II SA/Ke 342/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2016 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] w przedmiocie kary porządkowej I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz [...] kwotę 100 (sto) złotych - tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej, po rozpatrzeniu zażalenia G. W. , utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] w przedmiocie nałożenia kary porządkowej. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: W toku prowadzonego postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej w związku z urządzaniem gier hazardowych niezgodnie z przepisami ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych w lokalu o nazwie HOT SPOT BLACK HORSE CAFE zlokalizowanym w Busku-Zdroju przy ul. Kilińskiego 12, pismem z dnia 21.10.2015r. (doręczonym w dniu 27.10.2015r.) Naczelnik Urzędu Celnego , działając na podstawie art. 155 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, wezwał G. W. do udzielenia wyszczególnionych w tym piśmie informacji. Strona nie udzieliła odpowiedzi na ww. wezwanie, wobec czego organ I instancji pismem z dnia 20.11.2015r. ponownie wezwał G. W. do udzielenia wyjaśnień na piśmie w takim samym zakresie, wskazując w pouczeniu, że świadek, który mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego bezzasadnie odmówił złożenia wyjaśnień, może zostać ukarany karą porządkową do 2.800 zł. Mając na uwadze powyższe postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Celnego , działając na podstawie art. 262 § 1,§ 5, § 5a Ordynacji podatkowej, nałożył na G. W. karę porządkową w wysokości 800 zł – w związku z bezzasadnym brakiem odpowiedzi na wezwanie z dnia 21.10.2015r. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł G. W. , zarzucając organowi I instancji naruszenie art. 262 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, że brak odpowiedzi na pismo z dnia 21.10.2015r. był wynikiem okoliczności zależnych od niego i podkreślając, że wezwanie to nie zostało mu doręczone. Brak było zatem możliwości złożenia na nie odpowiedzi. Dyrektor Izby Celnej , utrzymując w mocy zakwestionowane postanowienie wskazał, że wezwanie z dnia 20.11.2015r. było realizacją obowiązku podejmowania czynności niezbędnych do wyjaśnienia i załatwienia sprawy. Podstawę prawną tego wezwania stanowił art. 155 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym organ podatkowy może wezwać stronę lub inne osoby do złożenia wyjaśnień, zeznań lub dokonania określonej czynności osobiście, przez i pełnomocnika lub na piśmie, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego lub rozstrzygnięcia sprawy. Zdaniem organu, w sytuacji gdy strona w ogóle nie stosuje się do wezwania organu, organ podatkowy ma prawo podjąć dopuszczalne prawem kroki zmierzające do uzyskania od podatnika wyjaśnień. Takim dopuszczalnym środkiem dyscyplinującym jest przewidziana w Ordynacji podatkowej kara porządkowa, którą może zostać ukarana strona, która bezzasadnie odmówiła złożenia wyjaśnień lub udziału w innej czynności (art. 262 § 1 pkt 2). Środek ten ma na celu zdyscyplinowanie podatnika. W rozpoznawanej sprawie organ podatkowy zażądał od G. W. wyjaśnień w trybie przewidzianym przepisami, realizując wyrażoną w art. 122 Ordynacji podatkowej zasadę prawdy obiektywnej. Organ podkreślił, że wezwanie z dnia 20.11.2015r., nakładające obowiązek złożenia pisemnych wyjaśnień oraz przedłożenia dokumentów w terminie 7 dni od jego doręczenia, zostało doręczone G. W. owi w dniu 26.11.2015r., a w związku z tym zarzut niedoręczenia stronie wezwania nie znajduje uzasadnienia. Z kolei wyjaśnienia strony otrzymane przez organ w dniu 8.12.2015r. nie wypełniają obowiązku nałożonego wezwaniem z dnia 20.11.2015r., gdyż nie zawierają żądanych informacji oraz dokumentów. W konsekwencji organ podatkowy był w pełni uprawniony do nałożenia kary porządkowej na G. W. w związku z niewykonaniem obowiązku nałożonego wezwaniem z dnia 20.11.2015r. tj. w związku z bezzasadnym brakiem (odmową) złożenia wyjaśnień oraz przedłożenia dokumentów w wyznaczonym terminie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł G. W. , zarzucając postanowieniu organu II instancji naruszenie: - art. 262 § 1 pkt 2 i art. 144 Ordynacji podatkowej – poprzez uznanie, że doszło do doręczenia przez organ wezwania, a w konsekwencji błędne uznanie, iż doszło do odmowy wykonania wezwania wystosowanego przez organ – podczas, gdy brak odpowiedzi na wystosowane przez organ wezwanie był konsekwencją okoliczności niezależnych od strony i nie stanowił celowego zaniechania; - art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej - zgodnie z którym postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych poprzez uznanie, że jednorazowy brak odpowiedzi na wezwanie organu stanowi podstawę do nałożenia kary pieniężnej, w szczególności w kontekście okoliczności, iż zdaniem strony wezwanie to nie zostało w ogóle doręczone. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że nie ustosunkował się "do wezwania z dnia 28.08.2015r.", bowiem ww. pismo nie zostało doręczone. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz zasądzenie od Dyrektora Izby Celnej zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w jej treści. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a.). Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, to jest art. 262 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29.08.1997r. – Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2015r., poz. 613), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy P.p.s.a.). Zgodnie z art. 262 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej w zw. z obwieszczeniem Ministra Finansów z dnia 18.08.2014r. w sprawie wysokości kwoty wymienionej w art. 262 § 1 ustawy – Ordynacja podatkowa (M. P. poz. 710), strona, pełnomocnik strony, świadek lub biegły, którzy mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego bezzasadnie odmówili złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin lub udziału w innej czynności, mogą zostać ukarani karą porządkową do 2800 zł. Zarówno w piśmiennictwie jak i w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że regulacja ta ma na celu przede wszystkim zdyscyplinowanie podmiotów wymienionych w ww. katalogu, a w dalszym planie przymuszenie ich do wykonania niektórych poleceń organu podatkowego. Przepis ten należy odczytać i zastosować w powiązaniu z przepisem art. 155 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym organ podatkowy może wezwać stronę lub inne osoby do złożenia wyjaśnień, zeznań lub dokonania określonej czynności osobiście, przez pełnomocnika lub na piśmie, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego lub rozstrzygnięcia sprawy. Ten ostatni przepis stanowi realizację określonej w art. 122 Ordynacji podatkowej zasady prawdy materialnej, statuującej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Z obowiązkiem organów ustalenia prawdy materialnej koresponduje obowiązek strony, jej pełnomocnika, świadka i biegłego do przedstawienia odpowiednich wyjaśnień i dokumentów – co zostało wprost wskazane w treści art. 262 Ordynacji podatkowej. Poprzez instytucję wezwania wskazanych wyżej podmiotów do określonego zachowania na podstawie art. 155 Ordynacji podatkowej, realizowany jest obowiązek organu podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W sytuacji gdy dany podmiot w ogóle nie stosuje się do wezwania organu, organ ten ma możliwość podjęcia dopuszczalnych prawem kroków zmierzających do uzyskania od podatnika takiego zachowania, do jakiego go na podstawie przepisów prawa zobowiązał a więc np. przedstawienia odpowiednich wyjaśnień. Takim dopuszczalnym środkiem dyscyplinującym jest przewidziana w art. 262 § 1 Ordynacji podatkowej kara porządkowa. Analizując powołany przepis wskazać trzeba, że jedną z dwóch przesłanek, których łączne spełnienie umożliwi ukaranie wskazanych wyżej podmiotów karą porządkową jest "prawidłowe wezwanie organu podatkowego" do "złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin lub udziału w innej czynności". Jak wynika z akt sprawy niniejszej organ I instancji skierował do G. W. (Prezesa Zarządu WEGWID Sp. z o.o. w Warszawie) – w związku z prowadzonym postępowaniem w sprawie wymierzenia kary pieniężnej w związku z urządzaniem gier hazardowych – dwa wezwania: - z dnia 21.10.2015r. (K-I- 1 akt adm.), - ponowne - z dnia 20.11.2015r. (K-I-6 akt adm.). Zarówno wezwanie z dnia 21.10.2015r. jak i wezwanie z dnia 20.11.2015r. dotyczą udzielenia pisemnych wyjaśnień dotyczących wskazania: - wszystkich osób świadczących pracę (na podstawie: umów o pracę (w tym na zastępstwo i na okres próbny), umów cywilnoprawnych czy z