II SA/Ke 365/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędzia WSA Ewa Rojek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2010r. sprawy ze skargi E. N. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2006 I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji w części dotyczącej uzupełniającej płatności obszarowej, II. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji w części dotyczącej jednolitej płatności obszarowej, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku IV. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz E. N. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...}, podjętą na podstawie art. 151 § 1 pkt 2, w związku z art. 145 § 1 pkt 5 kpa, art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 40 ze zm.) oraz art. 138 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady zastosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 w sprawie systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania gruntów zarezerwowanych do produkcji surowców (Dz. Urz. UE Nr L 345 z 20.11.2004 r. str. 1 ze zm.), art. 51 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE Nr L 141 z 30.04.2004 r., str. 18 ze zm.) uchylił decyzję o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych Nr 0246-2006- 000004237 z dnia 3 listopada 2006r., wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego oraz odmówił E. N. przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2006 z tytułu: - jednolitej płatności obszarowej i nałożył sankcję w wysokości 25130,43 zł (potrącaną z płatności, do której producent rolny jest uprawniony z tytułu wniosków składanych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono niezgodności), - uzupełniającej płatności obszarowej - inne - 2006 (kod EFOiGR 050404000000403, krajowa pozycja budżetowa 00003301038) i nałożył sankcję w wysokości 30843,48 zł (potrącaną z płatności, do której producent rolny jest uprawniony z tytułu wniosków składanych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono niezgodności). Decyzją z dnia [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, po rozpoznaniu odwołania E. N., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał następujący stan faktyczny i prawny sprawy: We wniosku z dnia 10 maja 2006r. o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2006 E. N. zadeklarowała użytkowanie jedenastu działek rolnych o łącznej powierzchni 135,71 ha, oznaczonych literami od A do K, położonych na jedenastu działkach ewidencyjnych w obrębach: W. w gminie Ł., P. i O. w gminie O. oraz w obrębie S. w gminie S.. Na podstawie tego wniosku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał w dniu [...] decyzję o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2006r. w łącznej wysokości 80.032,26 zł. Decyzja ta stała się ostateczna. W wyniku przeprowadzonej w dniach 16 i 20 lutego 2007r. kontroli w gospodarstwie rolnym E. N., inspektorzy terenowi stwierdzili, że działka rolna oznaczona literą I o pow. 1,16 ha, na której deklarowana była uprawa mieszanki zbożowej – nie była użytkowana rolniczo, na działce rolnej nr 897/1, oznaczonej literą K o powierzchni 98 ha, na której deklarowana była uprawa trawy na gruntach rolnych, wykryto tylko 13 ha deklarowanych traw na gruntach ornych (działka K1 – 12,67ha, K3 – 0,33ha) oraz 7,44 ha ugoru, pozostałą powierzchnię tej działki inspektorzy uznali za grunty nieużytkowane rolniczo, gdyż stwierdzili na niej chwasty wieloletnie oraz siewki drzew. Na działce rolnej G o pow. 24 ha, na której deklarowana była uprawa mieszanki zbożowej, stwierdzono jedynie 11,76 ha deklarowanej mieszanki zbożowej, a pozostałą powierzchnię inspektorzy uznali za grunt nieużytkowany rolniczo. W związku z ujawnieniem powyższych, nowych okoliczności w sprawie, wynikających z kontroli dokonanej w gospodarstwie rolnym E. N. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, postanowieniem z dnia [...] wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przyznania E. N. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Decyzją z dnia [...] organ I instancji uchylił decyzję dotychczasową oraz odmówił E. N. przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2006, z sankcjami w okresie trzech lat kalendarzowych. W toku prowadzonego na skutek odwołania E. N. postępowania wyjaśniającego przed organem II instancji, na wezwanie organu zostały złożone pisemne wyjaśnienia świadków R. N., F. K. i E. Z. Oświadczyli oni, że w okresie od marca do lipca 2006r. przeprowadzali na zlecenie E. N. zabiegi pielęgnacyjne (koszenie traw) na działce ewidencyjnej nr 897/1 położonej w obrębie O., gmina O. Na skutek wniosku E. N. z dnia 6 sierpnia 2007r. organ II instancji zlecił biegłemu z listy biegłych Sądu Okręgowego w - inż. A. L. sporządzenie opinii w przedmiocie oceny, czy na działce nr 897/1 była prowadzona w 2006r. działalność rolnicza. Biegły w dniu 8 września 2007r. przeprowadził wizję lokalną na działce ewid. 897/1 i wywiad środowiskowy, po których stwierdził, że na obszarze 80 ha znajduje się pole porośnięte chwastami, na całej powierzchni 98 ha brak runi traw (ale dopuszczalne jest ich istnienie w 2006r. na powierzchni 20 ha, które w dniu wizji były zaorane). Biegły stwierdził również, że w maju 2007r. działka została wykoszona (widoczne ślady po sieczkarce polowej), a we wrześniu chwasty osiągały wysokość ok. 50-70cm. W dniu 24 września 2007 r. organ II instancji uzyskał kopie umów dzierżawy wraz z protokołami zdawczo-odbiorczymi dotyczącymi przekazania w dzierżawę działki ewidencyjnej nr 897/1 na rzecz E. i M. N. W oparciu o te materiały organ II instancji dnia [...] wydał decyzję uchylającą w całości decyzję organu I instancji i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR. W toku ponownego postępowania organ I instancji uzyskał kserokopię dowodu uiszczenia przez E. N. na rzecz Agencji Nieruchomości Rolnych czynszu z tytułu bezumownego użytkowania działki nr 897/1 w okresie od dnia 1 października 2006r. do dnia 26 grudnia 2006r. Natomiast w związku z zarzutami E. N. dotyczącymi sfałszowania w protokole zdawczo-odbiorczym z przekazania tej nieruchomości z dnia 29 września 2006r. informacji co do "stanu zagospodarowania gruntu" w dacie zwrotu przez E. N., organ I instancji uzyskał pisemne wyjaśnienie Agencji Nieruchomości Rolnych Oddziału Terenowego, że właściwym protokołem zdawczo-odbiorczym jest protokół wypełniony w pkt 4 (przekazany Dyrektorowi Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa) dotyczący zagospodarowania gruntu, który stanowi: "nie użytkowany rolniczo – działka na całym obszarze zachwaszczona". W oparciu o tak uzupełnione postępowanie wyjaśniające organ I instancji w dniu 16 stycznia 2008r. wydał decyzję o uchyleniu decyzji z dnia 3 listopada 2006r. w całości oraz o odmowie przyznania E. N. