II SA/Ke 388/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi H. D. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3 lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata A. S. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z 3 lutego 2021 r., nr [...], Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z 3 listopada 2020 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia H. D. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Z materiału dowodowego wynika, że H. D. złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w trybie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 319 ze zm.), dalej jako "udoa". W uzasadnieniu wniosku z 16 marca 2020 r. podnosił, że udzielał się w strajkach, był internowany, bity i poniżany, zastraszany. Znaleziono u niego ulotki. Spędził rok w więzieniu. Wielokrotnie nakładano na niego grzywnę. W uzupełniającym piśmie z 27.08.2020 r. wskazywał, że przebywał w areszcie ponad rok – najpierw w S., później w S. Działalność opozycyjną prowadził w S. w latach 1963-1988. Załączył do pisma ksero 36 "kar, które byłem zmuszony zapłacić za przesłuchania w areszcie i sądzie". Wnioskodawca dołączył także informację Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej z 11 czerwca 2019 r. z której wynika, że w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono dokumentów potwierdzających działalność H. D. w rozumieniu art. 2 i art. 3 udoa oraz oświadczenie świadka J. K. potwierdzającego udział H. D. w działalności opozycyjnej w latach 1970-1980. Decyzją z 3 listopada 2020 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie znalazł podstaw do potwierdzenia spełnienia przez stronę przesłanek w trybie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 i art. 3 udoa. Od powyższej decyzji odwołał się H. D., podtrzymując swoje dotychczasowe wyjaśnienia. Podkreślał, że z uwagi na upływ czasu, brak możliwości odnalezienia osób, z którymi współpracował: czy to na skutek zmiany ich miejsca zamieszkania, czy też śmierci niektórych z nich, nie jest w stanie przedstawić innych dowodów. Rozpatrując odwołanie organ przytoczył brzmienie przepisów art. 5 ust. 1, art. 2, art. 3 udoa, stanowiących podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia. Zgodnie ze stanowiskiem organu, pomimo starań w celu potwierdzenia podnoszonych przez stronę okoliczności, nie odnaleziono dokumentów potwierdzających działalność opozycyjną H. D. lub doznane przez niego represje z powodów politycznych. Świadczy o tym wprost treść pisma IPN z 29 maja 2020 r. Dokonując oceny przedłożonego oświadczenia J. K. organ uznał, że zawiera ono ogólnikowe stwierdzenia na temat działalności strony, świadek nie był naocznym obserwatorem działań H. D., ani też nie współpracował w ramach niezależnych związków zawodowych, co stanowi o niskiej wartości dowodowej powyższego oświadczenia. Poza samymi wyjaśnieniami strony, organ nie miał innej możliwości zweryfikowania oświadczenia świadka, przez co nie mogło ono stanowić wyłącznej podstawy do wydania merytorycznej decyzji. Jednoczenie organ w ramach własnej kompetencji dokonał sprawdzenia i ustalił, że w internetowej bazie danych projektu: "Encyklopedia Solidarności", prowadzonego przez IPN, zawierającego ok. 4800 biogramów osób, które prowadziły walkę z systemem komunistycznym w latach 1977-1989, nie ma biogramu ani innych informacji na temat strony. Zdaniem Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, zgromadzony materiał dowodowy także nie potwierdza, by Wnioskodawca podlegał represjom, o których mowa w art. 3 udoa. Kierując się treścią art. 7, art. 77 § 1 Kpa organ zaznaczył, że nie ma obowiązku poszukiwania "do skutku" dowodów potwierdzających zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony. W sytuacji, gdy nie udowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony, strona ma obowiązek współudziału z organem w wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego. Reasumując, w ocenie organu, analiza materiału dowodowego wskazuje, że brak jest podstaw do potwierdzenia H. D. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W skardze do tut. Sądu H. D. zarzucił powyższemu rozstrzygnięciu: - naruszenie art. 2 i art. 3 udoa; - błędne ustalenie, że wbrew zebranym dowodom, nie wykazał i w toku postępowania nie ustalono, że spełnia przesłanki do uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych; - brak wnikliwego przeanalizowania okoliczności faktycznych tej sprawy; - błędną interpretację oświadczenia skarżącego jak i oświadczenia świadka złożonego do akt sprawy; - pominięcie przy wydawaniu decyzji i przemilczenie w treści uzasadnienia decyzji przedłożonych przez niego do akt sprawy dowodów zapłaty mandatów karnych. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie obu decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Zdaniem skarżącego, w toku postępowania wykazał, że przez co najmniej 12 miesięcy prowadził działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności. Działalność tę bowiem prowadził stale i nieprzerwanie przez wiele lat, była ona zorganizowana i ciągła. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że organ nie przeanalizował 36 dowodów zapłaty kar jakie zostały nałożone na niego w związku z prowadzoną działalnością, zaś ich ilość i okresy za jakie były wystawiane świadczą o skali i niezłomności jego działań. Nadto wyraził przekonanie co do możliwości ustalenia, czy faktycznie przebywał w więzieniu we wskazanym przez niego okresie oraz dotarcie do osób, które wskazywał jako świadków. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się w nim naruszeń przepisów postępowania skutkujących koniecznością jego uchylenia (art. 145 § 1 pkt 1 lit c Ppsa). Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. 