II SA/Ke 375/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza,, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Dziubińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 września 2011r. sprawy ze skargi S.Z. na decyzję Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej Szkoły Wyższej z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie kary dyscyplinarnej wydalenia z uczelni I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku; III. zasądza od Szkoły Wyższej na rzecz S.Z. 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją Komisji Dyscyplinarnej Szkoły Wyższej z dnia [...] student S. Z. został uznany za winnego tego, że: 1. w czasie od końca października 2010r. do dnia 7 listopada 2010r. w sposób autorytatywny rozpowszechniał nieprawdziwe informacje na temat złej kondycji finansowej Szkoły Wyższej, rzekomego bankructwa oraz jej rychłego zamknięcia - co było świadomym działaniem na szkodę uczelni i ewidentnym nadużyciem powierzonych mu funkcji - członka senatu i starosty roku, jak również niedotrzymaniem złożonego ślubowania; 2. bazując na w/w informacjach namawiał studentów II roku fizjoterapii do przeniesienia się do Wyższej Szkoły E. na korzystnych warunkach, powołując się na "swoje możliwości załatwienia" zaliczenia różnic programowych; zamiarem jego było "wyprowadzenie" z uczelni całego II roku fizjoterapii - było to świadome działanie na szkodę uczelni; 3. obrażał i zastraszał swoich kolegów, którzy nie byli zainteresowani przeniesieniem na inną uczelnię, używając przy tym obraźliwych słów - co było zachowaniem uchybiającym godności studenta; 4. świadomie – pomimo, że jako członek senatu uczelni, obdarzony zaufaniem studentów i władz uczelni, był zobowiązany do działania na rzecz promocji i rozwoju uczelni w imię dobrze pojętych interesów społeczności akademickiej – kierując się partykularnymi interesami, podjął działania - przeciwko uczelni, a tym samym przeciwko studentom; w ten sposób nadużył funkcji oraz zaufania jakim został obdarzony. W związku z powyższym Komisja Dyscyplinarna, po przesłuchaniu oskarżonego oraz zapoznaniu się z materiałem dowodowym z zeznań świadków, nałożyła na studenta S. Z. karę wydalenia ze Szkoły Wyższej . Odwołanie od w/w orzeczenia wniósł S. Z., zaprzeczając wszystkim zarzutom i wskazując w odniesieniu do zarzutów: - nr 1, że informacja dotycząca trudnej sytuacji uczelni została ogłoszona wszystkim studentom, w związku z czym nie była żadną tajemnicą; potwierdza to również przygotowany aneks do umowy o studiowanie, zmieniający harmonogram płatności rat czesnego, podwyższając czesne oraz przewidujący karę w wysokości 20 zł za każdy dzień zwłoki w płatności czesnego; - nr 2, że decyzję o przyjęciu na studia podejmuje dziekan, który określa zasady zaliczania ewentualnych różnic programowych, kierując się przepisami obowiązującymi w uczelni organizacją roku akademickiego, planem i programem studiów oraz możliwościami studenta; natomiast żadne dokumenty, czy inne dowody nie potwierdzają, aby podjęcie studiów w innej uczelni miało mieć miejsce na preferencyjnych zasadach; - nr 3, że wyraził jedynie dezaprobatę z faktu prawdopodobnego naruszenia prawa przez władze uczelni oraz z braku uznania dla jego osobistego zaangażowania w sprawy studentów, co nie miało na celu obrażenie kogokolwiek i nie było skierowane personalnie do żadnej z przebywających w sali osób; - nr 4, że działał zawsze na rzecz rozwoju uczelni i w imię dobrze pojętych interesów społeczności akademickiej, o czym świadczy chociażby zgoda na pełnienie funkcji członka senatu uczelni oraz opiekuna jednej z dwóch grup. S. Z. zwrócił także uwagę na następujące wady proceduralne: - brak protokołów z poszczególnych czynności postępowania (np. przesłuchania świadków, protokołów z "przesłuchania jako pozwanego"), - nie udostępnienie wszystkich dokumentów i dowodów, wobec czego nie umożliwiono mu zapoznania się z całym materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji