnych świadczeń z pomocy społecznej. Dodatkowo Kolegium podkreśliło, że organ I instancji rozumiejąc skomplikowaną sytuację zdrowotną W. B. nie odmówił jej przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego specjalnego, ale przyznał go w miarę swoich możliwości finansowych. Nadto wnioskodawczyni jest objęta stałą opieką Ośrodka Pomocy Społecznej w S. i od kilku lat regularnie korzysta z różnych form pomocy. W okresie od 1.11.2009r. do 31.03.2010r. udzielono jej wsparcia na łączną kwotę 500 zł. Z tych względów w ocenie organu odwoławczego decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem. W skardze na rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego , W. B. domagała się przyznania pomocy finansowej poprzez przywrócenie bliżej nieokreślonych decyzji ("poszerzonych", "specjalnych", "osłonowych"). Ponadto podniosła, że w sprawie wyjazdu do sanatorium sądy, gmina T. i ZUS łamały prawo dlatego domaga się zapłaty za 2 turnusy w K. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej określają przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2009r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Cele pomocy społecznej określone zostały w art. 2 i 3 tej ustawy jako wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie jej pomocy finansowej na potrzeby bytowe i koszty leczenia. W myśl art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy w zw. z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych pomocy społecznej (Dz.U. Nr 127, poz. 1055) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. art. 40, 41, 78 i 91 ustawy, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł (kryterium dochodowe). Ponadto, stosownie do przepisu art. 41 pkt 1 i 2 ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi albo zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przyznanie świadczeń określonych w art. 41 pkt 1 i 2 ustawy wymaga zatem również ustalenia w pierwszej kolejności osiąganych przez stronę dochodów, a następnie okoliczności pozwalających na uznanie sytuacji określonej osoby lub rodziny za szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu powołanego przepisu. Ustalenie wysokości zasiłku celowego oparte jest na uznaniu administracyjnym, które pozwala organowi administracji na wybór rozstrzygnięcia, przy czym organ uwzględnia nie tylko sytuację materialną osoby ubiegającej się o pomoc, ale również możliwości finansowe ośrodka. Pomoc powinna być przyznawana w pierwszej kolejności tym osobom, które nie są w stanie samodzielnie egzystować i zgodnie celami ustawy. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. O tym jaka ma być treść wydawanej decyzji decyduje wyobrażenie organu o celowości wydania decyzji konkretnej treści. Jednocześnie decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia owej celowości (por.: I. Bogucka, "Państwo prawne a problem uznania administracyjnego", Państwo i Prawo 1992 r., z. 10, s. 32 i nast.). Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych spod kontroli sądowej. Kontrola ta jest jednak ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2002r. sygn. SA/Sz 2548/00). Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie organy administracji zgodnie z przedstawionymi wyżej wymogami dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz jego prawidłowej oceny. Decyzja organu pomocy społecznej została wydana bowiem po przeprowadzeniu w dniu 12.02.2010r. rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz ustaleniu aktualnej sytuacji życiowej wnioskodawczyni. Organ pomocy społecznej uznając sytuację W. B. za szczególnie uzasadniony przypadek w świetle art. 41 ustawy o pomocy społecznej, z uwagi na jej niepełnosprawność oraz liczne schorzenia, przyznał specjalny zasiłek celowy w kwocie 80 zł., pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Organ odwoławczy wziął pod uwagę również załączone do odwołania pismo Centrum Animacji Misyjnej w K., z którego wynika, że skarżąca dokonała wpłaty w wysokości 1200 za udział w rekolekcjach w dniach od 25.02.2010r. do 7.03.2010r. Okoliczność ta słusznie została oceniona przez organy orzekające w sprawie, iż skarżąca jest w stanie swoje potrzeby życiowe zaspokajać także samodzielnie w miarę swoich możliwości finansowych. Podkreślić również należy, iż uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy wziąć pod uwagę w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań. Ośrodki pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy liczne grono osób wymagających wsparcia. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. W orzecznictwie dotyczącym świadczeń z zakresu pomocy społecznej podkreśla się, że uzasadnienie decyzji uznaniowej powinno zawierać ustalenia organu dotyczące możliwości płatniczych ośrodka pomocy społecznej. Obowiązek poczynienia powyższych ustaleń wynika z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2003r., sygn. I SA 3205/02). W tym zakresie zaskarżona decyzja organu drugiej instancji podaje przesłanki, jakimi kierował się organ przyznając W. B. zasiłek celowy specjalny w wysokości 80 zł. Znajdujące się w aktach sprawy dane dotyczące wysokości środków pieniężnych jakimi dysponował Ośrodek Pomocy Społecznej w S. i wskazujące liczbę osób objętych pomocą jednoznacznie świadczą o tym, że organ przyznając skarżącej pomoc w formie zasiłku celowego specjalnego w wysokości 80 zł nie naruszył prawa i nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Organ bowiem wykazał, że wysokość udzielonego skarżącej zasiłku celowego specjalnego nie była niższa od większości świadczeń tego rodzaju udzielonych w tym samym okresie innym osobom ubiegającym się o pomoc i mieściła się w granicach udzielanej przez organ pomocy. Organ wykazał również, że pomoc udzielona w wyższej wysokości niektórym rodzinom była uzasadniona ich sytuacją rodzinną i dochodową znacznie trudniejszą od sytuacji skarżącej. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organ wydając decyzję nie naruszył przepisów prawa i nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a zatem skarga wniesiona na taką decyzję musiała ulec oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Orzeczenie w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd oparł o art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 "c" w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Koszty obejmują opłatę za czynności adwokata w kwocie 240 zł, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 22% stawki w kwocie 52,80 zł.