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2006, z sankcjami w okresie trzech lat kalendarzowych. Na skutek odwołania E. N. decyzja ta została w całości uchylona decyzją organu II instancji z dnia [...] i przekazana do ponownego rozpatrzenia Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR. W toku ponownego postępowania organ I instancji uzyskał jedynie dodatkowe wyjaśnienie Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Nieruchomości Rolnych, że w dniu 30 czerwca 2003r. ok. 60 ha działki nr 897/1 było "prawdopodobnie" użytkowane; stan zagospodarowania działki w dacie jej przejmowania od M. N. (męża E. N., tj. w dniu 29 września 2006r. został ustalony na podstawie wizji lokalnej przeprowadzonej bez udziału dzierżawcy. Natomiast w protokole ponownego przekazania tej nieruchomości przez Agencję na rzecz E. N., tj. w dniu 27 grudnia 2006r. stan zagospodarowania nieruchomości został ustalony na podstawie wcześniejszych oględzin z dnia 29 września 2006r. W dniu [...] organ I instancji wydał ponowną decyzję, identyczną w treści z decyzją z dnia [...], która na skutek odwołania E. N. została decyzją z dnia 8 września 2008r. utrzymana w mocy przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR. Wyrokiem z dnia 29 grudnia 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach (sygn. akt II SA/Ke 685/08) rozpoznając skargę E. N. uchylił decyzję z dnia [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, w części dotyczącej jednolitej płatności obszarowej, w pozostałej części oddalił skargę. Rozpoznając ponownie sprawę Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...] uchylił decyzję o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych z dnia [...], wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego oraz odmówił E. N. przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2006 z tytułu jednolitej płatności obszarowej i uzupełniającej płatności obszarowej (z sankcjami w okresie trzech lat kalendarzowych). Rozpoznając odwołanie od tej decyzji organ odwoławczy decyzją z dnia 16 kwietnia 2010r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji z dnia 16 kwietnia 2010r. organ odwoławczy podniósł, że w przedmiocie "jednolitej płatności obszarowej" ustalono, że powierzchnia kwalifikująca się do jej przyznania wynosi 44,75 ha. Przedmiotowe ustalenia oparto na raporcie z kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniach 16 i 20 lutego 2007 r., podczas której inspektorzy terenowi stwierdzili, że powierzchnie działek rolnych A, B, C, D, E, F, H, J kwalifikują się w całości do przyznania płatności JPO oraz stwierdzili, iż do przedmiotowej płatności kwalifikuje się na działce G powierzchnia 11,76 ha i na działce K powierzchnia 20,44 ha (składająca się z powierzchni traw: KI - 12,67 ha i K3 - 0,33 ha oraz powierzchni ugorów: działki K2 - 0,90 ha, K4 - 2,16 ha i K5 - 4,38 ha). Pozostałą powierzchnię działki ewidencyjnej nr 897/1 uznano za nieużytkowaną rolniczo w 2006r. Organ podkreślił, iż raport z kontroli na miejscu, przeprowadzonej w dniach 16 i 20 lutego 2007r. ma dla organów ARiMR największą wartość dowodową. Działka ewidencyjna nr 897/1 ma powierzchnię całkowitą 98,97 ha, z czego E. N. zgłosiła do płatności jako działkę rolną K (trawy) powierzchnię 98 ha. Kontrola na miejscu działki rolnej K została przeprowadzona w dniu 16 lutego 2007r. (zgodnie z notatką służbową kierownika zespołu kontrolującego z dnia 20 lutego 2007r.), natomiast pozostałe działki skontrolowano w dniu 20 lutego 2007r. Fakt, że kontrola wykonana była w ciągu dwóch dni wynikał z dużej powierzchni działki rolnej K - pomiarów dokonano urządzeniem GPS, co oznacza że inspektorzy terenowi byli zmuszeni do przejścia wzdłuż granic upraw (traw) i ugorów, wykonali dużą ilość zdjęć, których numery nanieśli na sporządzony szkic. Poza tym, na sporządzony szkic nanieśli położenie drzew. Powyższe pokrywa się z wykonanymi przez nich fotografiami i świadczy o tym, iż praktycznie byli zmuszeni obejść i dotrzeć w każde z miejsc (obrzeża, boki i centrum) działki i poddać je oględzinom. Według oceny Dyrektora Oddziału Regionalnego ARIMR dowód z opinii biegłego A. L. zawiera wiele sprzeczności, które uniemożliwiają potraktowanie go za podstawę uznania wyników kontroli na miejscu przeprowadzonej w gospodarstwie E. N. w przedmiocie jednolitej płatności obszarowej za nieprawidłowe. A. L. nie stawił się w Biurze Powiatowym ARiMR na rozprawę w dniu 7 sierpnia 2009r., a w piśmie z dnia 27 stycznia 2010r. oświadczył, że opinię z września 2007r. sporządził rzetelnie, zgodnie ze stanem faktycznym, który miał miejsce w dniu 8 września 2007r. Biegły podkreślił w przedmiotowym piśmie, że na działce ewidencyjnej nr 897/1 nie jest prowadzona działalność rolnicza na powierzchni ok. 80 ha i podniósł, że nie jest w stanie odnieść się do faktów stwierdzonych w trakcie przeprowadzonej wizji lokalnej ze względu na długi okres czasu, który upłynął od września 2007r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARIMR ocenił następujące twierdzenia biegłego za nie dające podstaw do zmiany oceny wyników kontroli na miejscu: 1. Zapis na stronie 5 opinii "Pewne jest, że w 2006r. działka 897/1 była koszona i zbiory były kompostowane (zdjęcie)" jest sprzeczny z zapisem na stronie 6 "Nie stwierdziłem na glebie pozostałości po wykoszeniu działki - co świadczy o tym, że pędy i łęciny chwastów zostały zebrane i wywiezione". Nieścisłości w przedmiotowych twierdzeniach dotyczą tego, co stało się ze zbiorami chwastów w 2007r., czy zostały one skompostowane, czy też wywiezione i nie została określona powierzchnia z której je zebrano bądź skompostowano. 