II SA/Ke 381/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Urszula Opara po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2024 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2024 r. [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia danych z rejestru mieszkańców I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody na rzecz M. G. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2024 r. [...] Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania M. G., utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy B. z 26 marca 2024 r. znak: [...], którą organ odmówił udostępnienia danych z rejestru mieszkańców. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał, że wnioskiem z 5 marca 2024 r. skarżący zwrócił się do Wójta o udostępnienie z rejestru mieszkańców danych osobowych osób zameldowanych na pobyt stały lub czasowy pod adresem [...] w latach 2010-2024, wyjaśniając, że jako współwłaścicielowi nieruchomości dane te są niezbędne do przeprowadzenia sprawy cywilnej w związku z naruszeniem art. 206, art. 224 § 2 i art. 225 Kodeksu cywilnego. Rozpoznając odwołanie od decyzji Wójta, Wojewoda powołał się na treść art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 ze zm., zwanej dalej "ustawą") i podkreślił, że kwestią sporną w omawianej sprawie jest ustalenie, czy wnioskodawca posiada interes prawny do udostępnienia żądanych danych z rejestru PESEL, o których mowa w tym przepisie. Wojewoda ocenił, że skarżący wskazując, iż jego interes prawny w uzyskaniu wnioskowanych danych wynika ze współposiadania nieruchomości i przysługującej mu wierzytelności, nie wskazał przepisu prawa materialnego, z którego wynikałby interes prawny do udostępnienia tych danych. Organ odwoławczy podkreślił, że nałożenie na osobę lub jednostkę organizacyjną obowiązku wykazania interesu prawnego oznacza, że żądający dla skuteczności złożonego żądania udostępnienia informacji z rejestrów ewidencji ludności musi udowodnić w sposób sprawdzalny przez fakty, własny interes prawny. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, Wojewoda wyjaśnił, że tylko interes rzeczywisty jest interesem indywidualnym, aktualnym i konkretnym, a także nadaje się do obiektywnego sprawdzenia. Zdaniem Wojewody, nie można uznać legitymacji prawnej podmiotu, który uzasadnia swój interes prawny zdarzeniami i okolicznościami mającymi nastąpić w przyszłości, do których dąży lub zamierza podjąć w przyszłości. Zdarzenia przyszłe, a w pewnym sensie niepewne, nie mogą stanowić o interesie prawnym, ponieważ ten powinien być aktualny - dopiero wówczas dochodzi do konkretyzacji, aktualizacji i urealnienia się interesu prawnego w pozyskaniu danych z rejestru PESEL. Wojewoda podkreślił, że o interesie prawnym strony do uzyskania danych osobowych można mówić wówczas, gdy wnioskodawca przedstawi dokumenty potwierdzające, że z osobami poszukiwanymi łączy go stosunek prawny wynikający z przepisów prawa materialnego, zatem interes prawny nie może być interesem przewidywanym w przyszłości ani hipotetycznym. O interesie prawnym skarżącego świadczyłyby takie okoliczności, w których jego sytuacja prawna jest zależna od uzyskania określonych danych osoby. W ocenie Wojewody skarżący nie wykazał interesu prawnego w udostępnieniu żądanych danych, gdyż zamiar zainicjowania postępowania sądowego nie wypełnia istotnych elementarnych wartości, na jakich oparty jest interes prawny. Nie jest to interes prawny konkretny, aktualny, obiektywnie istniejący. Wojewoda dodał, że dane z rejestru mieszkańców mogą być udostępnione podmiotom wymienionym w art. 46 ust. 2 pkt 1-4 ustawy, a więc m.in. osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny. Niemniej użyte w tym przepisie sformułowanie "mogą być udostępnione" wskazuje, że nawet w przypadku legitymowania się interesem prawnym przez podmiot ubiegający się o udostępnienie określonych danych, organowi ewidencyjnemu pozostawiona jest fakultatywność w ich udostępnianiu. Organ ten może, ale nie musi podmiotom wskazanym w art. 46 ust. 2 ustawy udostępnić przedmiotowych danych. Nadto organ gminy jako organ, który udostępnia dane z rejestru PESEL, przestrzegać musi zasad ochrony danych osobowych i zapobiegać udostępniania danych również z uwagi na przysługujące każdemu obywatelowi prawo do prywatności zagwarantowane art. 47 Konstytucji RP. M. G. