II SA/Ke 391/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2026 r. sprawy ze skarg A. T., A. K., K. T., M. W. i P. J. na decyzję Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 21 maja 2025 r. znak: WOA.7721.39.2025 w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w budynku I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. zasądza od Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz A. T., M. W. i P. J. po 500 (pięćset) złotych oraz na rzecz A. K. i K. T. solidarnie 500 (pięćset) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Ke 391/25 Uzasadnienie Decyzją z 21 maja 2025 r. Świętokrzyski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (ŚWINB) utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Skarżysku-Kamiennej (PINB) w której nakazano następcom prawnym po zmarłych M. T., M. T. i K. T., tj. A. K., A. T., K. T., P. J. i M. W., usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości w budynku mieszkalnym wielorodzinnym, trzykondygnacyjnym, murowanym zlokalizowanym przy ul. S. [...] (nr ewid. dz. [...]) w Skarżysku - Kamiennej, w terminie do dnia 30 października 2025 r., poprzez wykonanie robót budowlanych obejmujących zabezpieczenie całej ściany podłużnej budynku od strony działek o nr ewid. [...], poprzez zastosowanie gęstej siatki o oczku maksymalnym 2 x 2 cm z wywinięciem na minimum 1,0 m na ściany szczytowe i dach, oraz zabezpieczenie wejścia do części mieszkalnej poprzez zamknięcie na stałe drzwi do klatki schodowej lub zabicie wejścia deskami. W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Przeprowadzona na skutek interwencji w dniu 23 maja 2024 r. kontrola PINB wykazała, że na ww. działce znajduje się budynek mieszkalny wielorodzinny, III kondygnacyjny, murowany, pokryty dachem jednospadowym, podpiwniczony ze strychem (poddaszem) nieużytkowym. Budynek jest usytuowany w zabudowie zwartej, pomiędzy dwoma budynkami mieszkalnymi, niezamieszkały oraz odłączony od wszystkich mediów. Parter budynku wykorzystywany był jako lokale usługowo-handlowe z wejściem od strony ulicy S . Wejście do części mieszkalnej znajduje się od strony ul. L. przez działkę o nr ewid. [...], wewnątrz jest klatka schodowa, która prowadzi do lokalów mieszkalnych zlokalizowanych na I i II piętrze budynku. Jak wynika z treści protokołu kontroli oraz z dołączonej dokumentacji fotograficznej budynek jest z złym stanie technicznym, jest wewnątrz zdewastowany i zagrzybiony. Odpadający tynk ze ściany wschodniej stwarza zagrożenie dla sąsiednich działek nr ewid. [...]. Ponadto wejście do części mieszkalnej nie jest zabezpieczone przed osobami trzecimi. Obecny w trakcie kontroli sąsiad, W. S., oświadczył, że budynek znajdujący się na działce o nr ewid. [...] przy ul. S. [...] w Skarżysku - Kamiennej jest niezamieszkały i nieużytkowany od kilku lat. Stan techniczny ww. budynku mieszkalnego jest bardzo zły, zagraża bezpieczeństwu życia, mienia i otoczeniu, bowiem opadający tynk z budynku bezpośrednio spada na jego nieruchomość. Podobne stanowisko wyraziła sąsiadka B. S. przez której posesję przebiega wejście do przedmiotowego budynku. PINB ustalił, że właściciel kontrolowanego budynku M. T. zmarł w 2013 r. w Stanach Zjednoczonych. Po zmarłym nie przeprowadzono postępowania spadkowego. Córki M. J. i K. T. odrzuciły spadek po zmarłym ojcu, o czym świadczą załączone do akt sprawy akty notarialne. Według ich twierdzeń, zmarły nie pozostawił testamentu. Rodzeństwo M. T. tj. brat M. T. i siostra K. J. nie żyją. M. T. zmarł 01.02.2023 r. a spadek po nim nabyli: żona A. K., córka A. T. i syn K. T. Ustalono również, że po zmarłej K. J. z domu T. domniemanymi spadkobiercami ustawowymi są: syn P. J. i córka M. W. W ocenie ŚWINB organ I instancji prawidłowo uznał, że w sprawie zachodzą przesłanki z art. 66 ust 1 pkt 1 i pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane w świetle których, w przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany jest w nieodpowiednim stanie technicznym czy też może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska, organ nadzoru budowlanego nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości określając termin wykonania tego