przez Komisję Dyscyplinarną; w wielu pismach, otrzymywanych w trakcie toczącego się postępowania, informowano stronę o załącznikach, w których miały być akta sprawy, tymczasem pisma załączników nie zawierały; - zgodnie z ustawą - Prawo o szkolnictwie wyższym w sytuacji, w której rzecznik dyscyplinarny wnioskuje o zastosowanie kary wydalenia z uczelni, powinien być wyznaczony obrońca z urzędu, gdyby obwiniony nie dokonał z własnej inicjatywy jego wyboru; tymczasem pomimo wskazania przez stronę jako obrońcy mgr A.S., która z powodu choroby nie mogła być obecna na posiedzeniu Komisji Dyscyplinarnej, nie został wyznaczony nowy obrońca, ani nie odroczono terminu posiedzenia Komisji; wobec uznania przez przewodniczącego Komisji, że zna opinie obrońcy i że nie są one kluczowe dla sprawy, kontynuowano posiedzenie Komisji, czym rażąco naruszono prawo, w tym Konstytucję RP – poprzez uniemożliwienie prawa do obrony i korzystania z pomocy. Decyzją z dnia [...] Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna Szkoły Wyższej , po rozpoznaniu w/w odwołania, utrzymała w mocy decyzję Komisji Dyscyplinarnej. W uzasadnieniu wskazano, że S. Z. świadomie działał na szkodę Szkoły Wyższej oraz studentów II roku studiów niestacjonarnych na kierunku fizjoterapia, co potwierdza zgromadzony materiał dowodowy. Dodatkowo S. Z. nie wykazał skruchy, nie przyznał się do zarzucanych mu czynów, nie przeprosił koleżanek i kolegów z roku i nie przedstawił dowodów, które mogłyby oddalić zarzuty stawiane w/w studentowi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. Z. zarzucił w/w decyzji naruszenie: 1. prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie przepisów art. 189 ust. 1 i 2 pkt 3 oraz 211 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym poprzez przyjęcie, że jego zachowanie stanowiło postępowanie niezgodne z treścią ślubowania i regulaminem studiów, naruszało przepisy obowiązujące w uczelni oraz uchybiało godności studenta; 2. prawa procesowego, to jest: - art. 218 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym poprzez niewyznaczenie obrońcy z urzędu w sytuacji gdy rzecznik dyscyplinarny do spraw studentów wnosi o orzeczenie kary, o której mowa w art. 212 pkt 5, a obwiniony nie ma obrońcy z wyboru; - § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie szczegółowego trybu postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego wobec studentów z dnia 6 grudnia 2006 r. (Dz.U. Nr 236, poz. 1707) poprzez naruszenie w toku postępowania wyjaśniającego przez rzecznika dyscyplinarnego obowiązku zebrania dowodów niezbędnych do całkowitego wyjaśnienia sprawy, uwzględniając zarówno dowody świadczące przeciwko obwinionemu, jak i dowody przemawiające na jego korzyść; - § 6 rozporządzenia poprzez brak sporządzenia protokołu z każdej czynności; - § 9 ust. 2 rozporządzenia poprzez odmówienie obwinionemu i jego obrońcy zapoznania się z zebranymi dowodami - po zakończeniu postępowania wyjaśniającego i nie poinformowanie o prawie zgłoszenia wniosku o uzupełnienie postępowania dowodowego, w terminie 3 dni od upływu końcowego terminu do zapoznawania się z materiałami postępowania; - § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia poprzez brak zawarcia we wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego i ukaranie uzasadnienia wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego i o ukaranie: - § 16 ust. 2 rozporządzenia poprzez brak doręczenia wraz z wezwaniem listy członków składu orzekającego komisji dyscyplinarnej wyznaczonego do rozpoznania wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego i o ukaranie; oraz informacji o uprawnieniach obwinionego dotyczących możliwości wyłączenia członka składu orzekającego i o skutkach niestawiennictwa na rozprawie; - § 21 rozporządzenia poprzez brak protokołów z rozprawy; - § 25 ust. 1 i 2 rozporządzenia poprzez niezamieszczenie w uzasadnieniu elementów: imienia i nazwiska rzecznika dyscyplinarnego, protokolanta i obrońcy obwinionego; adresu obwinionego; uzasadnienie zawierające wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej orzeczenia i niepodpisanie przez wszystkich członków Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej. W odpowiedzi na skargę Rektor Szkoły Wyższej wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę podkreślił iż " jest kwestią otwartą, czy w aspekcie formalnoprawnym zasadnym jest uznanie dopuszczalności skarżenia rzeczonej decyzji do WSA". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 221 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365), zwanej dalej p.s.w., od prawomocnego orzeczenia odwoławczej komisji dyscyplinarnej służy skarga do sądu administracyjnego. Z kolei art. 223 ustawy zawiera regulację, w myśl której do postępowania wyjaśniającego i postępowania dyscyplinarnego wobec studentów, z wyjątkiem postępowania przed sądem koleżeńskim, w sprawach nieuregulowanych w ustawie, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997r. Kodeks postępowania karnego ( zwanej dalej k.p.k.), z wyłączeniem art. 82. Regulacji prawnej omawianej materii dopełnia wydane stosownie do delegacji art. 224 p.s.w. rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 6 grudnia 2006r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego wobec studentów (Dz. U. nr 236, poz. 1707), zwane dalej rozporządzeniem. Mając na uwadze powyższe, nie może budzić wątpliwości, iż podstawę do orzekania w sprawie niniejszej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stanowi art. 3 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. W myśl tego przepisu, sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Takim przepisem szczególnym w rozumieniu tego przepisu jest cyt. wyż. art. 221 p.s.w. W świetle powyższych okoliczności podniesiona przez organ w odpowiedzi na skargę wątpliwość co do dopuszczalności zaskarżenia do Sądu orzeczenia komisji dyscyplinarnej jest nieuprawniona. Zaskarżeniu do sądu administracyjnego podlega prawomocne orzeczenie komisji dyscyplinarnej, a więc akt wydany nie w trybie przepisów postępowania administracyjnego, lecz w trybie postępowania uregulowanego ustawą p.s.w., a w kwestiach nią nieuregulowanych w trybie odpowiednio stosowanych przepisów k.p.k. To zaś oznacza, iż do rodzaju rozstrzygnięć jakie wydać może sąd administracyjny przy uwzględnieniu skargi, zastosowanie ma przepis art. 150 p.p.s.a., który przewiduje, że w sprawach skarg na czynności i akty niewymienione w art. 145-148, sąd uwzględniając skargę uchyla lub stwierdza bezskuteczność aktu lub czynności. Jak już wskazano na wstępie, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ustawa p.s.w. poddając kognicji sądu administracyjnego skargi na prawomocne orzeczenia komisji dyscyplinarnej w art. 221, ani w innych przepisach regulujących odpowiedzialność dyscyplinarną studentów, nie wskazuje innego niż zgodność z prawem, kryterium kontroli zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 145 § 2 p.p.s.a. w sprawach skarg na decyzje i postanowienia wydane w innym postępowaniu, niż uregulowane w Kodeksie postępowania administracyjnego i w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przepisy § 1 stosuje się z uwzględnieniem przepisów regulujących postępowanie, w którym wydano zaskarżoną decyzję lub postanowienie. Nie może budzić wątpliwości, iż regulacja ta odnosi się także do aktów wydanych w innym niż regulowane przepisami k.p.a. postępowaniu, które są podobne do decyzji, a w szczególności do orzeczeń komisji dyscyplinarnych dla studentów. Zawarte w art. 145 § 2 p.p.s.a. odesłanie do stosowania przepisów art. 145 § 1 p.p.s.a. z uwzględnieniem przepisów regulujących postępowanie, w którym wydano zaskarżone orzeczenie komisji dyscyplinarnej oznacza, iż kryterium zgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia stanowi stopień naruszenia prawa. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c w zw. z art. 150 p.p.s.a. podstawę do uwzględnienia skargi na orzeczenie komisji dyscyplinarnej dla studentów, stanowi stwierdzenie naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, w którym zapadło zaskarżone orzeczenie oraz inne naruszenie przepisów postępowania, (w którym zapadło zaskarżone orzeczenie), jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( por. wyrok WSA w Krakowie z 27.09.2008r. sygn. akt III SA/Kr 449/07). Ponieważ skarga opiera się na obu podstawach, tj. naruszeniu prawa materialnego oraz przepisów postępowania, w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia przez organy przepisów postępowania. W ocenie Sądu za uzasadniony należy uznać zarzut skarżącego sprowadzający się do uchybienia przez organy obu instancji przepisom postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Z zasady dwuinstancyjności postępowania dyscyplinarnego (art. 220 ust.1 p.s.w.) wynika obowiązek organu odwoławczego do rozpatrzenia sprawy ponownie merytorycznie w jej całokształcie. Odwoławcza komisja dyscyplinarna nie może zatem ograniczyć się jedynie do kontroli orzeczenia organu I instancji. Oznacza to, że organ ma obowiązek dokonać merytorycznej i prawnej oceny zasadności kwestionowanego orzeczenia i rozpatrzyć wszystkie zarzuty strony, w tym podnoszone w odwołaniu, oraz ustosunkować się do nich w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie odwołanie skarżącego sprowadzało się generalnie do polemiki ze stanowiskiem wyrażonym w orzeczeniu komisji dyscyplinarnej, przy czym zawierało również konkretne zarzuty naruszenia procedury m.in. braku udostępnienia w toku postępowania wszystkich dowodów zebranych w sprawie, w tym załączników do pism otrzymywanych przez skarżącego w toku postępowania, braku wyznaczenia obrońcy z urzędu, a przez to pozbawienie prawa do obrony, braku w materialne dowodowym protokołów z przesłuchania świadków. W tej sytuacji rzeczą organu odwoławczego było dokładne ustosunkowanie się do tych zarzutów. Samo stwierdzenie, iż skarżący świadomie działał na szkodę uczelni oraz studentów II roku studiów niestacjonarnych na kierunku fizjoterapia, a zgromadzony materiał dowodowy potwierdza winę oskarżonego studenta, który " nie przedstawił dowodów, które mogłyby oddalić zarzuty" - nie może być uznane za spełnienie przez organ odwoławczy obowiązku ponownego rozpatrzenia sprawy i świadczy o braku oceny materiału dowodowego. Analiza akt niniejszej sprawy w sposób nie budzący wątpliwości dowiodła, że zaskarżone orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej nie zawiera uzasadnienia spełniającego wymogi z § 25 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia. Podkreślić bowiem należy, iż ocena zebranego materiału dowodowego i wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia powinno znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu orzeczenia organu odwoławczego czego wymaga § 25 ust. 1 pkt 6 w związku z § 33 rozporządzenia. Należy mieć na uwadze, iż uzasadnienie stanowi integralną część rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną część orzeczenia. W piśmiennictwie podkreśla się, że uzasadnienie decyzji spełnia m.in. następujące funkcje: 1) obowiązek wykazania, na jakiej podstawie decyzja została podjęta, 2) daje podstawę kontroli poprawności decyzji, 3) może odgrywać rolę perswazyjną w stosunku do adresatów decyzji oraz innych podmiotów, oraz wobec organów orzekających, przed którymi sprawa może się toczyć w trybie odwoławczym. Brak podania w uzasadnieniu decyzji motywów rozstrzygnięcia z jednej strony uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny legalności orzeczenia, a z drugiej strony stanowi uzasadnioną podstawę zaskarżenia do Sądu aktu nie zawierającego prawidłowego uzasadnienia wobec niemożności poznania motywów takiego, a nie innego rozstrzygnięcia. W konsekwencji powyższych okoliczności, na gruncie sprawy niniejszej, brak przedstawienia pełnego stanu faktycznego oraz brak