2. Zapis na stronie 5 stwierdza tylko: "Pewne jest, że w 2006r. działka 897/1 była koszona i zbiory były skompostowane (zdjęcie)". Brak jest informacji, na jakiej powierzchni działka mogła być skoszona, czy na powierzchni przekraczającej powierzchnię 13 ha, czyli powierzchni stwierdzonej po pomiarach w czasie kontroli wykonanej przez Biuro Kontroli na Miejscu. 3. Całkowity brak w opinii uzasadnienia do zamieszczonego zapisu "Pewne jest, że w 2006r. działka 897/1 była koszona i zbiory były kompostowane (zdjęcie)" oraz określenia powierzchni, na której zostały przedmiotowe zabiegi przeprowadzone. 4. W kontekście roku 2007, biegły w opinii stwierdza, że "działka była koszona w maju, a na dzień wizji lokalnej, po 5-ciu miesiącach działka była znów zarośnięta chwastami o wysokości 50-70cm". W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR przedmiotowa działka mogła być koszona pod koniec maja 2007r. i do 9 września 2007r. upłynęło zaledwie 3 i pół miesiąca, a nie 5 miesięcy, jak pisze biegły w swej opinii. W tym czasie nie mogło być takich przyrostów, jakie biegły pokazuje na zdjęciach (3, 4, 5, 6 i 8), tak więc zdjęcia na pewno nie były wykonane w tych miejscach, gdzie dokonano koszenia. Wskazują one zdecydowanie na to, że działka nie była koszona w ogóle w 2007r., jak również w roku poprzednim tj. 2006r. Na zdjęciach nr 3, 4, 5, 6 i 8 z lutego 2007r. widoczne są stare, zdrewniałe łodygi i całe kwiatostany chwastów zawiązane w roku 2006 (wyschnięte już po owocowaniu). Chwasty wydały owoce, więc musiały przebywać na gruncie cały okres wegetacji, tzn. od kwietnia 2006r. do końca okresu wegetacji roślin (wrzesień, październik 2006r.). 5. Na stronie 5 biegły pisze o stronie "W maju 2007 dostarczyła 50 ton po 160 zł za tonę. Biomasę stanowiły podsuszone chwasty pochodzące z działki 897/1". Z opinii nie wynika, z jakiej powierzchni zebrano biomasę i czy w ogóle ten zbiór pochodził ze spornej powierzchni. Ten niewielki zbiór w ilości 50 ton mógł pochodzić z powierzchni kilku hektarów, ale na pewno nie większej niż powierzchnia 13 ha, czyli powierzchnia stwierdzona w czasie kontroli. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR uznał, że opinia biegłego A. L. nie daje podstaw do twierdzenia, że cała powierzchnia działki ewidencyjnej nr 897/1 w 2006r. była użytkowana rolniczo. Biegły nie przeprowadził pomiarów działki, a z opinii przez niego oporządzonej nie wynika, czy wizja przez niego przeprowadzona odbyła się na całej powierzchni 98 ha oraz istotnym jest fakt, iż wizja i wywiad środowiskowy zostały wykonane po czasie ok. 7 miesięcy od dnia przeprowadzenia kontroli na miejscu w dniu 16 lutego 2007r., czyli właściwie po upływie całego okresu wegetacyjnego. Stwierdzone przez biegłego ślady po sieczkarce polowej dotyczą pokosu wykonanego w 2007r., tak jak i to, iż we wrześniu chwasty osiągnęły wysokość 50 - 70cm. Oznacza to jedynie, zdaniem organu odwoławczego, że działka w 2007r. została skoszona (nie podano na jakiej powierzchni i w której części działki ewidencyjnej - twierdzenie to może dotyczyć części, na której w lutym 2007r. inspektorzy terenowi stwierdzili ugór), jednakże przedmiotowe ustalenia nie potwierdzają, iż w 2006r. dokonano koszenia całej powierzchni działki rolnej K. Stwierdzenie biegłego, że zdjęcie wykonane przez inspektorów terenowych w lutym 2007r. wskazuje odrosty chwastów po skoszeniu działki ewidencyjnej nr 897/1 nie może być podstawą kwestionowania ustaleń z dnia 16 lutego 2007r., bowiem biegły wysnuł swoją opinie na podstawie jednego zdjęcia i nie podał jego numeru, natomiast na przedmiotowej działce inspektorzy terenowi wykonali 28 zdjęć, w tym zdjęcia nieużytków i ugorów zielonych, do których biegły nie odniósł się, a zdjęcie na podstawie, którego wysnuł twierdzenie mogło dotyczyć ugoru zielonego. E. N. nie wniosła zastrzeżeń do opinii biegłego. W tej sytuacji organ stwierdził, że nie może potraktować opinii biegłego jako wiążącej, bowiem wizja lokalna została przeprowadzona we wrześniu 2007r. i dokonane w jej trakcie ustalenia nie dowodzą, iż działka ewidencyjne nr 987/1 była w 2006r. na całej powierzchni użytkowana rolniczo i ugorowana. Biegły A. L. nie przedstawił dowodów na potwierdzenie swoich ustaleń, a jego stwierdzenia są tylko hipotetyczne. Na podstawie przedmiotowej opinii można jedynie wysnuć wniosek, iż w oparciu o stan z 2007r. nie można stwierdzić, czy działka ewidencyjna była użytkowana w 2006 r. i na jakiej powierzchni. Zbadane przez biegłego fakty dotyczące dostawy 50 ton biomasy rozdrobnionej w 2007 r. pozostają bez związku ze sprawą, bowiem dotyczą 2007 r. W kwestii uprawy traw na działce ewidencyjnej nr 897/1 opinia biegłego potwierdza ustalenia kontroli na miejscu przeprowadzonej na działce w dniu 16 lutego 2007r. A. L. we wrześniu 2007r. na całej powierzchni spornej działki ewidencyjnej nie stwierdził runi traw, jednocześnie podkreślił, iż w 2006r. mogły się one znajdować na powierzchni ok. 20 ha, która w dniu 8 wrześniu 2007r. w trakcie przeprowadzania wizji lokalnej była zaorana. Z uwagi na wyżej przytoczone fakty Dyrektor Oddziału Regionalnego ARIMR uznał, że oświadczenia świadków nie mogą zostać uwzględnione z uwagi na wyniki kontroli na miejscu przeprowadzonej w gospodarstwie E. N. w lutym 2007r. oraz opinię biegłego w części dotyczącej uprawy traw na działce ewidencyjnej nr 897/1, których ruń według A. L. nie mogła wyginąć w ciągu roku. Oświadczenia świadków R. N., F. K., E. Z., G. G. i A. F. pozostają w sprzeczności z raportem z kontroli na miejscu oraz opinią biegłego w kwestii uprawy traw na działce nr 897/1. Z raportu z kontroli na miejscu i opinii A. L. wynika, iż trawy w 2006r. występowały na przedmiotowej działce na powierzchni 13 ha, natomiast świadkowie twierdzą, iż działka była koszona w 2006r. i była porośnięta trawą. Argumentują oni, że