obowiązku. Wydając decyzję na podstawie art. 66 Prawa budowlanego organ nie bada przyczyn, z powodu których obiekt zagraża życiu lub zdrowiu, ani kto ponosi za to odpowiedzialność. Wystarczające jest ustalenie, iż obiekt narusza wymagania wynikające z obowiązujących przepisów. Prawie stuletni budynek mieszkalny przy ul. S. [...] w Skarżysku - Kamiennej nie jest utrzymywany w należytym stanie technicznym. Na ścianie wschodniej ww. budynku, która zlokalizowana jest w granicy w działkami o nr ewid. [...], widnieją ubytki tynku i miejsca jego odspajania się. Fragmenty tynku spadają na sąsiednie działki zagrażając życiu lub zdrowiu ludzi oraz bezpieczeństwu mienia. Znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja fotograficzna potwierdza zły stan techniczny budynku mogący być wynikiem zużycia technicznego obiektu budowlanego, do którego dochodzi w miarę upływu czasu, oraz braku wykonywania bieżących prac konserwacyjnych. W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził, że zasadne jest nakazanie robót, mających na celu zabezpieczenie budynku przed ewentualnym zagrożeniem ludzi lub mienia, tj. wykonanie robót budowlanych obejmujących zabezpieczenie całej ściany podłużnej budynku od strony działek o nr ewid. [...], poprzez zastosowanie gęstej siatki o oczku maksymalnym 2 x 2 cm z wywinięciem na minimum 1,0 m na ściany szczytowe i dach oraz zabezpieczenie wejścia do części mieszkalnej poprzez zamknięcie na stałe drzwi do klatki schodowej lub zabicie wejścia deskami. Kierując się treścią art. 61 ustawy Prawo budowlane, organ przyjął, że zobowiązanymi w przedmiotowej sprawie będą następcy prawni - spadkobiercy ustawowi po zmarłym M. T. tj. A., A. T., K. T., P. J. i M. W. Na decyzję ŚWINB skargi o tej samej treści wnieśli: A. K., K. T. (sygn. akt II SA/Ke 392/25), A. T. (sygn. akt II SA/Ke 391/25), P. J. (sygn. akt II SA/Ke 393/25) i M. W. (sygn. akt II SA/Ke 394/25) zarzucając powyższemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów art. 66 ust. 1 w zw. z art. 61 Prawa Budowlanego oraz przepisów art. 6 i art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez samodzielne ustalanie przez organ I, a za nim organ II instancji kręgu spadkobierców po M. T., a konsekwencji skierowanie zaskarżonej decyzji do osób, które nie są spadkobiercami M. T., podczas gdy ustalanie kręgu spadkobierców osoby zmarłej, która gdyby żyła - byłaby stroną postępowania - nie należy do właściwości organów administracji publicznej, lecz do sądów powszechnych w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, wobec czego organ powinien był zawiesić postępowanie na zasadzie art. 97 § 1 pkt 4 do czasu ustalenia kręgu spadkobierców M. T. przez sąd cywilny w stosownym postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, co skutkowało skierowaniem zaskarżonej decyzji do osób niebędących właścicielami nieruchomości, której decyzja dotyczy. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji I poprzedzającej ją decyzji organu I Instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I Instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżących, a także o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, dopuszczenie i przeprowadzenie na zasadzie art. 106 § 3 p.p.s.a dowodu z dokumentu - odpisu aktu notarialnego odrzucenia spadku po M. T. W uzasadnieniu podniesiono, że ustalenie kręgu spadkobierców nie należy do właściwości organów administracji publicznej, lecz do sądów powszechnych. Ustalenia kręgu spadkobierców dziedziczących po danym spadkodawcy nie może więc dokonać samodzielnie organ administracji publicznej w toku postępowania administracyjnego. Wobec powyższego dokonywanie przez organ I Instancji, a za nim organ II Instancji własnego ustalania spadkobierców po M. T. rażąco naruszało art. 6 k.p.a. i wynikającą z niego zasadę praworządności poprzez wyjście przez te organy poza ich ustawowe kompetencje i wkroczenie w kompetencje zarezerwowane dla sądu powszechnego. Stanowiło to też naruszenie przepisu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez jego nieprawidłowe niezastosowanie. Organ - wobec ustalenia, że M. T. nie żyje - powinien był bowiem obligatoryjnie zawiesić postępowanie