powołania podstawy prawnej oraz uzasadnienia prawnego stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organy przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Już samo to uchybienie stanowiło wystarczającą podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonych orzeczeń. Zasadnie także skarżący zarzuca naruszenie § 25 ust. 1 i 2 rozporządzenia poprzez niezamieszczenie w orzeczeniach imienia i nazwiska rzecznika dyscyplinarnego, protokolanta i obrońcy obwinionego, adresu obwinionego oraz niepodpisanie orzeczeń przez wszystkich członków komisji dyscyplinarnej. Stosownie do § 25 ust 1 rozporządzenia - orzeczenie powinno być sporządzone na piśmie i zawierać: 1) nazwę komisji dyscyplinarnej, datę i miejsce rozpoznania sprawy i wydania orzeczenia; 2) imiona i nazwiska członków składu orzekającego, rzecznika dyscyplinarnego, protokolanta i obrońcy obwinionego; 3) imię i nazwisko, adres obwinionego oraz informację o kierunku i roku studiów; 4) opis zarzucanego czynu, z określeniem miejsca i daty jego popełnienia; 5) rozstrzygnięcie komisji dyscyplinarnej; 6) uzasadnienie zawierające wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej orzeczenia. Orzeczenie wraz z uzasadnieniem podpisują wszyscy członkowie składu orzekającego ( ust. 2 ). Poddane kontroli sądowej orzeczenia elementów tych nie zawierają, a co najistotniejsze nie są podpisane przez wszystkich członków komisji dyscyplinarnej. Kategoryczne brzmienie § 25 ust. 2 jednoznacznie wskazuje na obowiązek podpisania orzeczenia przez wszystkich członków komisji. Należy podkreślić, iż w przypadku wydania orzeczenia przez organ kolegialny (jakim niewątpliwie jest komisja dyscyplinarna) złożenie podpisu przez jego członków jest potwierdzeniem jego podjęcia. Podpisanie orzeczenia tylko przez przewodniczącego organu kolegialnego nie spełnia tego wymagania, ponieważ mogą się rodzić wątpliwości dotyczące autorstwa decyzji. Innymi słowy - nie ma pewności, czy pochodzi ona od właściwego organu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż w odniesieniu do organu kolegialnego warunek podpisania orzeczenia przez wszystkich członków komisji zostaje spełniony przez złożenie pod orzeczeniem podpisów przez wszystkich członków składu orzekającego. Nie można zatem przyjąć, że warunek wydania orzeczenia przez organ kolegialny jest spełniony już w sytuacji, gdy wszyscy członkowie organu podpisują protokół rozprawy, zawierający treść rozstrzygnięcia. Dopiero bowiem składając swoje podpisy na orzeczeniu zawierającym i rozstrzygnięcie, i jego uzasadnienie członkowie składu orzekającego ostatecznie wyrażają swoją wolę rozstrzygnięcia w konkretny sposób danej sprawy. Końcowo Sąd podkreśla, iż zgodnie z art. 133 p.p.s.a. kontroli zgodności z prawem zaskarżonych orzeczeń Sąd dokonuje w oparciu o przekazane przez organ akta sprawy. Akta sprawy niniejszej są niekompletne, nie zawierają w szczególności postanowienia o wszczęciu postępowania wyjaśniającego o jakim mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia i dowodu jego doręczenia obwinionemu i rektorowi uczelni oraz postanowienia o przedstawieniu zarzutów obwinionemu sporządzanego przez rzecznika dyscyplinarnego zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia i dowodu jego ogłoszenia obwinionemu (§ 7 ust. 2 rozporządzenia). Brak także w aktach spisu treści obrazującego ich zawartość i pozwalającego zweryfikować ich kompletność. Tak zgromadzony materiał dowodowy uniemożliwia więc skuteczną ocenę pozostałych zarzutów skargi w zakresie naruszenia przepisów postępowania. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 150 i 135 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Orzeczenie zawarte w pkt. II uzasadnia art. 152 tej ustawy. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy p.p.s.a. Rozpoznając sprawę ponownie organ wyda stosowne orzeczenie mając na uwadze przedstawione wyżej rozważania i eliminując popełnione dotychczas uchybienia.