II SA/Ke 39/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Joanna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 stycznia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie pomocy w formie bezpłatnych posiłków w szkole I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata K. K. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. II SA/Ke 39/16 UZASADNIENIE Decyzją z [...] r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpatrzeniu odwołania B. R., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy S. z 9 listopada 2015 r. w sprawie odmowy przyznania ww. pomocy w formie posiłku dla M. R. z powodu niespełnienia kryterium dochodowego. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskiem z 20 października 2015 r. B. R. zwrócił się do GOPS w Słupi Jędrzejowskiej o przyznanie bezpłatnych posiłków w szkole dla swojego dziecka M. R. – ucznia szkoły podstawowej w S. Organ I instancji orzekł o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy z powodu niespełnienia kryterium dochodowego – dochód rodziny wyniósł 4036,88 zł, na co złożył się dochód z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego w kwocie 2101,39 zł oraz renta w kwocie 1935,49 zł. Zgodnie zaś z § 1 uchwały nr XXXVII/212/2014 Rady Gminy w Słupi z 30 stycznia 2014 r. pomoc w zakresie posiłku może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, jeśli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego tj. 2313,00 zł. W złożonym odwołaniu B. R. wskazał, że sposób wyliczenia tego dochodu nie ma żadnego pokrycia w rzeczywistym dochodzie rodziny albowiem niesłusznie do dochodu wliczony został dochód z gospodarstwa rolnego, ponieważ jego rodzina go nie prowadzi i nie otrzymuje żadnego dochodu. Wyjaśnił, że gospodarstwo zostało kilka lat temu wydzierżawione synowi – M. R. z powodu ciężkiej choroby skarżącego. Źródłem utrzymania rodziny jest renta chorobowa wynosząca po potrąceniach 1400 zł. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Kolegium podniosło, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że rodzina skarżącego składa się z trzech osób – wnioskodawcy, jego żony A. R. oraz dziecka M. R.. Skarżący i jego żona są osobami biernymi zawodowo, a skarżący posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Źródłem utrzymania rodziny jest renta skarżącego w kwocie 1935,49 zł miesięcznie (z której dokonywane są potrącenia z tytułu egzekucji administracyjnej w kwocie 520,41 zł), oraz dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego o pow. 7,2965 ha przeliczeniowych. SKO wskazało, że zgodnie z załącznikiem do uchwały Rady Ministrów z 10 grudnia 2013 r. nr 221 w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2010, ze środków przekazywanych w ramach programu gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej. W przypadku rodziny wnioskodawcy jest to kwota 2313,00 zł tj. 771,00 zł w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie. W myśl § 1 powołanej wyżej uchwały z dnia 30 stycznia 2014 r. odstępuje się od żądania zwrotu wydatków w zakresie dożywiania w formie posiłku albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych dla osób i rodzin wymienionych w uchwale z 10 grudnia 2013 r., jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej, dochód osoby w rodzinie lub dochód rodziny nie przekracza wysokości 150% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium wyjaśniło, że wniosek o przyznanie bezpłatnych obiadów skarżący złożył w październiku 2015 r. i nie doszło do sytuacji utraty dochodów. Dochód za miesiąc wrzesień 2015 r. tj. poprzedzający miesiąc złożenia wniosku, wyniósł zatem 3759,61 zł, na co złożył się dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 7,2965 ha przeliczeniowych w kwocie 1824,12 zł (7,2965 ha x 250,00 = 1824,12) oraz dochód z tytułu renty skarżącego w kwocie 1.935,49 zł. Dochód na osobę w rodzinie wyniósł zatem 1253,20 zł miesięcznie. W związku z powyższym skarżący nie spełnia kryteriów kwalifikujących do uzyskania pieniężnych, bezzwrotnych świadczeń z pomocy społecznej, a więc także i wnioskowanej pomocy. SKO podniosło, że nie jest uprawnione do zmniejszenia dochodu o należności potrącane przez komornika, które nie są należnościami alimentacyjnymi. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze B. R. stwierdził, że zaskarżona decyzja nie odzwierciedla prawdziwych dochodów z gospodarstwa jego rodziny. Wyjaśnił, że gospodarstwo rolne zostało wydzierżawione z powodu jego ciężkiej choroby i koniecznością stałej opieki, a innej możliwości przekazania tego gospodarstwa nie miał. Pozbycie się go nie jest możliwe. Wskazał, że utrzymuje się tylko z renty, a rodzina składa się z trzech osób. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji objętej skargą (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 4 stycznia 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącemu pomocy w formie posiłku dla syna z powodu niespełnienia kryterium dochodowego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy w zw. z § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r., poz. 1058), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 514 zł oraz rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zgodnie z art. 8 ust. 2, rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć kwoty, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, uprawniające do zasiłków okresowego i celowego. Stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych (pkt 1), składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach (pkt 2) oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (pkt 3). W art. 8 ust. 4 określono, jakich przychodów nie wlicza się do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3. Zgodnie z art. 96 ust. 2 i 4 ustawy, wydatki na usługi, pomoc rzeczową, posiłki, zasiłki na ekonomiczne usamodzielnienie, zasiłki okresowe i zasiłki celowe przyznane pod