II SA/Ke 417/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.) Sędzia WSA Jacek Kuza Protokolant Starszy inspektor sądowy Karolina Chrapkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2024 r. przy udziale P. K. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2024 r. [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Decyzją z 10 czerwca 2024 r., [...], Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania E. K., na podstawie art. 35, art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2024 r., poz. 736 ze zm.), zwanej dalej ustawą, oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z 21 marca 2024 r. orzekającą o wymeldowaniu E. K. z pobytu stałego w miejscowości K., ul. [...]. W uzasadnieniu Wojewoda ustalił, że 2 listopada 2023 r. T. K. złożył do organu I instancji wniosek o wymeldowanie E. K. z lokalu pod wskazanym wyżej adresem uzasadniając, że opuściła ona sporny lokal, a wnioskodawca nie zna obecnego miejsca jej pobytu. Rozpatrując wniesione przez E. K. odwołanie Wojewoda wskazał na art. 35 i art. 25 ust. 1 ustawy oraz przywołując orzecznictwo sądów administracyjnych wyjaśnił, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego spełniona jest wtedy, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny. Wskazał także na ewidencyjny charakter wymeldowania. W ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie wystąpiły ustawowe przesłanki do wymeldowania skarżącej. Fakt niezamieszkiwania E. K. pod adresem ul. [...] w K. nie był kwestionowany przez żadną ze stron postępowania. Zeznania świadków, sąsiadów oraz osób obcych dla stron i niezainteresowanych rozstrzygnięciem, zeznania stron i korespondencja między nimi stanowią dowód potwierdzający opuszczenie przez skarżącą spornego lokalu. Sama skarżąca nie kwestionuje tego faktu, ale twierdzi, że nie miało ono charakteru dobrowolnego i trwałego, ponieważ została do tego zmuszona zachowaniem męża, który nadużywa alkoholu, obecnie zmienił zamki i pozbawił ją tym samym możliwości przebywania w lokalu, gdzie pozostała część rzeczy skarżącej, która spłaca część kredytu za sporną nieruchomość, ponosi też znaczne koszty związane z wynajmem. Deklaruje ona co prawda chęć powrotu do lokalu, ale nie wyobraża sobie wspólnego zamieszkiwania z mężem, którego się boi. Pomiędzy stronami toczy się postępowanie o rozwód, a T. K. nie wyraża zgody na powrót żony. Skarżąca nie wnosiła do sądu pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania. Wezwała natomiast wnioskodawcę do dopuszczenia jej do korzystania z lokalu. Wojewoda dostrzegając trudną sytuację skarżącej wskazał, że nawet jeżeli to konflikt z mężem był przyczyną opuszczenia przez nią miejsca zameldowania, to istnienie konfliktu rodzinnego nie zmienia oceny, że w niniejszym przypadku doszło do dobrowolnego opuszczenia miejsca zameldowania na pobyt stały. Organ II instancji podniósł, że znamienny jest fakt, że skarżąca nie podjęła skutecznych środków prawnych, które pozwoliłyby jej zamieszkać ponownie w lokalu, nie zdecydowała się dochodzić swoich praw przed sądem powszechnym w kwestii umożliwienia tego powrotu, nie podejmowała żadnej próby ponownego zamieszkania w lokalu – udała się tam dwukrotnie po rzeczy dziecka i po kota. W okolicznościach sprawy deklaracja skarżącej o chęci powrotu do lokalu nie jest, w ocenie Wojewody, poparta żadnymi skutecznymi działaniami i dowodami. Podjęła samodzielną decyzję o opuszczeniu spornego lokalu i zorganizowała sobie nowe centrum życiowe w innym miejscu, gdzie też obecnie przebywa. Podawane przez skarżącą powody utrzymania zameldowania nie są wystarczające do odmowy wymeldowania. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze E. K. zaskarżyła decyzję z 10 czerwca 2024 r. w całości zarzucając: I. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. 