5 ust. 1 udoa, zgodnie z którym status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. W świetle przepisów ww. ustawy potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, w drodze decyzji administracyjnej Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jest warunkowane spełnieniem przesłanek pozytywnych z art. 2 lub art. 3 ustawy oraz brakiem przesłanki negatywnej z art. 4 ustawy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 udoa działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się jednak okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2). Natomiast do osób represjonowanych z powodów politycznych cyt. ustawa zalicza m.in. osobę, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. przebywała w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956 – 1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 3 pkt 1 lit a), czy tez osobę która była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 3 pkt 4) . Nabycie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest ponadto uzależnione od wykazania, że nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 4 udoa. Z decyzji Prezesa IPN wynika, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki negatywne określone w tym przepisie. Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej, osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych (art. 5 ust. 2 udoa). Do wskazanego wniosku dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków dla uznania osoby za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oraz decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności (art. 5 ust. 3 pkt 1 i 2 udoa). Wprawdzie obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spoczywa na osobie zainteresowanej, jednakże nie zwalnia to organu od obowiązku podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 kpa) oraz do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego ( art. 77 § 1 kpa). Z powyższych zasad wynika, że jeżeli strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ ma obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić. W rozpatrywanej sprawie organ administracji zwracając się do IPN o sprawdzenie w bazie danych projektu "Encyklopedia Solidarności", podjął działania zmierzające do wyjaśnienia okoliczności uzasadniających przyznanie stosownych uprawnień skarżącemu na podstawie art. 5 ust. 1 udoa. W tym zakresie ustalenia organu należy uznać za prawidłowe. Rację ma natomiast skarżący twierdząc, że organ nie przeanalizował całości złożonego do sprawy materiału dowodowego w postaci dowodów wpłaty poszczególnych kwot o różnej wysokości, na konto Sądu Rejonowego w S. w okresie z którym przepisy wiążą możliwość uznania osoby za działacza opozycji bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych. Powyższa kwestia nie była przedmiotem wyjaśnień organu mimo, że skarżący konsekwentnie we wniosku z 16.03.2020 r. (do którego zostały dołączone wspomniane dowody wpłat) i w piśmie z 27.08.2020 r. podnosił, że roznosił ulotki, był zastraszany, bity, poniżany i poniósł konsekwencje w postaci kar grzywny. Takie okoliczności niewątpliwie są elementem działalności opozycyjnej a w związku z tym, są istotne w aspekcie przesłanek z art. 2 i art. 3 udoa dla załatwienia sprawy. Obowiązkiem organu stosownie do zasad określonych w art. 8 i 9 kpa było więc zwrócenie się do Sądu Rejonowego w S. o informację, czy przedstawione przez skarżącego dowody wpłat można powiązać z konkretnymi sprawami, a jeżeli tak to jakie to były sprawy i czy zapadły w nich orzeczenia, i o jakiej treści. W orzecznictwie sądowoadministarcyjnym podkreśla się, że jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszelkich czynności niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści. Jeśli zatem w analizowanej sprawie strona skarżąca podjęła działania mające na celu ochronę jej interesów i zaoferowała konkretne dowody, które miały wykazać zaistnienie przesłanek do nabycia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, to powinnością organu było rozważenie ich przeprowadzenia, a tego organ II instancji nie dokonał. Bez odniesienia się do złożonych dowodów wpłat na poczet Sądu Rejonowego w S. w okresie przewidzianym w art. 2 i art. 3 udoa, nie można uznać, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone przez organ w sposób prawidłowy. Z podobnych względów jako wadliwe należy uznać pominięcie podnoszonej przez skarżącego kwestii jego pobytu w więzieniu najpierw w S., później w S. Zauważyć należy, że jeżeli organ nie ma możliwości zweryfikowania w tym zakresie twierdzeń skarżącego to powinien dać wyraz swemu stanowisku w uzasadnieniu decyzji, a tego nie uczynił. Nie można natomiast oczekiwać od organu, poszukiwania świadków wskazanych przez skarżącego wyłącznie z imienia i nazwiska. Tego rodzaju informacje są nazbyt lakoniczne i ogólnikowe i nie dają organowi możliwości ich zweryfikowania. Rację ma w tym względzie organ wskazując, że obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 kpa) nie oznacza obowiązku poszukiwania "do skutku" przez organ dowodów potwierdzających zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony. Skoro w rozpatrywanej sprawie nie zostały uwzględnione wszystkie dowody, które mogłyby się przyczynić do dokładnego wyjaśnienia sprawy, to w konsekwencji należy uznać, iż doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa. Tym samym uzasadnienie faktyczne i prawne zaskarżonej decyzji nie spełnia wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. Stwierdzone przez Sąd braki w postępowaniu dowodowym uniemożliwiają ocenę merytoryczną zaskarżonej decyzji i nakazują jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c, art. 135 Ppsa, o czym Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego Sąd orzekł w punkcie II wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 Ppsa. Na koszty składa się kwota 295,20zł tytułem wynagrodzenia ustanowionego z urzędu profesjonalnego pełnomocnika skarżącego obliczonego na podstawie § 2 pkt 1, § 4 ust. 1, § 21 ust. 1 pkt 1 lit c oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3.10.2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019. poz. 18). W ponownie prowadzonym postępowaniu Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uzupełni materiał dowodowy we wskazanym w uzasadnieniu zakresie, a następnie da wyraz swojemu stanowisku w treści uzasadnienia. Dopiero całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i jego wnikliwa ocena pozwoli organowi w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, czy w aspekcie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 i art. 3 udoa występują przesłanki do potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.