warunkiem zwrotu podlegają zwrotowi w części lub całości, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do zwrotu wydatków przekracza kwotę kryterium dochodowego. Rada gminy określa, w drodze uchwały, zasady zwrotu wydatków za świadczenia z pomocy społecznej, o których mowa w ust. 2, będących w zakresie zadań własnych. Na podstawie określonej w art. 96 ust. 4 ustawy, Rada Gminy Słupia Jędrzejowska podjęła dnia 30 stycznia 2014 r. uchwałę nr XXXVII/213/2014 w sprawie określenia zasad zwrotu wydatków w zakresie dożywiania w formie posiłku albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych dla osób objętych wieloletnim programem wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (Dz.U.Woj. Św. 2014, poz. 566). Stosownie do jej § 1, odstępuje się od żądania zwrotu wydatków w zakresie dożywiania w formie posiłku albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych dla osób i rodzin wymienionych w uchwale Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (M. P. z 2013 r. poz. 1024), jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej, dochód osoby w rodzinie lub dochód rodziny nie przekracza wysokości 150 % kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, czyli kwoty 771 zł (514 zł x 150%). Faktycznie zatem, Gmina podwyższyła kryterium dochodowe w zakresie przyznania tego typu pomocy – stosownie do treści art. 8 ust. 2 ustawy. Ponadto, zgodnie z załącznikiem do uchwały Rady Ministrów z 10 grudnia 2013r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2010, ze środków przekazywanych w ramach Programu gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 ww. ustawy. Ustalając sytuację materialną rodziny skarżącego organy poczyniły ustalenia, znajdujące oparcie w aktach sprawy, zgodnie z którymi rodzina ta składa się z trzech osób – B. R., jego żony A. R. oraz syna M. R.. Wobec tego, że wniosek został złożony w październiku 2015 r., stosownie do art. 8 ust. 3 właściwym było ustalenie dochodu rodziny z września 2015 r. Jak wynika z akt sprawy, źródłem utrzymania rodziny była renta skarżącego z ZUS w kwocie 1935,49 zł oraz dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego o pow. 7,2965 ha przeliczeniowych. Stosownie do art. 8 ust. 9 ustawy przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 250 zł ( § 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia Rady Ministrów z 17 lipca 2011 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. z 2012 r., poz. 823, obowiązującego do 31 września 2015 r.). Przenosząc to na grunt niniejszej sprawy organy właściwie przyjęły, że dochód z gospodarstwa wynosi 1824,12 zł (7,2965 x 250,00 zł). Określony w tym przepisie dochód ma charakter ryczałtowy i jest ustalany niezależnie od faktycznych dochodów, jakie przynosi dane gospodarstwo. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym podkreśla się jednolicie, że nie ma podstaw by przyjąć, że zastosowanie tej regulacji może być uzależnione od dodatkowych ustaleń dotyczących sytuacji osobistej i zdrowotnej właściciela gospodarstwa (por. wyrok NSA z dnia 16 maja 2012 r. sygn. akt I OSK 2090/11, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Bez znaczenia jest także okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 marca 2014 r. II SA/Po 848/13, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 8 ust. 9 ustawy zakłada swego rodzaju fikcję prawną nakazującą przyjęcie ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego, do którego strona posiada tytuł prawny. Dlatego też podnoszony w skardze zarzut, że skarżący z powodu złego stanu zdrowia nie czerpie dochodu z gospodarstwa rolnego pozostać musi bez znaczenia prawnego. Bez znaczenia dla ustalenia tego dochodu pozostaje również okoliczność, że gospodarstwo rolne oddane zostało w dzierżawę. Bez względu na fakt, czy ziemia uprawiana jest bezpośrednio przez właściciela, czy oddana w dzierżawę, dochód ustala się tak samo biorąc pod uwagę wielkość gospodarstwa rolnego. Podkreślić raz jeszcze trzeba, że przepisy ustawy nie uzależniają dochodu z gospodarstwa rolnego od faktycznego sposobu jego wykorzystania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 760/14). Dodatkowo już tylko zauważyć można, że przepis art. 8 ust. 9 ustawy był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 6 maja 2008 r., sygn. akt K 18/05 (OTK-A 2008 Nr 4, poz. 56) orzekł o jego zgodności z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP. Brak było zatem podstaw do wyłączenia z dochodu rodziny dochodu z gospodarstwa rolnego obliczonego na podstawie art. 8 ust. 9 ustawy. Właściwie także organ przyjął, że dochód rodziny skarżącego nie mógł zostać pomniejszony o należności potrącane z renty B. R. w postępowaniu egzekucyjnym (tj. o kwotę 520,41 zł). Jak bowiem wynika z pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w J. z 9 grudnia 2015 r., należności te nie są należnościami alimentacyjnymi, a tylko takie, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy, powodują pomniejszenie dochodu. Powyższe czyni zasadnym ustalenie organu, że dochód rodziny skarżącego za miesiąc wrzesień 2015 r. wyniósł 3759,61 zł, tj. 1253,16 zł na osobę. Jest więc wyższy od kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2 ustawy w zw. z § 1 ww. uchwały nr XXXVII/213/2014 Rady Gminy Słupia Jędrzejowska z 30 stycznia 2014 r. tj. 771 zł o 482,20 zł. Wobec niespełnienia warunku kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy w zw. z § 1 uchwały Rady Gminy Słupia J. z dnia 30 stycznia 2014 r. oraz uchwały Rady Ministrów z 10 grudnia 2013r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2010, zasadną była odmowa przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Skoro zaskarżona decyzja odpowiada prawu i brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a. Orzeczenie w pkt II oparto na art. 250 p.p.s.a. oraz § 4 ust. 1 w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801).