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję Wojewody wniósł o jej zmianę i wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z jego pierwotnym wnioskiem, tj. udostępnienie żądanych danych z rejestru mieszkańców. W uzasadnieniu skargi jej autor, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, podniósł w szczególności, że interesem prawnym w uzyskaniu danych jednostkowych z rejestru w trybie art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy jest potrzeba ochrony przysługującego wnioskodawcy prawa własności nieruchomości [...], gdyż te dane pozwolą na ustalenie tego, czy i kto fatycznie zamieszkuje tę nieruchomość, a zatem korzysta z niej bez wiedzy i zgody właściciela. Podkreślił, że przy wykładni pojęcia interesu prawnego, którym posługuje się art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy, należy przyjąć jego szerokie ujęcie - przez pryzmat szerokiej gwarancji prawa do procesu. Jego źródłem jest bowiem nie tylko konkretny przepis prawa, który nakazuje podmiotowi uzyskać określone dane jednostkowe z rejestru PESEL lub z rejestru mieszkańców, ale jest nim konkretny przedmiot ochrony. Zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego, kierując do sądu pozew albo wniosek, należy wskazać adres strony, a także adresy świadków. Tymczasem wierzyciel, który chce pozwać dłużnika, nie zawsze takimi danymi dysponuje. Potrzeba potwierdzenia aktualnego adresu wynikającego z rejestru PESEL jest zatem jak najbardziej uzasadniona. Zdaniem skarżącego, interesem prawnym w uzyskaniu danych osobowych z rejestru mieszkańców w trybie art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy, polegających na wskazaniu z imienia i nazwiska osób zameldowanych w objętym wnioskiem lokalu mieszkalnym, jest przysługujące mu prawo własności nieruchomości. Skarżący dodał, że Wójt dostarczył mu zawiadomienia wskazujące imiona i adresy trzech mieszkańców ww. budynku w związku z wszczęciem procedury z art. 35 ustawy, zaś nie udostępnił mu danych pozostałych mieszkańców i dat ich zameldowania, co ogranicza jego prawo do procesu i prawo własności. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie 3 października 2024 r. nikt się nie stawił. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpatrując skargę w ramach powyżej zakreślonych granicach Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia decyzji organów obu instancji. Przedmiotem kontroli w sprawie jest decyzja Wojewody, utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy B. o odmowie udostępnienia danych z rejestru mieszkańców. Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy przywołanej ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - dalej zwanej "ustawą". Stosownie do treści art. 46 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, dane z rejestru PESEL oraz rejestrów mieszkańców mogą być udostępnione osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny. Organy obu instancji odmówiły skarżącemu udostępnienia danych o osobach zameldowanych na pobyt stały lub czasowy w latach 2010-2024 w - stanowiącym jego współwłasność - lokalu mieszkalnym pod adresem [...], z uwagi na brak interesu prawnego wnioskodawcy. Rację mają organy, że interes prawny powinien być realny, indywidualny, konkretny, a także aktualny. Niemniej w ocenie Sądu, organy orzekające błędnie przyjęły, że skarżący nie wykazał w tej sprawie interesu prawnego w udostępnieniu wszystkich żądanych danych. Przy wykładni interesu prawnego jako przesłanki materialnoprawnej żądania udostępnienia danych z ewidencji mieszkańców nie można wyznaczyć wąskich ram związanych z autorytatywną konkretyzacją normy materialnego prawa administracyjnego poprzez przyznanie (cofnięcie) uprawnienia materialnoprawnego lub obciążenia obowiązkiem materialnoprawnym. Wąskie ujęcie interesu prawnego, na podstawie art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy, nie wyczerpuje tej wartości prawnej, a wymaga ujęcia szerszego obejmującego możliwość prawną podjęcia obrony prawnej na szeroko pojętej drodze prawa do procesu. Przy wykładni pojęcia interesu prawnego, którym posługuje się art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy należy przyjąć jego szerokie ujęcie - przez pryzmat szerokiej gwarancji prawa do procesu. Jego źródłem jest bowiem nie tylko konkretny przepis prawa, który nakazuje podmiotowi uzyskać określone dane jednostkowe z rejestru PESEL lub z rejestru mieszkańców, ale jest nim konkretny przedmiot ochrony (por. wyrok WSA w Opolu z 28 stycznia 2020 r., II SA/Op 432/19, CBOIS). W kontrolowanej sprawie skarżący przedstawił dokument potwierdzający, że z osobami poszukiwanymi łączy go stosunek prawny wynikający z przepisów prawa materialnego. Skarżący załączył bowiem do wniosku o udostępnienie danych z rejestru mieszkańców wydruk księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w O. Ś. V Wydział Ksiąg Wieczystych dla działki nr [...] położonej pod adresem [...], z którego wynika, że jest współwłaścicielem tej nieruchomości. Wyjaśnił, że wnioskowane dane są mu niezbędne do złożenia