1. art. 35 ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że ziściły się przesłanki do wymeldowania E. K. z nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], a opuszczenie przez skarżącą w październiku 2023 r. przedmiotowej nieruchomości wraz z synem O. K., miało charakter dobrowolny i stały, w sytuacji gdy opuszczenie lokalu nie było ani dobrowolne, ani z zamiarem opuszczenia ww. nieruchomości na stałe; II. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy tj. 1. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy przez organ II instancji, w sytuacji gdy w przedmiotowej sprawie Sąd winien zastosować art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. tj. uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec o odmowie wymeldowania E. K. z nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], 2. art. 77 §1 i art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez uznanie przez organ II instancji, iż E. K. nie podjęła skutecznych środków prawnych, które pozwoliłyby jej zamieszkać ponownie w lokalu, nie zdecydowała się dochodzić swoich praw przed sądem powszechnym oraz nie podejmowała żadnej próby ponownego zamieszkania w lokalu, w sytuacji gdy E. K. wystosowała do T. K. wezwanie z 29 marca 2024 r. o dopuszczenie jej do korzystania z nieruchomości, w tym do wydania jej nowego kompletu kluczy, celem zamieszkania wraz z małoletnim O. K. oraz złożyła do Sądu Rejonowego w K. 7 czerwca 2024 r. wniosek o podział majątku wspólnego (sygn. akt [...]), gdzie zawarła żądanie zasądzenia od T. K. określonej tam kwoty tytułem odszkodowania za wyrządzoną szkodę, w związku z bezprawnym pozbawieniem jej prawa do korzystania z budynku mieszkalnego położonego w K. przy ul. [...], wybudowanego przez strony, ze środków stanowiących ich majątek wspólny, 3. art. 77 § 1 i art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez uznanie przez organ II instancji, iż oświadczenie E. K. o chęci powrotu do nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] jest niepoparte żadnymi dowodami i skutecznymi działaniami, w sytuacji gdy E. K. wystosowała do T. K. wezwanie, o jakim mowa wyżej, 4. art. 77 § 1 i art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez uznanie przez organ I i II instancji, iż opuszczenie lokalu przez E. K. miało charakter dobrowolny i stały, podczas gdy przeczą temu: złożone do akt sprawy pisemne wyjaśnienie E. K. z 13 listopada 2023 r., jej zeznania złożone w niniejszym postępowaniu oraz załączone do odwołania wezwanie z 29 marca 2024 r., a także fakt złożenia do sądu wniosku o podział majątku wspólnego stron, 5. art. 77 § 1 i art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez uznanie przez organ II instancji, że pozostawione rzeczy przez E. K. w przedmiotowym lokalu nie świadczą o skoncentrowaniu spraw życiowych w miejscu zameldowania, w sytuacji gdy ten fakt świadczy również o tym, iż opuszczenie lokalu nie miało charakteru stałego ani trwałego. Podnosząc takie zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazała, że okolicznością bezsporną jest, że nie mieszka na nieruchomości położonej w K. przy ul. [...]. Wyjaśniła, że opuszczenie lokalu mieszkalnego w październiku 2023 r. nie miało charakteru dobrowolnego ani stałego. W piśmie z 13 listopada 2023 r. wskazała, że musiała opuścić lokal z uwagi na zachowanie T. K., który nadużywa alkoholu i wszczyna awantury w stosunku do niej, jak i ich wspólnego syna. Zamiar opuszczenia lokalu był niedobrowolny i miał charakter krótkotrwały, ponieważ skarżąca chce nadal mieszkać w domu, który wybudowała razem z mężem za wspólne środki finansowe. Do chwili obecnej partycypuje w spłacie kredytu hipotecznego zaciągniętego wspólnie na wybudowanie domu. Opuszczenie lokalu w październiku 2023 r. wraz z synem, było w istocie ucieczką przed T. K. z uwagi na jego nieodpowiednie zachowanie w stosunku do członków rodziny. Skarżąca podjęła