i wystąpić do właściwego sądu cywilnego o stwierdzenie nabycia spadku po M. T. Dopiero prawomocne stwierdzenie nabycia spadku pozwalałoby skierować decyzję do osób wskazanych w nim jako spadkobiercy M. T. Zgodnie ze stanowiskiem skarżących, wskutek nieprawidłowego działania organów I i II instancji decyzja została skierowana do osób nieprawidłowych. Osoby, do których skierowano zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję organu I instancji dowiedziały się o tym, że córki M. T. - z którymi nie utrzymują kontaktu - odrzuciły spadek po ojcu dopiero z decyzji organu I instancji, wydanej 31 marca 2025 roku. Nie upłynął więc jeszcze im - w momencie składania niniejszej skargi - termin na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku (art. 1015 § 1 k.c. nakazuje bowiem liczyć ten termin nie od śmierci spadkodawcy, a od dowiedzenia się o tytule powołania do spadku - w tym przypadku była to informacja o odrzuceniu spadku przez córki M. T.). Natomiast K. T., A. K. i A. T., których podstawą do powołania do spadku po M. T. było to, że te osoby są spadkobiercami M. T. - brata M. T. - złożyły już oświadczenie o odrzuceniu spadku po M. T. - zarówno na podstawie transmisji (art. 1017 k.c.) jak w przypadku zstępnych M. T., jak również w imieniu własnym. Na dowód przedłożono odpis aktu notarialnego rep. A nr [...] z oświadczeniami o odrzuceniu spadku po M. T. Poinformowano, że analogiczne oświadczenie spadkobierców po K. T. - zmarłej siostrze M. T. - zostanie złożone w półrocznym terminie wynikającym z art. 1015 § 1 k.c., w tym przypadku konieczne jest jednak jeszcze przeprowadzenie postępowania spadkowego po K. T. - nie ma bowiem po niej ani stwierdzenia nabycia spadku ani aktu poświadczenia dziedziczenia. Postanowieniem z 31 lipca 2025 r. Sąd połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt: II SA/Ke 391/25, II SA/Ke 392/25, II SA/Ke 393/25 oraz II SA/Ke 394/25 i nakazał ich prowadzenie pod sygn. II SA/Ke 391/25. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143), dalej jako p.p.s.a, wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie organy zastosowały art. 66 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2025 r., poz. 418), dalej P.bud., zgodnie z którym, w przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany: 1) może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska albo 2) jest użytkowany w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia lub środowisku, albo 3) jest w nieodpowiednim stanie technicznym, albo 4) powoduje swym wyglądem oszpecenie otoczenia - organ nadzoru budowlanego nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania tego obowiązku. Ustalenia organów na podstawie wyników kontroli i dokumentacja fotograficzna przedmiotowego obiektu wykazały, że odpadające ze ściany wschodniej budynku fragmenty tynku spadają na sąsiednie działki nr ewid. [...] i [...], zagrażając życiu lub zdrowiu ludzi oraz bezpieczeństwu mienia. Nadto wejście do części mieszkalnej nie jest zabezpieczone przed osobami trzecimi. Stwierdzony nieodpowiedni stan techniczny budynku położonego w Skarżysku-Kamiennej przy ul. S. [...] obligował organ nadzoru do podjęcia działań w trybie art. 66 P.bud. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest wskazanie A. K., A. T., K. T., P. J. i M. W., będących w ocenie organów nadzoru spadkobiercami byłego właściciela budynku M. T., jako podmiotów zobowiązanych do wykonania nakazanych obowiązków. Istota sporu pomiędzy skarżącymi a organem administracji dotyczyła więc określenia podmiotu zobowiązanego do wykonania obowiązków wynikających z art. 66 P.bud. Skarżący zarzucają organowi, że nie był uprawniony do samodzielnego ustalania spadkobierców po M. T. oraz wadliwie ustalił krąg osób będących adresatami nałożonych obowiązków. Z zarzutami skarżących należy się zgodzić. Bezspornie po zmarłym M. T. nie zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe. Jak wskazał NSA w wyroku z 19 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 1353/13, którego pogląd w całości podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie "Spadkobranie nie jest kategorią prawa administracyjnego, dlatego też