II SA/Ke 352/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Asesor WSA Jacek Kuza (spr.), Protokolant Asystent sędziego Sergiusz Leydo, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 września 2007r. sprawy ze skargi B. Sz. i B. B. na decyzję Wojewody z dnia [...]. znak: [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] orzekającą o odmowie wymeldowania S. B. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w K. W uzasadnieniu tej decyzji organ ustalił, że S. B. od około sierpnia 2006 r. nie zamieszkuje w lokalu położonym w K. przy ul. [...], gdzie wcześniej mieszkał wspólnie z żoną B. B. i córką B. Sz. i gdzie jest zameldowany na pobyt stały. Opuszczenie przez niego tego lokalu było wynikiem głębokiego konfliktu rodzinnego. Po opuszczeniu lokalu S. B. najpierw przebywał w domku na terenie ogródków działkowych, później - w związku z leczeniem - w sanatorium, a od 1 grudnia 2006 r. przebywa w Domu Opieki Rodzinnej. W związku z treścią art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i wynikającą z niego koniecznością ustalenia przed rozstrzygnięciem wniosku o wymeldowanie, czy stwierdzone opuszczenie miejsca pobytu stałego ma charakter dobrowolny i trwały, organ ocenił sprawę pod tym kątem. Organ II instancji powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy (którego nie wymienił) uznał, że przebywanie S. B. w w/w miejscach po opuszczeniu lokalu przy ulicy [...], świadczy o jego wyłącznie czasowym tam przebywaniu. O braku trwałości opuszczenia przedmiotowego lokalu świadczy natomiast przyznany przez B. B. fakt przychodzenia przez S. B. do tego lokalu. Wprawdzie S. B. był wtedy pod wpływem alkoholu, ubliżał i groził żonie, ale jednak dowodzi to, że nie zerwał całkowicie więzów łączących go z tym lokalem. Ponadto w lokalu tym znajdują się jego rzeczy osobiste co także dowodzi, że opuszczenie lokalu jest tylko czasowe, a nie trwałe. Natomiast o braku dobrowolności opuszczenia lokalu przez S. B. świadczy złożenie przez niego pisma do Prokuratury Rejonowej, w którym domagał się zbadania i wyjaśnienia sprawy utrudnień w zamieszkiwaniu przez niego w tym lokalu. Z pisma tego wynika bowiem, że nie pogodził się z zaistniałą sytuacją i podejmował środki w celu obrony swych praw. Ponieważ nie został w sprawie udowodniony element niezbędny do wymeldowania w trybie administracyjnym, tj. trwałe i dobrowolne opuszczenie lokalu przez S. B., organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zmiany bądź uchylenia decyzji organu I instancji. W skardze na tę decyzję B. Sz. i B. B. wniosły o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżące zarzuciły, że organ administracji nie wyjaśnił należycie wszystkich okoliczności sprawy, gdyż oparł swoje ustalenia na nieprawdziwych twierdzeniach S. B. Organ w szczególności nie dokonał oględzin przedmiotowego lokalu w celu stwierdzenia, czy zostały w nim jakieś rzeczy osobiste S. B. Nie przesłuchał również świadka A. K, która była obecna w przedmiotowym lokalu w momencie, gdy opuszczał go S. B, choć skarżące pisały o tym dowodzie już w odwołaniu. Dokumenty złożone przez S. B. potwierdzają jedynie jego zachowanie długi czas po jego wyprowadzeniu się. Doniesienie do Prokuratury dotyczące utrudniania mu zamieszkania w przedmiotowym lokalu przez żonę i córkę złożył dopiero w dniu 23 listopada 2006 r., a więc po upływie trzech miesięcy od opuszczenia lokalu. Ponadto mimo zobowiązania go przez organ do złożenia pozwu o przywrócenie posiadania tego lokalu, S. B. tego nie uczynił. Z dołączonej do akt sprawy umowy z dnia 1 stycznia 2007 r. zawartej pomiędzy S. B, a właścicielem Domu Opieki Rodzinnej na czas nieokreślony wynika, że nie zaplanował on tam jedynie czasowego pobytu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się naruszenia przez organy obu instancji przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie myliły się organy rozpatrujące sprawę przyjmując, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego, o jakim mowa w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. Nr 139/06 poz. 993 ze zm.)można mówić wtedy, gdy to opuszczenie miało charakter dobrowolny i trwały (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 17 marca 2003 r., V SA 2323/02, LEX nr 159183, wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r. V SA 3169/00, LEX nr 50123). W oparciu jednak o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie można było w żadnym razie powziąć wniosku co do takiego charakteru zdarzenia, jakie miało miejsce w sierpniu 2006 r. Jak to wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 22 sierpnia 2000 r. - V S.A. 108/00, LEX nr 49954), przez opuszczenie lokalu, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, należy rozumieć opuszczenie dobrowolne i że nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeśli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym. Jedynym wskazanym w uzasadnieniu organu II instancji argumentem, mającym świadczyć o przymusowym charakterze opuszczenia przez S. B. lokalu położonego w Kielcach przy ulicy [...], było stwierdzenie faktu złożenia przez niego pisma do Prokuratury Rejonowej, w którym domagał się zbadania i wyjaśnienia sprawy utrudnień w zamieszkiwaniu przez niego w tym lokalu. Przeoczył już jednak organ, że pismo to zostało złożone dopiero w dniu 23 listopada 