kroki w celu powrotu do wspólnego domu, jednak nie została wpuszczona na posesję przez T. K.. Jednoznacznie oświadczył on, że wymienił zamki w nieruchomości aby uniemożliwić wprowadzenie się i dostanie do domu przez skarżącą, co wskazuje, że opuszczenie lokalu mieszkalnego przez nią nie było dobrowolne. Zdaniem skarżącej nie można zgodzić się z rozumowaniem organu II instancji, że nie podjęła ona skutecznych środków prawnych w celu powrotu do dotychczasowego lokalu, w sytuacji gdy w piśmie z 29 marca 2024 r. wezwała T. K. do umożliwienia jej korzystania z nieruchomości celem zamieszkania w nim wraz z dzieckiem oraz do wydania kluczy i pilota do nieruchomości. Skarżąca wskazała, że chce wrócić do domu, który wybudowała, bowiem syn tęskni za swoim pokojem, podwórkiem. 7 czerwca 2024 r. złożyła do Sądu Rejonowego w K. wniosek o podział majątku wspólnego, gdzie zawarła żądanie zasądzenia od T. K. odpowiedniej kwoty tytułem odszkodowania za wyrządzoną szkodę w postaci bezprawnego pozbawienia jej prawa do korzystania z budynku. Przesłanki roszczenia na gruncie art. 415 k.c., zostały spełnione, gdyż T. K. naruszył bezwzględny zakaz z art. 342 k.c., tj. dopuścił się działania bezprawnego, które było też zawinione, albowiem umyślnie nie dopuścił E. K. wraz z synem stron do współposiadania nieruchomości. Skarżąca zażądała od T. K. zapłaty kwoty [...]zł do 10-go dnia każdego miesiąca w przypadku niedopuszczenia jej do korzystania z ww. nieruchomości. Autorka skargi wskazała także, że żaden szczególny przepis nie uzależnia wydania decyzji w sprawie wymeldowania od zakończenia równolegle toczącego się postępowania posesoryjnego w sądzie powszechnym. Jeżeli wyrok sądu powszechnego rozstrzygający sprawę przywrócenia naruszonego posiadania został wydany przed rozstrzygnięciem sprawy o wymeldowanie, organ administracji jest niewątpliwie zobowiązany wziąć to orzeczenie pod uwagę, oceniając zaistnienie przesłanek z art. 35 ustawy, natomiast w sytuacji, gdy sprawa o przywrócenie posiadania nie została zakończona przed wydaniem decyzji w sprawie o wymeldowanie, samo żądanie przez daną osobę udzielenia jej przez sąd cywilny ochrony posesoryjnej danego lokalu może mieć wpływ na ocenę przez organ meldunkowy przesłanki dobrowolności opuszczenia przez nią tego lokalu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Prokurator, który zgłosił swój udział w sprawie na podstawie art. 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej p.p.s.a., wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia w tak zakreślonych granicach, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się takich naruszeń prawa przez orzekające w sprawie organy, które powodowałyby konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji lub stwierdzenia jej nieważności. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia objętego skargą stanowił art. 35 ustawy, zgodnie z którym organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W sprawie o wymeldowanie kwestią kluczową jest wyjaśnienie tego, czy dana osoba opuściła miejsce stałego pobytu. Warunkiem orzeczenia o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego jest bowiem zaistnienie przesłanek zawartych w art. 35 ustawy, a więc opuszczenie miejsca pobytu stałego oraz niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Wskazać przy tym trzeba, że pobytem stałym, zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 ustawy, jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Przyjmuje się, że zamieszkiwanie w danym lokalu polega na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu w nim, spędzaniu wolnego czasu oraz zaspokajaniu swoich funkcji życiowych i potrzeb społecznych. Tak rozumiany pobyt stały świadczy o tym, że dany lokal stanowi centrum życiowe danej osoby, co jednocześnie jest podstawą obowiązku