organ administracji prowadzący postępowanie administracyjne ma obowiązek żądać udokumentowania następstwa prawnego w prawie przysługującym do nieruchomości. Z art. 1025 § 2 k.c. wynika domniemanie prawne, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą." Stosownie do treści art. 1025 k.c. dokumentem potwierdzającym status spadkobiercy jest postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia. W ocenie Sądu, ustalenie spadkobierców wymaga przedłożenia takich dokumentów. Nie jest zaś możliwe, aby organ samodzielnie ustalił spadkobierców właściciela nieruchomości, nawet gdyby dysponował danymi potencjalnych spadkobierców. Zwłaszcza, że jak wynika z okoliczności niniejszej sprawy, wobec odrzucenia spadku przez dzieci zmarłego, śmierci jego rodzeństwa, odrzucenia spadku przez dalszych spadkobierców oraz z uwagi na to, że termin do odrzucenia spadku w odniesieniu do pozostałych spadkobierców nie minął, a także braku wiedzy odnośnie istnienia testamentu, ustalenie spadkobierców po M. T. jest procesem wymagającym wielu czynności, do których nie jest uprawniony organ administracji. Skoro organ nie dysponował dowodem w postaci jednego z wymienionych dokumentów co do następców prawnych M. T., to nie mógł bezspornie ustalić kręgu osób, które mają prawo uczestniczyć w postępowaniu w charakterze stron, a tym bardziej określić adresatów decyzji. Podmioty i ich obowiązki związane z utrzymaniem i użytkowaniem obiektu budowlanego wskazuje bowiem art. 61 P.bud. Zgodnie z tym przepisem, utrzymywanie i użytkowanie obiektu zgodnie z zasadami, o których mowa w art. 5 ust. 2 stanowi obowiązek właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego. Zatem nakaz wykonania obowiązków wynikających z art. 66 P.bud. należy kierować wyłącznie do podmiotów wymienionych w art. 61 P.bud. Jak wynika z materiału dowodowego, kontrolowany budynek nie ma zarządcy. Aktualnie nie jest również znany jego właściciel, ponieważ nie ma, zgodnie z prawem ustalonych spadkobierców, co oznacza, brak możliwości skutecznego nałożenia na nich obowiązków wynikających z art. 66 P.bud. Powyższe nie oznacza jednak braku możliwości działań organów nadzoru. Stosownie do treści art. 69 P.bud., w razie konieczności niezwłocznego podjęcia działań mających na celu usunięcie niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia, lub ingerencji lub naruszeń, o których mowa w art. 66 ust. 1a, organ nadzoru budowlanego zapewni, na koszt właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego, zastosowanie niezbędnych środków zabezpieczających (ust. 1). Do zastosowania, na koszt właściciela lub zarządcy, środków przewidzianych w ust. 1 są upoważnione również organy Policji i Państwowej Straży Pożarnej. O podjętych działaniach organy te powinny niezwłocznie zawiadomić organ nadzoru budowlanego (ust. 2). O ile w ocenie właściwego do działania organu nadzoru budowlanego okoliczności sprawy uzasadniają przyjęcie, że zachodzą przesłanki określone przepisem art. 69 P.bud. to istnieją podstawy do zastosowania niezbędnych środków zabezpieczających, których kosztami należy obciążyć właściciela. Podsumowując, organy nie mając podstaw do określenia spadkobierców po zmarłym M. T., wadliwie ustaliły krąg osób legitymowanych do uczestniczenia w sprawie w charakterze stron, co doprowadziło do nieuzasadnionego określenia podmiotów zobowiązanych do wykonania nałożonych przez organ obowiązków wynikających z art. 66 P.bud. Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego P. J. o zawieszenie postępowania sądowego, albowiem na etapie skargi wniosek ten nie miał podstaw prawnych ani wpływu na ocenę zapadłych w sprawie rozstrzygnięć. Sąd ocenia zasadność skargi biorąc pod uwagę – co do zasady - materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania przed tym organem. Stąd ponowne rozstrzygnięcie organów właściwych do prowadzenia postępowania musi uwzględniać nowe okoliczności faktyczne w sprawie. W tym stanie rzeczy konieczne było uchylenie decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na zasądzone kwoty złożyła się kwota wpisu sądowego – po 500 zł, uiszczona przez poszczególnych skarżących (w przypadku A. K. i K. T. solidarnie).