wykonywali pokosy, aby odchwaścić łąkę. Wobec powyższego organ odwoławczy uznaje zeznania świadków za wiarygodne w części, na której inspektorzy terenowi w dniu 16 lutego 2007r. stwierdzili na przedmiotowej działce ewidencyjnej ugór zielony i trawy. Organ odwoławczy uznał, iż zeznania świadków nie mogą zostać uwzględnione w stosunku do całej powierzchni działki ewidencyjnej nr 897/1, gdyż moc dowodowa raportu z kontroli przeprowadzonej w lutym 2007r. i opinii biegłego A. L. w kwestii uprawy traw na przedmiotowej działce jest większa od mocy dowodowej przedmiotowych oświadczeń. Organ podkreślił, iż inspektorzy terenowi przeprowadzający kontrolę na miejscu posiadali niezbędne przeszkolenie i doświadczenie z zakresu oceny użytkowania gruntów, a A. L. jest biegłym sądowym z dziedziny rolnictwa. W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR zeznania świadków są mniej wiarygodne ze względu na stosunki międzyludzkie. Ponadto organ odwoławczy podniósł, że ustalenia z kontroli na miejscu z dnia 16 lutego 2007r. częściowo potwierdza protokół zdawczo-odbiorczy działki ewidencyjnej nr 897/1 w sprawie przejęcia do Zasobów Agencji Nieruchomości Rolnych O/T przedmiotowej nieruchomości Skarbu Państwa od M. N. na podstawie umowy dzierżawy Nr [...] z dnia 29 grudnia 2005r. - sporządzony w dniu 29 września 2006r. Zgodnie z pkt 4 tego protokołu przedmiotowa nieruchomość nie była we wrześniu 2006r. użytkowana rolniczo (na całym obszarze zachwaszczona). Przedmiotowe ustalenie zostało dokonane przez Pana Z. Z. (pełnomocnika), na podstawie wizji lokalnej (zgodnie z pismem ANR OT/Rzeszów z dnia 26 maja 2008r.). W toku postępowania strona wniosła własną kopię przedmiotowego protokołu zdawczo-odbiorczego, w której pkt 4 był niewypełniony. Powyższa nieścisłość została wyjaśniona w piśmie ANR OT/ z dnia 1 stycznia 2008r., z którego wynika, że właściwym protokołem zdawczo - odbiorczym jest dokument wypełniony w pkt 4, natomiast protokół niezawierający powyższego wpisu został najprawdopodobniej przez pomyłkę przekazany dzierżawcy. Z powyższych dokumentów wynika również, że wizja lokalna nie została przeprowadzona w dniu 27 grudnia 2006r., a wpis na protokole zdawczo-odbiorczym (umowa dzierżawy nr [...]) z dnia 27 grudnia 2006r. w pkt 4 został wykonany na podstawie oględzin wykonanych w dniu 29 września 2006r. Organ odwoławczy podkreślił, że ustalenia dokonane podczas wizji lokalnej w dniu 29 września 2006r. jedynie potwierdzają wyniki kontroli na miejscu przeprowadzonej w lutym 2007r. Rozbieżności dotyczące raportu zdawczo-odbiorczego z dnia 29 września 2006r. i raportu z kontroli na miejscu przeprowadzonej w lutym 2007r. wynikają z tego, iż oględziny przeprowadzone przez przedstawiciela ANR OT/ nie obejmują pomiarów określenia upraw, zbadania stanu gleby. Zapisane w protokole zdawczo -odbiorczym zdanie "na całej powierzchni zachwaszczona" w świetle raportu kontroli na miejscu z lutego 2007r. budzi wątpliwości co do powierzchni, którą sporządzający ten protokół objął oględzinami (mając tu na uwadze, iż powierzchnia działki ewidencyjnej wynosi 98,97 ha) i jak prowadził przedmiotowe oględziny. Ponadto należy zwrócić uwagę, iż przedmiotowe oględziny nie mają na celu zbadania użytkowania gruntów, lecz stwierdzenie czy nie zostały naruszone postanowienia zawarte w umowie dzierżawy. Powyższe oględziny zostały potwierdzone w części przez wynik kontroli na miejscu przeprowadzonej w lutym 2007r. i poparte notatką służbową inspektorów terenowych z dnia 27 stycznia 2010r. Organ odwoławczy podniósł, że z uwagi na wyżej powołane fakty stwierdził, że wnoszone przez stronę argumenty i dowody w przedmiocie klęski suszy (protokół z dnia 8 sierpnia 2006r.) nie mogą zostać uwzględnione, bowiem pozostają w sprzeczności z raportem z kontroli na miejscu przeprowadzonej w lutym 2007r., protokołem zdawczo - odbiorczym działki ewidencyjnej nr 897/1 i opinią biegłego sądowego w kwestii łąk i traw. Zgodnie z protokołami z dnia 7 sierpnia 2009r. z przesłuchania M. K. - pracownicy Urzędu Gminy, J. S. - pracownicy Urzędu Gminy, D. C., A. K. i M. B. na działce ewidencyjnej nr 897/1 w 2006r. na podstawie oględzin badano posuch i stwierdzono posuch trawy. M. K. podniosła w dniu 7 sierpnia 2009r., że w okresie sporządzania protokołu dotyczącego klęski suszy nie wykonywano pomiarów gruntów, ponieważ Urząd Gminy nie posiada urządzeń do pomiarów, a ustalenia z protokołu są szacunkowe. M. K. nie była w stanie określić, jaka powierzchnia spornej działki ewidencyjnej w 2006r. była użytkowana rolniczo, przypuszcza, że około większej połowy. Powyższe zeznania potwierdzili: J. S., D. C., A. K. i M. B.. M. B. podniósł, że użytkował sporną działkę przez 1 rok jako łąkę/pastwisko i około jej połowy było wykoszone w maju. Świadek stwierdził, że nie można precyzyjnie stwierdzić, czy działka była koszona ale uznał, że na części zdjęć jest trawa. Powyższe dowody i zeznania strony oraz świadków z dnia 7 sierpnia 2009r. w ocenie organu odwoławczego nie są wiarygodne w świetle wykonanej w lutym kontroli na miejscu i opinii biegłego w przedmiocie runi traw i nie podważają raportu z kontroli na miejscu przeprowadzonej w lutym 2007r. ze względu na to, że protokół z dnia 8 sierpnia 2006r. w przedmiocie klęski suszy został spisany na podstawie oględzin osób, które nie posiadały urządzeń pomiarowych tylko, jak same przyznały, ustaliły poziom strat szacunkowo. Z przedmiotowego protokołu nie wynika, iż badały całą powierzchnie działki ewidencyjnej (i w jaki sposób) stan przy glebie i fakt jej użytkowania. Jak sami przyznają nie badali tego czy roślinność była koszona, a przedmiotem ich ustaleń było określenie ile roślinności wyschło. Również, że E. N. miała (zgodnie z oświadczeniem podpisanym na wniosku z dnia 10 maja 2006 r.) obowiązek poinformowania organu ARiMR o każdej zmianie powstałej od dnia złożenia wniosku do dnia wydania decyzji, a w szczególności jeżeli ta zmiana dotyczy wykorzystywania gruntów rolnych. Jednakże, zdaniem Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR powyższe zeznania i protokół z dnia 8 sierpnia 2006r. nie dowodzą, że w 2006r. cała działka rolna K była użytkowana rolniczo bądź ugorowana. Następnie organ odwoławczy zawarł rozważania na temat zasadności wniosku E. N. o przyznanie "uzupełniającej płatności obszarowej" do powierzchni uprawy trawy na gruntach ornych, zadeklarowanej na działce rolnej oznaczonej we wniosku literą K, odpowiadającej działce ewidencyjnej nr 897/1 oraz przyznania "jednolitej płatności obszarowej" dla działek oznaczonych literami I oraz G. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR uznał, że rozpatrzenie całości materiału dowodowego potwierdziło ustalenia organu pierwszej instancji. Zarzut E. N. dotyczący naruszenia art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż organ pierwszej instancji przeprowadził w dniu 7 sierpnia 2009r. rozprawę administracyjna, uzyskał wyjaśnienia od inspektorów terenowych i od biegłego sądowego (biegły nie wniósł nic nowego ze względu na upływ czasu). Podkreślił, iż opinia biegłego została sporządzona na wniosek strony i nie była kwestionowana przez nią. Organ odwoławczy nie stwierdził naruszenia art. 138 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1973/2004, art. 3 ust 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. oraz § 1 i 4 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 kwietnia 2004 r., ponieważ zbadał całą zgłoszoną we wniosku z dnia 10 maja 2006 r. powierzchnię gruntów i ustalił, iż powierzchnia stwierdzona kwalifikująca do przyznania jednolitej płatności obszarowej wynosi 44,75 ha i do przyznania uzupełniającej płatności obszarowej wynosi 37,31 ha. Na przedmiotowych powierzchniach nie stwierdzono naruszenia minimalnych wymagań utrzymywania gruntów w dobrej kulturze rolnej. Zgodnie z art. 23 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r., kontrole administracyjne i kontrole na miejscu przeprowadza się tak, aby skutecznie zweryfikować zgodność z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc, oraz przestrzeganie wymogów i norm istotnych dla wzajemnej zgodności. W myśl art. 29 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r., kontrole na miejscu obejmują wszystkie działki rolne zadeklarowane we wnioskach o przyznanie pomocy w ramach programów wymienionych w załączniku I do rozporządzenia (WE) Nr 1782/2003, z wyjątkiem spraw wniosków o pomoc z tytułu nasion, zgodnie z art. 99 tego rozporządzenia. Stwierdzona powierzchnia "użytków rolnych" zawarta w protokole z kontroli na miejscu jest to faktyczna powierzchnia, na której inspektorzy terenowi w dniu kontroli stwierdzili zadeklarowane we wniosku uprawy. Ponadto, inspektorzy terenowi podczas dokonywania pomiarów bazowali na danych zawartych we wniosku oraz na podstawie wykonanych przez stronę szkiców na dołączonych do wniosku załącznikach graficznych. Przeprowadzona kontrola na miejscu stwierdziła powierzchnie niekwalifikujące się do objęcia wnioskowanymi płatnościami. Zgodnie z art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, płatności bezpośrednie do gruntów rolnych przysługują osobie fizycznej, zwanej "producentem rolnym", utrzymującej grunty rolne w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska pod warunkiem, że jest ona posiadaczem działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha, które kwalifikują się do objęcia płatnościami. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję z dnia [...] Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosła E. N., domagając się 1. stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w części dotyczącej uzupełniających płatności obszarowych i umorzenia postępowania w tej części, 2. uchylenia zaskarżonej w zakresie jednolitych płatności obszarowych i umorzenia postępowania w sprawie, 3. zasądzenia od organu kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tj. art. 6-8, 11, 77, 80, 107 § 3 kpa, 2. przepisów postępowania administracyjnego skutkujących nieważnością decyzji, tj. art. 156 § 1 pkt 3 kpa, 3. przepisów postępowania, tj. art. 153 kpa, ponieważ organ orzekł w sprawie zakończonej prawomocnym rozstrzygnięciem, 4. art. 138 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004r., ustanawiającego szczegółowe zasady zastosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 w sprawie systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i Via tego rozporządzenia oraz wykorzystania gruntów zarezerwowanych do produkcji surowców (Dz.Urz. UE Nr L 345 z 20 listopada 2004r., str. 1 ze zm.) 5. art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz.U. z 2004r. Nr 6, poz. 40 ze zm.), 6. § 1 i 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych wymagań utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej (Dz.U. Nr 65, poz. 600 ze zm.). W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o oddalenie skargi w części dotyczącej jednolitej płatności obszarowej oraz o stwierdzenie nieważności decyzji organu odwoławczego oraz decyzji organu I instancji w części dotyczącej uzupełniającej płatności obszarowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Postępowanie zakończone kontrolowaną decyzją zostało przeprowadzone w trybie wznowienia. Postępowanie administracyjne wszczęte na skutek wniosku E. N. z dnia 10 maja 2006 r. o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2006 rok, zakończyło się bowiem wydaniem decyzji ostatecznej z dnia [...] w sprawie przyznania tych płatności, a ujawnione w czasie kontroli z lutego 2007r. okoliczności uzasadniały wszczęcie z urzędu postępowania wznowieniowego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Organ I instancji w dniu 14 maja 2007r. wydał postanowienie o wznowieniu postępowania z urzędu. Wydana we wznowionym postępowaniu zaskarżona decyzja zapadła po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 29 grudnia 2008r., sygn. akt II SA/Ke 685/08, którym Sąd ten uchylił decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...], w części dotyczącej jednolitej płatności obszarowej, zaś w pozostałej części skargę E. N. oddalił. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w tym orzeczeniu, zgodnie z przepisem art. 153 p.p.s.a. wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ani organ administracji publicznej, ani wojewódzki sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu sądu. Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawa i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią konsekwencję wyrażonej oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy w celu uniknięcie popełnionych błędów oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia uchybień procesowych. W wyroku z dnia 29 grudnia 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w sprawie niniejszej zastosowanie ma ustawa z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, zwana dalej ustawą o płatnościach bezpośrednich (Dz.U. z 2004r. Nr 6, poz. 40 ze zm.), uchylona z dniem 27 lutego 2007r. przez art. 59 obowiązującej obecnie ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. Nr 35, poz. 217 ze zm.). Nieobowiązująca w dacie wydawania zaskarżonej decyzji ustawa o płatnościach bezpośrednich miała jednak zastosowanie w niniejszej sprawie, ponieważ sprawa została wszczęta w dniu 10 maja 2006r. na wniosek strony i nie została zakończona decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zgodnie bowiem z art. 53 ust. 1 ostatnio powołanej ustawy, do postępowań w sprawach przyznania płatności lub płatności cukrowej, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Oceniając podjęte przez organy administracji rozstrzygnięcie istoty sprawy należy zauważyć, że przedmiotem niniejszej sprawy, wyznaczonym wnioskiem E. N. z dnia 10 maja 2006r., było żądanie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2006. Zgodnie z art. 2 ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich, płatności te obejmują dwa rodzaje płatności: jednolitą płatność obszarową i płatności uzupełniające do powierzchni upraw chmielu lub innych roślin. Z przepisów ustawy oraz z rozporządzenia wykonawczego do ustawy o płatnościach bezpośrednich, tj. z rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 kwietnia 2004r. w sprawie minimalnych wymagań utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej (Dz. U. Nr 65, poz. 600 ze zm.), a także z mających również zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów unijnych, a w szczególności Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004r.,ustanawiającego szczegółowe zasady zastosowania rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1782/2003 w sprawie systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania gruntów zarezerwowanych do produkcji surowców (Dz. Urz. WE L 345 z 20.11.2004 r.) oraz Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych schematów w Rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. WE L 141 z 30.04.2004r.) - wynika, że pomiędzy wymienionymi rodzajami płatności bezpośrednich, objętych wnioskiem zachodzą istotne różnice, co do warunków ich uzyskiwania, a także przesłanek ich zmniejszania i wyłączania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 grudnia 2008r. stwierdził, że dokonując oceny zaskarżonej decyzji w jej części dotyczącej "jednolitej płatności obszarowej" dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego w tej części uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję I instancji. Natomiast w rozstrzygnięciu dotyczącym "uzupełniającej płatności obszarowej" Sąd uznał, że nie nastąpiło naruszenie przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania w stopniu, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy i w tej części skargę E. N. oddalił. Tymczasem rozpoznając ponownie sprawę organy obu instancji orzekły ponownie w przedmiocie płatności, co do której Sąd skargę oddalił. Rozstrzygnięcie organu I instancji w decyzji z dnia 19 lutego 2010r., a także organu odwoławczego w decyzji z dnia 16 kwietnia 2010r. o "uzupełniającej płatności obszarowej" dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej ostateczną decyzją (art. 156 § 1 pkt 3 kpa), co skutkuje koniecznością stwierdzenia nieważności obu tych decyzji w części dotyczącej uzupełniającej płatności obszarowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Pozostawienie tego rozstrzygnięcia organu powodowałoby występowanie w obrocie prawnym dwóch decyzji dotyczących tego samego przedmiotu i kierowanego do tego samego podmiotu. Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z dnia 29 grudnia 2008r. podzielił ustalenia organu II instancji co do rozbieżności pomiędzy deklarowaną we wniosku, a stwierdzoną w decyzji powierzchnią działek oznaczonych literami G oraz I, co nie mogło jednak spowodować utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji w części odmawiającej E. N. przyznania jednolitej płatności obszarowej w części dotyczącej działek oznaczonych literami G oraz I, ponieważ decyzja ta dotyczyła całej tej płatności oraz określała sankcję obliczoną na podstawie porównania powierzchni deklarowanej i stwierdzonej odnośnie wszystkich objętych wnioskiem strony działek rolnych. W związku z powyższym organy ponownie orzekając w sprawie powinny były orzekać tylko w przedmiocie jednolitej płatności obszarowej, przy czym uzupełnienie postępowania dowodowego winno dotyczyć jedynie działki oznaczonej literą K, nr ewid. 897/1. Prawidłowość ustaleń, dających podstawę do uznania braku podstaw do przyznania jednolitej płatności obszarowej dla działek G oraz I została już przesądzona w wyroku z dnia 29 grudnia 2008r. W sprawie bezspornym jest, że jednolita płatność obszarowa przysługuje producentowi rolnemu, w tym m.in. osobie fizycznej będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego, na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Jak wskazał Sąd w w/w wyroku rodzaj uprawy zadeklarowanej we wniosku o przyznanie płatności oraz to, czy ta właśnie uprawa została stwierdzona na gruncie, nie ma znaczenia dla oceny prawa strony do jednolitej płatności obszarowej. Do uzyskania tej płatności wystarcza bowiem (oprócz pozostałych wymogów, wymienionych w art. 