tytułu odbywania stażu zawodowego) w lokalu o nazwie HOT SPOT BLACK HORSE CAFE zlokalizowanym w [...] - osób (z imienia i nazwiska, adresu zamieszkania/zameldowania), które dokonały instalacji urządzeń do gier: HOT SPOT PLATIN nr 0405, HOT SPOT nr 0340, BLACK HORSE nr 0373 oraz SILVER SHARK nr 1777 w lokalu o nazwie [...], - osób (z imienia i nazwiska, adresu zamieszkania/zameldowania), które wykonywały od dnia podpisania umowy najmu powierzchni użytkowej do 13.04.2015r. czynności związanych z obsługą wyszczególnionych powyżej urządzeń do gier w ww. lokalu, takie jak: - uzupełnianie automatów w gotówkę (bilon w hopperach) przeznaczoną na wypłaty dla graczy z tytułu uzyskiwanych wygranych tych automatach, - wyjmowanie (pobieraniu) gotówki z automatów, którą wpłacono w celu rozgrywania zainstalowanych gier, - usuwanie wszelkich awarii i blokad automatów. W wezwaniach tych organ wyznaczył stronie termin do udzielenia wyjaśnień oraz pouczył o możliwości ukarania karą porządkową do 2.800 zł – w przypadku bezpodstawnej odmowy złożenia żądanych wyjaśnień. Organ I instancji, wydając postanowienie z dnia 20.11.2015r. nałożył na "G. W. karę porządkowa w wysokości 800 zł w związku z bezzasadnym brakiem odpowiedzi na wezwanie z dnia 21.10.2015r. (doręczonym w dniu 27.10.2015r.)". Natomiast w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z dnia 16.02.2016r. Dyrektor Izby Celnej odniósł się wyłącznie do drugiego wezwania, wskazując że: - "wezwanie z dnia 20.11.2015r. było realizacją obowiązku podejmowania czynności niezbędnych do wyjaśnienia i załatwienia sprawy" (str. 4), - "wezwanie z dnia 20.11.2015r. nakładające na stronę obowiązek złożenia pisemnych wyjaśnień oraz przedłożenia dokumentów w terminie 7 dni od jego doręczenia, zostało doręczone stronie w dniu 26.11.2015r." (str. 5), - "otrzymane w dniu 08.12.2015r. od strony wyjaśnienia, w żaden sposób nie wypełniają obowiązku nałożonego na stronę wezwaniem z dnia 20.11.2015r." (str. 5), - "wobec zaistniałego faktu organ podatkowy był zatem w pełni uprawniony do nałożenia kary porządkowej na stronę w związku z niewykonaniem obowiązku nałożonego wezwaniem z dnia 20.11.2015r. tj. w związku z bezzasadnym brakiem (odmową) złożenia wyjaśnień oraz przedłożenia dokumentów w wyznaczonym terminie" ( str. 5 ). Jak zatem wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, organ II instancji przyjął, że nałożenie na skarżącego kary porządkowej związane było z niewykonaniem obowiązku nałożonego wezwaniem z dnia 20.11.2015r. Tymczasem z postanowienia organu I instancji wynika, że jego podstawą było niewykonanie przez skarżącego obowiązku nałożonego wezwaniem z dnia 21.10.2015r. Organ II instancji nie dostrzegł jednak, że skarżący nie miał możliwości odpowiedzi na wezwanie z dnia 20.11.2015r. przed wydaniem postanowienia przez organ I instancji z tego samego dnia. Jak wynika z akt sprawy niniejszej, oba te pisma zostały bowiem wysłane skarżącemu jedną przesyłką (k. 7 akt adm.). W tym stanie rzeczy nie sposób podzielić stanowiska Dyrektora Izby Celnej i uznać, że działanie G. W. – w odniesieniu do wezwania z dnia 20.11.2015r. – nosi znamiona "bezzasadnej odmowy", o której mowa w art. 262 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, uzasadniającej nałożenie na skarżącego kary porządkowej w wysokości 800 zł. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ II instancji, mając na uwadze przedstawione wyżej wywody, wyeliminuje dotychczas popełnione uchybienia, odnosząc się – w zakresie prawidłowości postanowienia organu I instancji z dnia 20.11.2015r – do wezwania z dnia 21.10.2015r., poprzedzającego ukaranie skarżącego karą porządkową. Odnosząc się do zarzutu skargi o naruszeniu art. 262 § 1 pkt 2 i art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej – poprzez uznanie przez organ, że doszło do doręczenia "wezwania z dnia 28.08.2015r." – stwierdzić trzeba, że podniesiona w tym zakresie argumentacja nie mogła odnieść skutku. W aktach niniejszej sprawy brak jest bowiem wezwania z tej daty, a nadto na pismo z tej daty nie powołuje się również żaden z organów. Biorąc pod uwagę wszystkie wskazane powyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy P.p.s.a. orzekł jak w pkt I wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w pkt II wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ustawy P.p.s.a.