meldunkowego, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy. Z kolei opuszczenie lokalu związane jest z zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i skoncentrowaniem swych spraw życiowych w innym miejscu. Postępowanie w sprawie wymeldowania wymaga zatem ustalenia tego, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego i zbadania trwałości oraz dobrowolności zamiaru jego opuszczenia (por. wyrok NSA z 18 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3427/18, dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Skoro bowiem pobyt stały uzasadniający zameldowanie wiąże się z zamieszkiwaniem (przebywaniem) w określonym miejscu, to brak tego elementu podważa jedną z podstawowych przesłanek meldunku oraz jego ewidencyjny charakter, który został wprost sformułowany w art. 28 ust. 4 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Zaprezentowane wyżej poglądy, wyrażane jednolicie w orzecznictwie, Sąd orzekający w sprawie podziela i przyjmuje jako własne. W stanie faktycznym sprawy, ustalonym prawidłowo przez organy obu instancji, zasadną była decyzja o wymeldowaniu E. K. z pobytu stałego, albowiem od października 2023 r. nie zamieszkuje ona pod adresem przy ul. [...] w K., a opuszczenie miejsca pobytu stałego ma charakter trwały. Wniosek o wymeldowanie złożyła osoba uprawniona tj. właściciel nieruchomości T. K., co wynika z wypisu z księgi wieczystej nr [...] Organy miały więc podstawę prawną do przeprowadzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie wymeldowania, opartego o treść art. 35 ustawy. W ocenie Sądu, ustalona przez organy okoliczność opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez E. K. jest niewątpliwa, wynika ze zgromadzonych dowodów i jest przyznana przez skarżącą. Kwestią sporną między stronami jest natomiast ocena okoliczności sprawy w kontekście ustalenia, czy opuszczenie przez stronę miejsca stałego pobytu ma charakter dobrowolny i trwały, przy czym należy podkreślić, że cecha dobrowolności i trwałości nie jest wymogiem ustawowym przyjęcia, że mamy do czynienia z opuszczeniem miejsca pobytu w rozumieniu art. 35 ustawy, wynika ona bowiem z wykładni tego przepisu wypracowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zdaniem Sądu, w stanie rozpoznawanej sprawy bez znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji są podnoszone przez skarżącą okoliczności związane z motywami wyprowadzenia się z domu przy ul. [...] w K., które identyfikuje ona jako nadużywanie przez męża alkoholu, jego zachowanie i zła atmosfera w domu. Nie ulega wątpliwości, że między stronami istnieje poważny konflikt prowadzący do zainicjowania postępowań o rozwód i podział majątku wspólnego. Jak słusznie podkreślił Wojewoda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, istnienie konfliktu rodzinnego, w wyniku którego jedna ze stron podejmuje decyzję o wyprowadzce ze wspólnie zamieszkiwanego lokalu, nie zmienia oceny, że doszło do opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu. To, że T. K. po wyprowadzeniu się żony zmienił zamki w drzwiach i – jak twierdzi skarżąca - nie chciał jej wpuścić do domu świadczy jedynie o tym, jak głęboki jest konflikt między stronami powodujący, że powrót skarżącej na ul. [...] w K. w celu zamieszkania nie jest realnie możliwy. Z drugiej strony sama skarżąca przyznała w trakcie składania zeznań 26 lutego 2024 r., że nie widzi możliwości wspólnego zamieszkania z mężem, a po wyprowadzce była na ul. [...] tylko dwa razy (raz pojechała z synem zabrać jego buty), ale nie w celu ponownego wprowadzenia się (k. 51 akt administracyjnych). W takich okolicznościach wyrażane przez skarżącą zamiar i chęć powrotu do spornego lokalu nie mogą przesądzać o braku przesłanek do orzeczenia o wymeldowaniu. Nie ulega wątpliwości, że utrzymywanie zameldowania E. K. pod adresem przy ul. [...] w K. sprawiłoby, że w ewidencji ludności