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich), spełnienie któregokolwiek, spośród wymienionych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju wsi z dnia 7 kwietnia 2004 r. minimalnych wymagań utrzymywania gruntów w dobrej kulturze rolnej. Z przepisów tego rozporządzenia wynika, że rodzaje zabiegów, jakie świadczą o utrzymywaniu gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zależą od rodzaju tych gruntów. W związku z powyższym niestwierdzenie na działce oznaczonej literą K zadeklarowanej trawy na gruncie rolnym nie jest wystarczające dla odmowy przyznania jednolitej płatności obszarowej. Sąd zalecił poczynienie przez organ ustaleń co do tego, czy na działce tej spełnione zostały minimalne wymagania utrzymania w dobrej kulturze rolnej. Do utrzymania łąk w dobrej kulturze rolnej wystarczające jest koszenie okrywy roślinnej i jej usunięcie co najmniej raz w roku do 31 lipca, a do utrzymania gruntów ornych w dobrej kulturze rolnej wystarczające jest ich ugorowanie, co jest spełnione jeżeli grunt taki podlegał co najmniej raz w roku w terminie do 15 lipca koszeniu, bez konieczności usuwania skoszonej okrywy roślinnej (§ 1 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz § 2 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 kwietnia 2004r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z dnia 29 grudnia 2008r. stwierdził także, odnośnie wniosku E. N. o przyznanie płatności uzupełniającej do powierzchni uprawy trawy na gruntach ornych zadeklarowanej na działce rolnej oznaczonej we wniosku literą K, że nie może być wątpliwości co do tego, że dla tej grupy upraw zadeklarowany we wniosku obszar 98 ha, przekroczył obszar zatwierdzony o więcej niż 50%. Takie ustalenia organu zostały oparte na jednoznacznych wynikach kontroli przeprowadzonej w dniach 16 i 20 lutego 2007r. przez pracowników Biura Kontroli na Miejscu Oddziału Regionalnego ARiMR. Inspektorzy terenowi stwierdzili wówczas, że na działce oznaczonej literą K o pow. 98 ha znajduje się tylko 13 ha deklarowanych traw na gruntach rolnych oraz 7,44 ha ugoru. Pozostałą powierzchnię tej działki inspektorzy uznali za grunty nieużytkowane rolniczo, z powodu stwierdzenia chwastów wieloletnich i nielicznych siewek drzew. Ustalenia poczynione w czasie kontroli zostały udokumentowane zdjęciami, szkicami z pomiaru wszystkich objętych wnioskiem i kontrolą działek, a także notatką służbową opisującą przebieg kontroli. Ustalenia organów odnośnie braku na działce nr 897/1, na powierzchni większej niż 13 ha zadeklarowanej przez skarżącą trawy na gruntach rolnych, zostały potwierdzone w sporządzonej na wniosek strony z dnia 6 sierpnia 2007r. i na zlecenie organu opinii biegłego sądowego z zakresu rolnictwa. Aczkolwiek biegły A. L. przeprowadził oględziny przedmiotowej działki dopiero we wrześniu 2007r., to jednak stwierdził, że w 2006r. na działce nr 897/1 nie było traw. Biegły wyjaśnił również, w oparciu o jakie przesłanki mógł wydać stanowczą w omawianym zakresie opinię. Stwierdził mianowicie, że ruń traw, której istnienia w czasie swoich oględzin nie stwierdził, nie mogła całkowicie wyginąć w ciągu roku. To ustalenie nie zostało zakwestionowane przez skarżącą. Zasadnie więc organ II instancji mógł na jego podstawie uznać za wiarygodne wyniki kontroli przeprowadzonej w lutym 2007 r. Powyższa ocena, wyrażona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z dnia 29 grudnia 2008r. jest w postępowaniu niniejszym wiążąca. Sąd ten wskazał w wytycznych, że należy wyjaśnić istotną dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczność, tj. to czy skarżąca dochowała w 2006r. minimalnych wymagań utrzymania działki oznaczonej literą K w dobrej kulturze rolnej, tj. czy skosiła tę działkę do 15 lipca 2006r., względnie czy skosiła i usunęła znajdującą się na niej okrywę roślinną do dnia 31 lipca 2006r. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, bo w razie potwierdzenia faktów świadczących o utrzymaniu tej działki w 2006r. w dobrej kulturze rolnej w rozumieniu przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 kwietnia 2004 r., nie będzie podstaw do odmowy przyznania E. N. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych i nakładania sankcji w części dotyczącej jednolitej płatności obszarowej w takim zakresie, jak to organ uczynił w zaskarżonej decyzji. Sąd wskazał także na potrzebę jednoznacznego wyjaśnienia, czy możliwe jest aby działka oznaczona literą K, po przeprowadzeniu wskazanych przez skarżącą zabiegów (koszenie w 2 turach) w podanych terminach (około 70 ha w marcu-kwietniu i ok. 25 ha w czerwcu-lipcu 2006r.) mogła w lutym 2007r. wyglądać tak, jak to opisali i utrwalili na licznych fotografiach inspektorzy terenowi przeprowadzający kontrolę na miejscu. Twierdzenia skarżącej potwierdzili wskazani przez nią świadkowie. Ponieważ odpowiedź na to pytanie wymagała, zdaniem Sądu, wiadomości specjalnych z zakresu rolnictwa, konieczne w sprawie było zwrócenie się do biegłego o wydanie uzupełniającej opinii. Opinia biegłego A. L. sporządzona w sprawie, na postawione przez organ pytania nie odpowiada w sposób jednoznaczny i dostatecznie uzasadniony, konieczne było zatem przesłuchanie biegłego z zachowaniem wymagań, o jakich mowa w art. 79 § 1 i 2 kpa, a w razie potrzeby zasięgnięcie uzupełniającej opinii tego samego lub innego biegłego. Należy stwierdzić, że ponownie rozstrzygając sprawę organ zwrócił się do biegłego A. L. o wydanie uzupełniającej opinii, jednak biegły ten poza poparciem opinii dotychczasowej nie odpowiedział na zadane mu przez organ pytania, nie stawił się na rozprawę administracyjną w dniu 7 sierpnia 2009r., co spowodowało, że organ podważył jego opinię, przeciwstawiając jej własne ustalenia. Wskazane przez organ na stronie 11-12 uzasadnienia zaskarżonej decyzji wątpliwości i niejasności, a także konieczność wyjaśnienia niektórych stwierdzeń biegłego są uzasadnione. W związku z tym, skoro biegły A. L. ich nie usunął, to należało, zgodnie z wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zasięgnąć opinii innego biegłego, który wyda opinię na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodnego. Przed sporządzeniem przez biegłego pisemnej opinii konieczne jest