II SA/Ke 364/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka (spr.), Sędziowie Sędzia SO (del.) Janusz Bociąga,, Sędzia WSA Renata Detka, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 lipca 2011r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej sprawy ze skargi J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy orzekł w pkt I o zobowiązaniu J. G. do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, otrzymywanych przez osoby uprawnione do alimentów: - M. G., urodzoną [...]1992r. w wysokości 150,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2009r. do 30 września 2010r., - J. G., urodzonego [...] 1992r. w wysokości 150,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2009r. do 30 września 2010r. (łączna kwota zobowiązania pomniejszona o wpłaty przekazane przez organ prowadzący postępowanie egzekucyjne wynosi 2 114,66 zł na dzień wydania decyzji bez ustawowych odsetek) oraz określił w pkt II, że zwrot zobowiązania wraz z odsetkami ustawowymi, które zostaną naliczone na dzień spłaty, należy dokonać na konto Ośrodka Pomocy Społecznej w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ I instancji powołał przepisy art. 1a, art. 2 pkt 3, art. 9, art. 10, art. 12 ust. 1 i 2, art. 18, art. 20, art. 25, art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. jedn. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzoru wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz.U. Nr 123, poz. 836). W odwołaniu od tej decyzji J. G. wnosząc o jej uchylenie, bądź zmianę poprzez umorzenie spornej kwoty zakwestionował zasadność wydania decyzji, skoro w jego warunkach życiowych nie jest możliwe jej egzekwowanie. Podał, że od 20 lat choruje i posiada I grupę inwalidzką na stałe z zakazem wykonywania jakiejkolwiek pracy. Przebywa w Domu Pomocy Społecznej i egzekwowanie zobowiązania z kwoty przypadającej na DPS byłoby potrącaniem należności Skarbu Państwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania J. G., decyzją z dnia [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchyliło zaskarżoną decyzję w pkt II w części dotyczącej terminu spłaty zobowiązania i w to miejsce orzekło o wyznaczeniu stronie terminu spłaty zobowiązania w ciągu 30 dni od daty, kiedy decyzja stanie się ostateczna, w pozostałej części, tj. w pkt I jej rozstrzygnięcia utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Decyzją z dnia 27 października 2009r. samorządowy organ I instancji do spraw świadczeń alimentacyjnych w Koprzywnicy przyznał B. G. świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla dwojga dzieci: M. G. i J. G. w kwocie po 150,00 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2009r. do 30 września 2010r. Dłużnikiem alimentacyjnym jest ojciec dzieci – J. G., który wyrokiem Sądu Okręgowego został obciążony alimentami na rzecz dwojga dzieci w kwotach po 150 zł miesięcznie. Pismem z dnia 10 lutego 2010r. organ ten, na podstawie przepisu art. 27 ust. 7 pkt 1 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przedstawił J. G. informację o przyznaniu osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego i wysokości zobowiązań dłużnika alimentacyjnego. Informację podobnej treści organ zawarł w kolejnym piśmie z dnia 31 stycznia 2011r. skierowanym do J. G.. Po zakończeniu okresu świadczeniowego 2009/2010, po uprzednim wszczęciu postepowania w sprawie organ I instancji wydał decyzję z dnia 15 marca 2011r., w której zobowiązał J. G. do zwrotu kwoty 2 114,66 zł łącznie z ustawowymi odsetkami liczonym na dzień wydania decyzji – tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłaconego dla osób uprawnionych tj. M. G. i J. G. w okresie od 1 października 2009r. do 30 września 2010r., poinformował także o ustawowych zasadach naliczania odsetek i określił termin 14 dni od daty doręczenia decyzji, w jakim strona winna wpłacić należności wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi na dzień spłaty zobowiązania. Odpowiadając na pismo J. G. z dnia 2 marca 2011r. organ wyjaśnił, że na etapie wydania decyzji na podstawie przepisów art. 27 ust. 2 ustawy nie może badać sytuacji majątkowej i zdrowotnej zobowiązanego, jak również oceniać możliwości wykonania decyzji. Wskazał także, na wynikającą z art. 30 ustawy możliwość ubiegania się o ulgi w spłacie zobowiązania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo orzekł o zwrocie kwoty 2 114,66 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego za cały okres (od 1 października 2009r. do 30 września 2010r.) wynosi 3 600,00 zł (150 zł + 150 zł = 300 zł x 12 miesięcy = 3 600 zł). Kwota ta została pomniejszona o kwotę wyegzekwowaną przez komornika w wysokości 1 485,34 zł (3600 zł – 1485,43 zł), gdyż stosownie do przepisu art. 27 ust. 9 ustawy w okresie otrzymywania przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego wyegzekwowane przez komornika kwoty alimentów przekazywane są organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ odwoławczy podkreślił, że wydanie decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymywanych przez osoby uprawnione świadczeń z funduszu alimentacyjnego po zakończeniu okresu świadczeniowego jest nałożonym przez ustawodawcę obowiązkiem (art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). W tym postępowaniu nie ma umocowania do analizy i oceny sytuacji dłużnika alimentacyjnego pod kątem zasadności żądania zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu osobom uprawnionym. Okoliczności związane z trudną sytuacją życiową, materialną i zdrowotną dłużnika alimentacyjnego nie mogą stanowić podstawy do zastosowania ulg w spłacie zobowiązania. W odrębnym wniosku dłużnik alimentacyjny może wystąpić do właściwego organu o umorzenie należności w całości lub w części, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty. Organ odwoławczy uznał za konieczne dokonanie reformacji decyzji organu I instancji w pkt 2 rozstrzygnięcia w zakresie określenia terminu zwrotu przez J. G. świadczenia. W związku z tym, że dopiero ostateczna decyzja może być podstawą egzekwowania wykonania nałożonego na stronę obowiązku i dalszych czynności egzekucyjnych, organ odwoławczy określił termin na 30 dni od daty, gdy decyzja stanie się ostateczna. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło także, że ponieważ J. G. w odwołaniu oprócz żądania uchylenia zaskarżonej decyzji organu I instancji żądał także umorzenia "spornej kwoty wypłaconych alimentów w całości" oraz umorzenia postępowania, słusznym byłoby, aby skonkretyzował on swoje oczekiwania w przedmiocie ulg w spłacie zobowiązania w odrębnym wniosku skierowanym do organu I instancji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 6 maja 2011r. "odmawiającą umorzenia spłaty zaległości alimentacyjnych i uchylenia w pkt II wyznaczonego terminu spłaty zadłużenia" złożył J. G.. W uzasadnieniu skarżący uznał za absurd podkreślenie przez organ odwoławczy, że realizuje obowiązek nałożony przez ustawodawcę i nie jest władny w ramach realizacji tegoż obowiązku badać sytuację życiową i majątkową dłużnika alimentacyjnego oraz jego zdolności płatnicze. Zdaniem skarżącego poza dyskusją jest stan faktyczny zobowiązanego do alimentacji w świetle orzeczenia komisji lekarskiej i wyroku sądowego potwierdzającego jego trwałą niezdolność do pracy – I grupa inwalidzka. W tej sytuacji jedynym rozwiązaniem jest zupełne umorzenie zaległości alimentacyjnych, wobec udokumentowanej niezdolności do ich spłaty. Sugerowanie wystąpienia z odrębnym wnioskiem do organu I instancji o umorzenie zaległości skarżący uznał za "biurokratyczny wybieg nadinterpretacji woli ustawodawcy". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny kontroluje działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tzn. ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Rozpoznając sprawę w świetle tych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Na wstępie podkreślić należy, że materialnoprawną podstawą orzeczeń w sprawie niniejszej był przepis art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz.U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Przepis ten stanowi, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami (ust. 1), które są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 1a). Zgodnie z ust. 2 tego przepisu organ właściwy wierzyciela wydaje po zakończeniu okresu świadczeniowego decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymywanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należy zatem podzielić stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że organ jest zobligowany po zakończeniu okresu świadczeniowego do wydania decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności, które otrzymała osoba uprawniona z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W sprawie niniejszej bezspornym jest, że J. G. jest dłużnikiem alimentacyjnym. Egzekucja zasądzonych od niego alimentów na rzecz dzieci – M. G. i J. G. okazała się bezskuteczna, co spowodowało, że wydana została w dniu 27 października 2009r. decyzja przyznająca matce dzieci – B. G. świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla dwojga dzieci – M. G. w wysokości 150 zł miesięcznie i J. G. w kwocie 150 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2009r. do 30 września 2010r. Z akt sprawy wynika, że organ I instancji, zgodnie z przepisem art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy, przekazał J. G. informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz informację o wysokości jego zobowiązań wobec Skarbu Państwa z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należy podkreślić, że w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczane na poczet alimentów przekazuje organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami (art. 27 ust. 9 ustawy). Skarżący nie kwestionował wysokości kwoty świadczenia wypłaconego z funduszu alimentacyjnego B. G. na rzecz dzieci w okresie świadczeniowym od 1 października 2009r. do 30 września 2010r. – 3 600 zł oraz kwoty wyegzekwowanych alimentów przez komornika – 1485,34 zł. Sąd, na podstawie akt sprawy uznał, że zaskarżona decyzja, orzekająca o zobowiązaniu J. G. do zwrotu kwoty 2 114,66 zł wraz z ustawowymi odsetkami, w terminie 30 dni do dnia, gdy decyzja stanie się ostateczna nie narusza prawa. Nie jest uprawniony zarzut skarżącego, że z uwagi na jego sytuację zdrowotną i materialną uniemożliwiającą mu spłatę zadłużenia organ odwoławczy powinien był umorzyć postępowanie w sprawie zwrotu tych należności. Wydanie decyzji na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy nie jest uzależnione bowiem od sytuacji materialnej dłużnika alimentacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo rozpoznało na wstępie odwołanie J. G. od decyzji orzekającej o zwrocie świadczenia, następną czynnością winno być rozpoznanie wniosku o umorzenie tych świadczeń. Dokąd nie ma ostatecznej decyzji, wydanej w trybie art. 27 ust. 2 o zwrocie przez określonego w niej dłużnika alimentacyjnego świadczenia w określonej kwocie, dotąd nie ma podstaw do umorzenia należności. Zgodnie z przepisem art. 30 ust 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części dopiero po złożeniu przez dłużnika alimentacyjnego wniosku w tym przedmiocie. Wówczas organ, wydając decyzję w tym przedmiocie uwzględnia sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Rozpoznając zatem odwołanie organ odwoławczy nie był uprawniony także do umorzenia "zaległości alimentacyjnych", o czym mowa w skardze i odwołaniu. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)