II SA/Ke 387/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Ziomek po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. K. i D. K. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach z dnia 19 maja 2016 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. i D. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 lutego 2016 r. znak: [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego p o s t a n a w i a: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. A. i D. małż. K. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 lutego 2016 r. znak: [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego w kwocie 100 zł. Skarżący złożyli na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżący podali, że prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z czwórką dzieci w wieku szkolnym (od 12 do 18 lat). Cała rodzina utrzymuje się z renty chorobowej męża w wysokości 829,65 zł i wynagrodzenia za pracę żony w wysokości 2525,73 zł netto miesięcznie. Skarżący nie wykazali żadnego majątku oprócz domu o pow. 200 m², o wartości 500.000 zł i samochodu m-ki Seat Alhambra z 2004 r. Wnioskodawcy podali stałe miesięczne wydatki: opłaty za media - 1000 zł, zakup leków -150 zł, zakup żywności – 1200 zł, zakup odzieży obuwia – 200 zł, zakup książek i literatury naukowej – 200 zł. Ponadto wydają 3000 zł rocznie na zakup opału na zimę. Postanowieniem z dnia 19 maja 2016 r. Referendarz sądowy w WSA w Kielcach oddalił wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wyjaśnił, że na obecnym etapie postępowania opłaty sądowe ograniczają się do wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Pozostałe ewentualne opłaty sądowe również nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł. Zdaniem Referendarza skarżący nie wykazali w sposób przekonujący, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawcy osiągają stałe dochody z wynagrodzenia za pracę i renty, co umożliwia planowanie wydatków. Po odjęciu stałych zadeklarowanych miesięcznych wydatków do dyspozycji skarżących pozostaje kwota około 350 zł, a więc kilkukrotnie wyższa od wymaganej obecnie kwoty wpisu od skargi. Ponadto skarżący mają możliwość zwiększenia od 1 kwietnia 2016 r dochodu swojej rodziny w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Rządowy Program 500+). W sprzeciwach od ww. postanowienia skarżący podnieśli, że ich sytuacja materialna nie uległa zmianie od czasu kiedy w sprawie II SA/Ke 1124/15 A. K. został zwolniony od kosztów sądowych i został dla niego ustanowiony adwokat z urzędu. Wyjaśnili, że nie otrzymali jeszcze decyzji o świadczeniu 500+, a poza tym środki z tego świadczenia nie mogą być przeznaczane na inne cele niż potrzeby dzieci. A. K. wniósł dodatkowo o adwokata z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718), dalej "Ppsa", rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W myśl art. 245 § 1-3 Ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 Ppsa, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest więc instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z wniosku małżonków K. wynika, że są właścicielami nieruchomości (domu o pow. 200 m².) i samochodu osobowego typu van (Seat Alhambra z 2004 r.); mają stały dochód w wysokości 3355,38 zł miesięcznie i nie korzystają z pomocy społecznej. Zsumowanie wszystkich podanych we wniosku miesięcznych kosztów utrzymania (przy założeniu, że kwotę 3000 zł na zakup opału należy rozbić na 12 miesięcy) daje kwotę 3000 zł. Oznacza to, że skarżącym pozostaje jeszcze wolna kwota w wysokości około 350 zł miesięcznie. W tych okolicznościach trudno uznać wnioskodawców za osoby ubogie. Trafnie więc Referendarza uznał, że skarżący nie wykazali w sposób przekonujący, by nie mogli ponieść kosztów sadowych bez utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższego, w przypadku takim jak w niniejszej sprawie, gdy wnioskodawcy posiadają majątek w postaci nieruchomości, samochodu, nie wskazują na trudności ze spłatą zobowiązań i regulowaniem bieżących opłat związanych z utrzymaniem rodziny, uznać należy, że brak jest podstaw do stwierdzenia niemożności wygospodarowania stosownej kwoty na pokrycie kosztów sądowych, tj. wpisu od skargi (100 zł), ewentualnie opłaty kancelaryjnej za doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem w razie oddalenia skargi (100 zł) oraz wpisu od skargi kasacyjnej (100 zł). W konsekwencji należy uznać, że wnioskodawcy nie wykazali, że spełniają przesłanki do przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odnosząc się do kwestii przyznania skarżącemu prawa pomocy w sprawie II SA/Ke 1124/15, Sąd miał na względzie odmienne okoliczności, które legły u podstaw postanowienia Referendarza z dnia 1 lutego 2016 r. W szczególności w ww. sprawie, dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, wpis od skargi wynosił 200 zł, tj. dwukrotnie więcej niż obecnie. Nie można więc automatycznie przenosić realiów tamtej sprawy na sprawę niniejszą, tym bardziej, że jak wskazano powyżej, skarżący nie wykazali, aby osiągane dochody uniemożliwiały im wygospodarowanie odpowiedniej kwoty na pokrycie kosztów sądowych. Co do zawartego w sprzeciwie wniosku o przyznanie adwokata, to jest to nowe żądanie w zakresie prawa pomocy, które zostanie rozpatrzone przez Referendarza sądowego. Uwzględniając powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 260 § 1-3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa orzekł jak w postanowieniu.