pozwu cywilnego w związku z naruszeniem art. 206, art. 224 § 2 i art. 225 K.c. Trudno zgodzić się z organami orzekającymi w sprawie, że skarżący jako współwłaściciel nieruchomości nie ma interesu prawnego w pozyskaniu z rejestru mieszkańców wszelkich danych o osobach zameldowanych na pobyt stały lub czasowy w lokalu położonym na tej nieruchomości. Przeciwnie źródłem interesu prawnego w uzyskaniu tych danych w trybie art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy jest przede wszystkim przysługujące skarżącemu prawo własności tej nieruchomości oraz potrzeba ochrony tego prawa. W tym konkretnym przypadku przedmiotem ochrony, kształtującym interes prawny w uzyskaniu z rejestru danych osobowych o osobach zamieszkałych lub zameldowanych pod adresem Bałtów 36, jest przysługujące skarżącemu prawo własności tej nieruchomości. Własność jest to najstarsze, podstawowe prawo rzeczowe, pozwalające właścicielowi korzystać z rzeczy i rozporządzać nią z wyłączeniem innych osób. Oznaką korzystania z rzeczy są uprawnienia do posiadania, używania, pobierania pożytków i innych dochodów z rzeczy oraz faktycznego dysponowania. Zgodnie z art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP prawo własności jest prawem konstytucyjnie chronionym i ochrona ta jest dla wszystkich równa (zob. ww. wyrok WSA w Opolu). Zatem interes prawny skarżącego to ochrona przysługującego mu prawa własności, która w stanie faktycznym tej konkretnej sprawy jest uzależniona od uzyskania przez niego informacji o danych osób fizycznych zamieszkujących (zameldowanych) na jego nieruchomości. Właściciel nieruchomości z samego prawa własności wyprowadza bowiem interes prawny w ustaleniu tego, kto w lokalu położonym na tej nieruchomości mieszka lub kto jest w nim zameldowany. Jest interesem prawnym w uzyskaniu danych jednostkowych z rejestru w trybie art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności potrzeba ochrony prawnej przysługującego wnioskodawcy prawa własności nieruchomości, gdy te dane pozwolą na ustalenie tego, czy i kto faktycznie zamieszkuje tę nieruchomość, a zatem korzysta z niej bez wiedzy i zgody właściciela (zob. ww. wyrok w Opolu). To oznacza, wbrew twierdzeniu organu, że sytuacja prawna M. G. jest zależna od uzyskania wnioskowanych danych osobowych. Organy obu instancji błędnie przyjęły, że sam zamiar wytoczenia powództwa cywilnego przeciw osobom, których danych dotyczy wniosek skarżącego, jest niewystarczający do uzyskania jakichkolwiek danych z rejestru mieszkańców. To oznacza, że pozew sądowy skarżący powinien wytoczyć przeciwko osobom nieznanym nawet z imienia i nazwiska. O ile zrozumiała jest obawa organów o udostępnienie chronionych konstytucyjnie danych osobowych skarżącemu, który tylko deklaruje zamiar wytoczenia powództwa, to jednak należy przeciwstawić to innemu dobru chronionemu ustawą zasadniczą – prawu własności. Jak twierdzi wnioskodawca, wniosek dotyczy osób, które lokal położony na nieruchomości zajmują bez umowy. Prawo do uzyskania sądowej ochrony prawa własności realizowane poprzez możliwość zainicjowania postępowania przed sądem powszechnym stanowi o istnieniu interesu prawnego, o którym stanowi art. 46 ust. 2 ustawy. Stanowisko, zgodnie z którym wnioskodawca nie może uzyskać żadnych danych z rejestru mieszkańców, uniemożliwia mu skorzystanie z ochrony sądowej prawa własności, ewentualnie wymaga angażowania innych organów władzy państwowej (np. prokuratury). Organy nie rozważyły należycie w tej sprawie, jakie dane - z uwagi na interes prawny, którym legitymuje się skarżący – powinny zostać mu udostępnione z uwagi na prawo skarżącego do ochrony swojej własności. Organy nie uwzględniły wniosku strony w żadnej części. W ocenie Sądu, skarżący bezspornie wykazał jednak interes prawny - z uwagi na przedmiot ochrony i sposób jego ochrony - uprawniający go do uzyskania co najmniej danych co do imion i nazwisk osób, o które chodziło w inicjującym kontrolowane postępowanie wniosku, zwłaszcza, że jak podniosła strona, imiona i nazwiska niektórych z tych osób organ ujawnił w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Dane te są potrzebne wnioskodawcy do zrealizowania jego uprawnień wynikających z prawa własności. Mając na uwadze całość powyższych rozważań Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a., w punkcie I sentencji wyroku, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu I instancji. O kosztach orzeczono w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a., mając na uwadze wysokość uiszczonego przez skarżącego wpisu sądowego. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego organ uwzględni pogląd wyrażony przez Sąd w uzasadnieniu wyroku (art. 153 p.p.s.a.).