II SA/Ke 386/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: I. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości, II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego. M. K. złożył formularz PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego. Ze złożonego formularza wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i jedenastoletnim synem. Wnioskodawca i jego żona utrzymują się z dwóch rent w wysokości 450 zł i 700 zł, otrzymują też świadczenie wychowawcze na dziecko w wysokości 500 zł netto miesięcznie. Skarżący ma udziały wynoszące 6/30 i 98/480 we współwłasności działek rolnych o powierzchni 1,2626 i 0,6851 ha oraz budynku mieszkalnego o wartości około 200 tysięcy złotych. Nieruchomości objęte są postępowaniem o dział spadku. Wnioskodawca podał następujące stałe wydatki miesięczne: opłata prąd – 100 zł, za wodę – 100 zł, za wywóz nieczystości – 70 zł, gaz z butli – 50 zł, podatek rolny – 25 zł, lekarstwa – 200 zł, wizyta lekarska – 150zł w razie konieczności. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz.1369), zwanej dalej "p.p.s.a." prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego, przysługuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego przysługuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.). Na wnioskodawcy ciąży zatem obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych i wynagrodzenia fachowego pełnomocnika przez osobę dochodzącą swych roszczeń przed sądem. Analizując zawarte we wniosku oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz całokształt materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy referendarz sądowy uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, to jest obejmującym oprócz zwolnienia od kosztów sądowych także ustanowienie adwokata, radcy prawnego z urzędu. Mając na względzie wysokość dochodu osiąganego przez wnioskodawcę i jego żonę oraz konieczność utrzymania małoletniego syna, uznał natomiast, że przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych będzie wystarczającą formą pomocy ze strony Skarbu Państwa. W rozpoznawanej sprawie przedstawiona sytuacja majątkowa skarżącego nie pozwala stwierdzić, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca osiągają wraz z żoną stałe dochody z dwóch rent i świadczenia wychowawczego, co umożliwia planowanie wydatków, posiadają i użytkują nieruchomość rolną a najbardziej podstawowe potrzeby, to jest potrzeba zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw, kosztów leczenia czy też potrzeba mieszkania na bieżąco są zaspokajane. Z załączonego do skargi protokołu z posiedzenia jawnego w sprawie o dział spadku przed Sądem Rejonowym (k.6 akt sądowych) wynika, że M.K. dokonał wykonał w użytkowanym gospodarstwie rolnym roboty budowlane wymagające znacznych nakładów finansowych. W skardze napisał, że zamierza prowadzić dalsze inwestycje budowlane, gdy stanie się wyłącznym właścicielem nieruchomości. Należy podkreślić, że skarżący zwrócił się o wyznaczenie jego pełnomocnikiem z urzędu radcy prawnego E. D., która reprezentuje już go w postępowaniu o dział spadku. Z załączonego do skargi protokołu z posiedzenia w postępowaniu o dział spadku wynika, że radca prawny E. D. występuje tam jako pełnomocnik z wyboru na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez M. K. W świetle powyższych okoliczności brak jest podstaw do ustanawiania radcy prawnego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a tym bardziej zwracania się do Okręgowej Izby Radców Prawnych o wyznaczanie pełnomocnikiem z urzędu osoby, która już reprezentuje skarżącego w postępowaniu cywilnym jako wynajęty pełnomocnik z wyboru. Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę. Ponadto sąd poucza strony działające w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przed wydaniem wyroku nie obowiązuje przymus adwokacki ani radcowski, skarżąca może skutecznie dokonać wszystkich czynności osobiście lub przez pełnomocnika, którym może być współmałżonka, rodzeństwo lub rodzice. W większości spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wydaje wyrok albo postanowienie kończące po przeprowadzeniu jednej rozprawy sądowej. Należy podkreślić, że skarga została sporządzona w sposób profesjonalny, z powołaniem się na naruszenie konkretnych przepisów. Oznacza to, że M. K. zna dobrze okoliczności faktyczne i prawne sprawy lub już korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika także postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wobec powyższego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.