istniałby wpis niezgodny ze stanem faktycznym. Taka sytuacja jest niedopuszczalna z uwagi na rejestrowy charakter meldunku. Skoro bezspornie skarżąca na moment wydania decyzji od 8 miesięcy nie zamieszkiwała w powyższym lokalu i nie miała realnych możliwości na powrót w poprzednie miejsce zamieszkania, odmowa wymeldowania prowadziłaby do trwałej fikcji meldunkowej. Okoliczności podniesione w skardze jedynie wzmacniają prawidłowość stanowiska, że doszło do opuszczenia przez E. K. miejsca stałego w sposób trwały. Podjęte środki prawne (wniosek o podział majątku wspólnego wraz z żądaniem odszkodowania), na które powołuje się skarżąca, nie stanowią bowiem działań mających na celu umożliwienie jej powrotu na ulicę Łanową i zamieszkanie tam. Zmierzają natomiast do uzyskania comiesięcznego, cyklicznego odszkodowania za szkodę związaną z koniecznością ponoszenia opłat za zamieszkiwanie w innym miejscu. Skarżąca zdaje sobie sprawę z tego, że w sytuacji istnienia tak poważnego konfliktu z mężem, wspólne zamieszkanie w domu przy ul. [...] w K. nie jest możliwe. Racjonalnym środkiem prawnym wyrażającym rzeczywisty i realny zamiar powrotu do tego lokalu byłoby natomiast wytoczenie powództwa o przywrócenie utraconego posiadania na podstawie art. 344 § 1 k.c. To prawda, że - jak podnosi się w skardze - żadne przepisy nie uzależniają wydania decyzji w przedmiocie wymeldowania od zakończenia postępowania posesoryjnego, jednak wytoczenie takiego powództwa uprawdopodobniałoby samowolne naruszenie posiadania przez T. K., zaś uwzględnienie powództwa przez sąd powszechny oznaczałoby potwierdzenie tej okoliczności i w konsekwencji możliwość przeprowadzenia egzekucji zapadłego wyroku, co mogłoby mieć wpływ na ocenę, czy w sprawie rzeczywiście doszło do opuszczenia miejsca stałego pobytu w sposób dobrowolny i trwały. Z akt sprawy oraz z treści skargi nie wynika jednak, aby skarżąca złożyła powództwo posesoryjne, zaś mając na uwadze przewidziany w art. 344 § 2 k.c. termin roczny na jego wniesienie liczony od dnia naruszenia posiadania, można wnioskować, że przysługujące E. K. roszczenie, przewidziane w art. 344 § 1 k.c., już wygasło i nie może być dochodzone. Wpływu na wynik sprawy nie ma także dołączone do odwołania wezwanie T. K. do dopuszczenia skarżącej do korzystania z domu i z nieruchomości przy ul. [...] z 29 marca 2024 r. Jak powiedziano już wyżej, sam zamiar powrotu E. K. do spornego lokalu nie może - w okolicznościach sprawy - przesądzać o braku przesłanek do orzeczenia o wymeldowaniu. Konflikt między stronami powoduje bowiem, że zamiar ten jest niemożliwy do zrealizowania, zaś wezwanie, o jakim mowa wyżej, nie stanowi żadnego skutecznego środka zapewniającego skarżącej powrót do poprzedniego miejsca zamieszkania. Z tych samych powodów bez znaczenia prawnego pozostają okoliczności związane ze wspófinansowaniem przez skarżącą kosztów budowy domu czy partycypowanie w spłacie kredytu hipotecznego, które mogą rodzić ewentualne roszczenia cywilnoprawne i podlegają rozliczeniu między stronami, ale nie mają związku z ustaleniem okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia tej sprawy. Podkreślenia wymaga, że kontrolując zaskarżoną decyzję sąd administracyjny może jedynie zbadać jej zgodność z obowiązującym prawem, w tym przypadku przede wszystkim z art. 35 ustawy. Przepis ten oraz rejestrowy charakter wpisów do ewidencji ludności nie pozostawiają organom administracji żadnego luzu decyzyjnego w przypadku ustalenia, że dana osoba nie zamieszkuje w sposób trwały pod adresem stałego zameldowania. Ustalenie takie zostało poczynione prawidłowo, o czym była mowa wyżej, i nie doszło do zarzucanego w skardze naruszenia przez organy przepisów prawa materialnego lub procesowego. Dlatego zaskarżoną decyzję należy uznać za zgodną z prawem. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.