przesłuchanie w charakterze świadków wskazanych przez skarżącą osób, na okoliczność dokonanego koszenia działki K (w obecności biegłego, umożliwiając mu zadawanie pytań), o czym należy powiadomić stronę celem umożliwienia zadania pytań i złożenia wyjaśnień (art. 79 kpa). W tym miejscu należy podkreślić, że dowód z przesłuchania świadków powinien być przeprowadzony bezpośrednio przez organ administracji publicznej. Art. 70 kpa, dopuszczając złożenie zeznań przez świadka na piśmie, traktuje to pisemne zeznanie jako uzupełnienie protokołu i jednocześnie nie wyłącza uprawnień strony do brania udziału w przesłuchaniu świadka. Zasada bezpośredniego przesłuchania świadka ma istotne znaczenie przy ocenie wiarygodności jego zeznań. Tylko po bezpośrednim przesłuchaniu świadka jego zeznania mogą być uznane za niewiarygodne. Bezpośrednie przesłuchanie umożliwia bowiem bezpośrednie wyjaśnienie pojawiających się w toku przesłuchania wątpliwości. Dowód z przesłuchania świadków nie może być zastępowany pisemnymi oświadczeniami osób mogących dysponować wiedzą na określony temat. Oświadczenia nie stanowią dokumentów mogących przyczynić się do wyjaśnienia występujących w sprawie wątpliwości. Istotne natomiast znaczenie miałoby przesłuchanie osób składających oświadczenia pisemne jako świadków. Przeprowadzenie tego dowodu dopuszczalne jest natomiast jedynie przed organem administracji, zgodnie z przepisami kpa, regulującymi kwestię postępowania dowodowego. "Oświadczenie" może być odebrane przez organ od strony postępowania, w warunkach określonych w § 2 art. 75 kpa. Zwrócić także należy uwagę na prawidłowość przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków, którzy powinni zeznawać oddzielnie, w protokole powinna być spisana cała treść ich zeznań, a nie powoływanie się, czy też "potwierdzanie" treści zeznań innych świadków, jak to miało miejsce przy przesłuchaniu świadków na rozprawie administracyjnej w dniu 7 sierpnia 2009r. (np. A. K., D. C., M. B.). Konieczne jest zatem przy ponownym rozpoznaniu sprawy przeprowadzenie dowodu z zeznać świadków zawnioskowanych przez skarżącą na okoliczność koszenia przez nią działki K w 2006., osób sporządzający protokół z oględzin działki K oraz przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego na okoliczność, wskazaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w w/w wyroku, tzn. czy jest możliwe, aby działka ta, po przeprowadzeniu zabiegów w podanych przez stronę oraz ew. świadków terminach mogła w lutym 2007r. wyglądać tak, jak opisali to i utrwalili na zdjęciach inspektorzy terenowi, przeprowadzający kontrolę na miejscu. Nie można przyjąć za prawidłową nieprecyzyjną ocenę zeznań, będących w istocie "oświadczeniami", świadków R. N., F. K., E. Z., G. G., A. F. dokonaną przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, stwierdzającą, że są one "mniej wiarygodne ze względu na stosunki międzyludzkie". Odnosząc się zaś do wykonania pozostałych wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podnieść należy, że organ przedstawił swoje stanowisko w przedmiocie treści zapisu pkt 4 protokołu, sporządzonego w dniu 29 września 2006r., dotyczącego zagospodarowania działki K w dacie jej przejęcia do Zasobów Agencji Nieruchomości Rolnych O/T od M. N. – męża skarżącej Opierając się na treści pisma z dnia 1 stycznia 2008r. znak [...] (mylnie podana data, gdyż w aktach pismo to nosi datę 10 styczeń 2008r.), podpisanym przez Z. Z. organ odwoławczy uznał, że "właściwym" protokołem zdawczo-odbiorczym jest dokument wypełniony w pkt 4, natomiast protokół przedłożony przez skarżącą, nie zawierający wpisu w pkt 4 został "przez pomyłkę" przekazany dzierżawcy. Zauważyć należy, że Z. Z. był osobą, która reprezentowała Agencję Nieruchomości Rolnych Gospodarstwo Administracyjno-Handlowe, jako stronę przejmującą od dzierżawcy M. N. działkę Nr 897/1. Dowód z przesłuchania zatem tej osoby WSA polecił przeprowadzić na okoliczność zapisu pkt 4 protokołu: "stan zagospodarowania gruntu: nie użytkowany rolniczo - działka na całym obszarze zachwaszczona". Dowód taki nie został przeprowadzony w sprawie, zaś organ w uzasadnieniu decyzji samodzielnie dokonał oceny tego zapisu. Zauważyć przy tym należy, że z treści powołanego przez organ pisma dyrektora O/T Z. S. z dnia 26 maja 2008r. znak: [...] wynika, że protokół sporządzony został po przeprowadzeniu wizji lokalnej przeprowadzonej podczas nieobecności skarżącej. Dlatego we wskazanych wyżej okolicznościach ocena mało precyzyjnego zapisu pkt 4, winna być szczególnie wnikliwie dokonana, jeżeli zapis ten zdaniem organu ma wpływ na odmowę przyznania jednolitej płatności obszarowej. Należy uznać, że organ ponownie przeprowadzając postępowanie uzupełnił materiał dowodowy w zakresie oceny protokołu z dnia 8 sierpnia 2006r., co do stanu gospodarstwa rolnego skarżącej, dotkniętego skutkami suszy. Organ na podstawie zeznań świadków - osób uczestniczących w sporządzaniu protokołu prawidłowo przyjął, że nie miały one wiedzy na okoliczność, czy działka oznaczona literą K była skoszona do lipca 2006r., a ta okoliczność ma podstawowe znaczenie na obecnym etapie postępowania, dotyczącym przyznania jednolitej płatności obszarowej. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że organ ponownie orzekając w sprawie nie wykonał wszystkich wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, zawartych w wyroku z dnia 29 grudnia 2008r., przez co naruszył przepis art. 153 p.p.s.a.. Mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż rozstrzygnięcie w przedmiocie jednolitej płatności obszarowej zostało wydane bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 kpa. W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, w części dotyczącej jednolitej płatności obszarowej (pkt II) oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdził nieważności obu tych decyzji w części dotyczącej uzupełniającej płatności obszarowej (pkt I). Orzeczenie zawarte w pkt. III wyroku wydane zostało na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 209, art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a.