II SA/Ke 353/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Ziomek po rozpoznaniu w dniu 13 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. W. na decyzję Wojewody z dnia 11 marca 2014 r. znak: [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2014 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach oddalił wniosek skarżącej P. W. o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od ww. postanowienia wnioskodawczyni podniosła, że jej średniomiesięczne dochody są tożsame z jej średniomiesięcznymi wydatkami. Priorytetem jest dla niej zakup leków. Zdaniem skarżącej z faktu posiadania pełnomocnika z wyboru nie można wyciągać negatywnych konsekwencji prawnych, ponieważ jest to jej konstytucyjne prawo. Konieczność uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej spowoduje, że skarżąca będzie musiała zaciągnąć kredyt. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W myśl art. 245 § 1-3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest zatem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi ona samodzielnie gospodarstwo domowe. Źródłem je utrzymania jest emerytura w wysokości 1100 zł. Wnioskodawczyni nie wykazała żadnego majątku poza domem o pow. 50 m². Podała następujące wydatki miesięczne: 200 zł na zakup leków, 350 zł rata kredytu, 400 zł opłaty związane z utrzymaniem domu. W ocenie Sądu P. W. nie wykazała, że nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego, ponieść kosztów postępowania. Orzekając w tym względzie Sąd miał na uwadze, że skarżąca posiada stały dochód z emerytury i nie korzysta z pomocy społecznej. W niniejszej sprawie reprezentuje ją adwokat z wyboru, uiściła wpis od skargi w kwocie 200 zł oraz opłatę kancelaryjną za odpis wyroku z uzasadnieniem w kwocie 100 zł. Przy osiąganym stałym miesięcznym dochodzie w postaci emerytury jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia części kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. Kwestia spłacania zaciągniętego kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ jest indywidualną sprawą wnioskodawcy i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Zobowiązania prywatnoprawne (np. kredyty) nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Podkreślić bowiem należy, że opłaty sądowe są daninami publicznymi, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. W ocenie Sądu niedopuszczalna byłaby sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej prywatne zobowiązania kredytowe, a żąda by koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.