II SA/Ke 370/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2016 r., na posiedzeniu niejawnym, sprzeciwu S. J. od postanowienia starszego referendarza sądowego z 30 czerwca 2016 r., oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., znak: [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gry na automatach poza kasynem postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z 30 czerwca 2016 r. S. J. złożył formularz PPF wnosząc o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 15 lutego 2016 r. w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gry na automatach poza kasynem. W złożonym formularzu wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, oboje pobierają emerytury w wysokości 1178,66 zł i 1061,62zł. Ponadto skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której w 2015 r. wykazał stratę w wysokości 3067,58 zł. Wnioskodawca nie ujawnił innego majątku oprócz współwłasności wraz z żoną domu o powierzchni 76 m² o wartości około 160.000zł na działce o pow. 1100 m² w Końskich oraz samochodu osobowego marki Audi A4 z 2003 r. wartości około 8000 zł. Z akt sprawy wynika, że S. J. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą [...] w K. Wnioskodawca podał następujące stałe wydatki i zobowiązania miesięczne: 500 zł – spłata raty pożyczki zaciągniętej na zakup sprzętu domowego, opłaty za media - 500 zł, ponadto wydaje 4000 zł rocznie na zakup opału na zimę. Skarżący oświadczył, że jego emerytura jest w części przeznaczana na opłacenie energii i wody w lokalu, w którym prowadzi działalności gospodarczą. Wnioskodawca wraz z żoną pomagają wnuczkowi E. J. - uczniowi IV klasy technikum. Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach postanowieniem z 30 czerwca 2016 r. oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonujący, że nie stać go na poniesienie kosztów sądowych albowiem S. J. wraz żoną osiągają stałe dochody z dwóch emerytur, co umożliwia planowanie wydatków, a ponadto prowadzi działalność gospodarczą. Poniesiona strata z tytułu prowadzonej działalności nie stanowi, zdaniem referendarza, podstawy do przyznania prawa pomocy, albowiem powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie oznacza utraty płynności finansowej. Referendarz podniósł, że osiągany dochód wystarcza skarżącemu i jego żonie do zapewnienia im podstawowych warunków życiowych, potrzeby mieszkaniowe są na bieżąco zaspokajane. Ponadto pomoc świadczona dla wnuka nie może być uznana za niezbędny wydatek utrzymania koniecznego, gdy ten mieszka w odrębnym mieszkaniu ze swoim ojcem i prowadzi wspólnie z nim gospodarstwo domowe. Zatem, w ocenie referendarza, skarżący jest w stanie uzyskać środki finansowe na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w wysokości 720 zł i ponieść ewentualne inne koszty na późniejszym etapie postępowania. W sprzeciwie od tego postanowienie wnioskodawca podniósł, że wbrew stanowisku referendarza, jego obecna sytuacja życiowa uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazał, że wydatki, które wraz z żoną ponoszą, nie są zbyteczne i nie odbiegają od normalnych wydatków przeciętnej rodziny. W jego ocenie obok rodziców, to na dziadkach spoczywa obowiązek wspierania wnuka, a wszystkie poczynione wydatki są celowe. Dodatkowo podniósł, że w ostatnim czasie została wszczęta przeciwko niemu egzekucja w administracji, co pozbawia go szans na uzyskanie jakiegokolwiek kredytu czy też pożyczki na poczet pokrycia kosztów sprawy. Z uwagi na swój wiek, a przede wszystkim stan zdrowia, zwłaszcza problemy z poruszaniem się, nie jest możliwe podjęcie dodatkowej pracy zarobkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718), dalej "p.p.s.a." od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, tj. między innymi od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2). Z kolei art. 245 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym – obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków – przysługuje osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodzić należy się z referendarzem sądowym, że wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonujący, że nie stać go na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sprawie podkreślenia wymaga, że wnioskodawca prowadzący wspólnie z żoną gospodarstwo domowe posiada stałe źródła dochodu w postaci emerytury w łącznej wysokości 2.240,28 zł. Posiada też i eksploatuje samochód, co wynika z wniosku o zwolnienie od kosztów. Jeśli dodatkowo weźmie się pod uwagę to, że w niniejszej sprawie był w stanie ustanowić fachowego pełnomocnika, to uznać należy, że jest również w stanie, bez uszczerbku dla swojego i żony koniecznego utrzymana uiścić koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 720 zł, a w razie niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia (oddalenia skargi) – ewentualnej opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku sądu z uzasadnieniem (100 zł) oraz wpisu od skargi kasacyjnej, wynoszącego połowę kwoty wpisu (w badanej sprawie – 360 zł). Należy przy tym mieć na uwadze, że wydatki te zaktualizują się tylko wtedy, gdy wynik sprawy będzie dla skarżącego niekorzystny i zdecyduje się on na zaskarżenie wyroku sądu I instancji. Te ostatnie opłaty mają więc tylko charakter potencjalny. Należy podzielić stanowisko referendarza, że wykazana przez skarżącego strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy. Należy wskazać, że o kondycji finansowej przedsiębiorcy decyduje wiele elementów. Podstawowym jest oczywiście zysk uzyskiwany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak równocześnie, że w razie poniesienia przez przedsiębiorcę straty, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania mu wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, lecz nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Strata nie oznacza więc utraty płynności finansowej. Odnosząc się do argumentów podniesionych w sprzeciwie należy zauważyć, że udzielanie pomocy finansowej wnukowi, który wraz z ojcem prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, choć zasługuje na akceptację z moralnego punktu widzenia, nie może mieć prawnego znaczenia przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącego pod kątem złożonego przez niego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Bez wpływu na możliwość przyznania skarżącemu prawa pomocy pozostaje także złożony tytuł wykonawczy wystawiony w dniu 20 maja 2016 r., a więc już po wniesieniu skargi. Przy racjonalnym gospodarowaniu stałym dochodem, skarżący winien był poczynić stosowne oszczędności celem zabezpieczenia środków na uiszczenie kwoty 720 zł stanowiącej wpis od skargi przed jej wniesieniem, a okoliczności powstałe już po wniesieniu skargi nie mogą mieć wpływu na ocenę wcześniejszych możliwości finansowych. Złożone upomnienia z dnia 26 lutego 2016 r. oraz 18 maja 2016 r. nie świadczą natomiast o wszczęciu przeciwko skarżącemu egzekucji administracyjnej albowiem nie jest Sądowi wiadomym, czy wskazane w nich należności nie zostały uiszczone. Skarżący nie wyjaśnił również okoliczności związanych z jego stanem zdrowia, ograniczając się jedynie do wskazania "problemów z poruszaniem się". Reasumując, w ocenie Sądu S. J. nie jest osobą ubogą, wymagającą dofinansowania z budżetu państwa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym i powinna być stosowana w przypadkach wyjątkowych, tj. wobec osób, których sytuacja materialna i bytowa jest trudna. Do osób takich zaliczyć można przykładowo bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności, pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.