2006 r., a więc w 3 miesiące po opuszczeniu lokalu przez S. B. oraz już po wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie i po przesłuchaniu stron, co może sugerować, że złożenie tego zawiadomienia zostało dokonane na potrzeby niniejszej sprawy. Nie zauważył również organ, że zawiadomienie S. B. nie odniosło żadnego skutku, gdyż skończyło się wydaniem prawomocnego postanowienia o odmowie wszczęcia dochodzenia z uwagi na brak znamion czynu zabronionego (pismo Prokuratury Rejonowej z dnia 30 stycznia 2007 r. – k. 37 akt administracyjnych). Nie uwzględnił wreszcie organ tego, że S. B. nie podjął żadnych innych działań w celu powrotu do przedmiotowego mieszkania, choć w dniu 11 października 2006 r. został zobowiązany do wniesienia sprawy do Sądu Rejonowego o przywrócenie posiadania mieszkania [...] przy ulicy [...] w K. (k. 3 odwrót akt administracyjnych). Organ II instancji zaniechał również wyjaśnienia wskazanej okoliczności w drodze przesłuchania świadka, o którym skarżące wspomniały w swym odwołaniu. Aczkolwiek dane tego świadka nie zostały w sprawie wskazane ,to jednak organ II instancji, kierując się zasadami o jakich mowa w art. 7 i 77 § 1 kpa miał obowiązek podjąć wszelkie niezbędne kroki w celu przeprowadzenia tego dowodu i wyjaśnienia tej kwestii. Organy I i II instancji tymczasem, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 10 § 1 kpa, odstąpiły nawet od zawiadomienia stron o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji, uniemożliwiając im w ten sposób złożenie, a następnie sprecyzowanie wspomnianego wniosku dowodowego. Organy obu instancji naruszyły również w ten sposób wynikający z art. 9 kpa obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Chodzi tu o nieudzielenie informacji skarżącym na temat wykładni pojęcia opuszczenia lokalu użytego w przepisie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, co mogło mieć wpływ na brak właściwej oceny przez skarżące wagi dowodu z zeznań świadka na okoliczność zachowania się S. B. w momencie opuszczania lokalu. Z jego bowiem ówczesnego zachowania i wypowiedzi mogło wynikać, jakimi intencjami kierował się opuszczając ten lokal. Wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumenty mające świadczyć o braku trwałości opuszczenia przez S. B. przedmiotowego lokalu, nie upoważniały w żadnym razie do takiego wniosku. Organ pominął przy tym całkowicie zgromadzone przez siebie dowody świadczące o przeciwnym wniosku, tj. o trwałości opuszczenia tego lokalu przez stronę. Organ przeoczył w szczególności oświadczenie złożone przez S. B. na rozprawie administracyjnej w dniu 14 grudnia 2006 r., w którym stwierdził on, że przebywa w Domu Opieki Rodzinnej i ma zamiar pozostać tam na stałe. Do mieszkania przy ulicy [...] ma zamiar natomiast wrócić, jeśli nie będzie mógł opłacić pobytu w domu w P.. Z oświadczeniem tym koresponduje i potwierdza je treść umowy zawartej przez S. B. w dniu 1 stycznia 2007 r. (k.20-21 akt adminstracyjnych). Otóż w § 17 pkt 1 tej umowy stwierdzono, że umowa zostaje zawarta na czas nieokreślony, co świadczy o zamierzonej przez strony trwałości stosunku prawnego powstałego na podstawie tej umowy. To natomiast rzutuje na oceną trwałości opuszczenia przez stronę przedmiotowego lokalu. Nasuwającego się wniosku nie niweczą twierdzenia S. B., że nie rezygnuje z prawa zamieszkiwania w lokalu w K. i że ma zamiar do niego powrócić. Oświadczenia takie bowiem należy odczytywać jako dotyczące uprawnienia strony do lokalu, co nie podlega badaniu w postępowaniu meldunkowym i nie ma znaczenia przy rozstrzyganiu wniosku na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., który orzekł, że art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji RP). Należy bowiem pamiętać, że wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby, o ustaniu jej pobytu w dotychczasowym miejscu (o jego opuszczeniu). Analogicznie więc jak w przypadku zameldowania, również przy wymeldowaniu źródłem powinności organu administracji dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym miejscu. Za niemające oparcia w zasadach doświadczenia życiowego należy uznać stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że sporadyczne przychodzenie przez S. B., będącego pod wpływem alkoholu do przedmiotowego lokalu w celu ubliżania i grożenia żonie, może dowodzić faktu nie zerwania więzów łączących go z tym lokalem. Fakt pozostawienia przez stronę w spornym lokalu rzeczy osobistych również nie może świadczyć o chwilowym tylko opuszczeniu lokalu, skoro od momentu opuszczenia tego mieszkania do daty wydania zaskarżonej decyzji minęło 8 miesięcy, a S. B. nie wykazał zamiaru używania, bądź odzyskania tych przedmiotów. Wskazane wyżej niedostatki przeprowadzonego przez organy obu instancji postępowania wyjaśniającego i wynikłe z nich wadliwości poczynionych ustaleń spowodowały konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 u.p.p.s.a. Prawidłowych ustaleń, wymagających uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, dokona przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji, co pozwoli dopiero na końcowe załatwienie sprawy. Organ będzie miał przy tym na względzie wszystkie przedstawione wyżej uwagi i wyeliminuje dotychczasowe naruszenia prawa. Orzeczenie zawarte w pkt. II wyroku oparte zostało o przepis art. 152 u.p.p.s.a.