II SA/Ke 429/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Krzysztof Armański, Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2025 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 26 maja 2025 r. znak: SKO.PS-80/1413/299/2025 w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z 26 maja 2025 r. znak: SKO.PS-80/1413/299/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (dalej SKO, Kolegium) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Kielce z 24 stycznia 2025 r. znak: MOPR-SZ. 5101.22379.1.2025 odmawiającą przyznania K. Z. pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego. Kolegium na podstawie wywiadu środowiskowego z 3 stycznia 2025 r. oraz oświadczeń strony ustaliło, że K. Z. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, zarejestrowanym jako bezrobotny od 29 grudnia 2023 r. bez prawa do zasiłku. Leczy się na różnego rodzaju schorzenia. Mieszka razem z matką, ale jak twierdzi, prowadzą oni odrębne gospodarstwa domowe. Rodzina zamieszkuje w bloku, w mieszkaniu dwupokojowym z kuchnią, łazienką oraz przedpokojem. Mieszkanie i podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego są własnością matki, T. Z., która reguluje wszystkie opłaty mieszkaniowe. Zainteresowany zajmuje oddzielny pokój, natomiast z kuchni i łazienki korzysta wspólnie z matką. K. Z. zrezygnował z zasiłku stałego, bowiem wnioskował o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na matkę. Otrzymał decyzję odmowną z organu I instancji, która została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zaś obecnie sprawa jest na etapie skargi. Strona nie posiada własnego źródła dochodu, od lutego 2016 r. do grudnia 2024 r. utrzymywał się ze świadczeń MOPR oraz korzystał z różnych form pomocy społecznej. W 2024 r. otrzymał pomoc w formie: zasiłku okresowego od lutego 2024 r. do grudnia 2024 r. w wysokości 332,72 zł miesięcznie, zasiłków celowych: w styczniu 2024 r. w wysokości 50 zł na zakup środków czystości, w lutym 2024 r. w wysokości 250,00 zł na zakup leków oraz opłatę energii elektrycznej, w marcu 2024 r. wysokości 260,00 zł na dofinansowanie do rachunku za gaz oraz obuwia i odzieży, w kwietniu 2024 r. w wysokości 150,00 zł na zakup leków, w lipcu 2024 r. w wysokości 150,00 zł dofinansowanie do zakupu leków, w listopadzie 2024 r. w wysokości 150,00 zł na dofinansowanie do zakupu leków; od 1 kwietnia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. korzystał z obiadów dwudaniowych w barze B., wydawanych bezpłatnie. Natomiast w 2025 r. w/w otrzymał pomoc w postaci obiadów dwudaniowych w Pizzeria "K.", wydawanych bezpłatnie w okresie od 01.01.2025 r. 31.03.2025 r. Organ I instancji za dochód rodziny w miesiącu grudniu 2024 uznał emeryturę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym T. Z. w wysokości 2508,23 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 201,04 zł, przyznany dla dwóch osób na okres od 01.11.2024 r. do 30.04.2025 r. Od powyższego dochodu odliczono przekazywane z konta T. Z. alimenty w wysokości 300,00 zł na córkę K. Z. – S. Z. Zatem łączna kwota dochodu rodziny po odliczeniu przekazywanych alimentów wyniosła 2409,27 zł, tj. 1 204,64 zł na osobę w rodzinne. Uwzględniając treść art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, SKO stwierdziło, że organ I instancji bezsprzecznie ustalił, że dochód rodziny K. Z. w przeliczeniu na osobę wyniósł 1.204,64 zł miesięcznie i przekroczył kwotę, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy w wysokości 823,00 zł, co uprawniało organ do wydania decyzji o odmowie przyznania zasiłku okresowego. Zdaniem Kolegium, analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wskazuje, że K. Z. mieszka z matką oraz, że rodzina prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a źródłem ich utrzymania jest dochód uzyskiwany przez matkę. W świetle art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej niezbędnym dla istnienia rodziny w rozumieniu tej ustawy jest faktyczny związek osób charakteryzujący się wspólnym zamieszkaniem i gospodarowaniem. Jakkolwiek ustawodawca nie określił legalnej definicji pojęcia "gospodarowanie", to nie może budzić wątpliwości, iż wspólne gospodarowanie oznacza, że co najmniej dwie osoby razem czymś zarządzają, dysponują, czym w istocie jest przyczynianie się do funkcjonowania wspólnoty poprzez wykonywanie na jej rzecz jakichkolwiek czynności. Możliwość zarządzania oznacza w istocie uprawnienie do współdecydowania o przeznaczeniu dochodu rodziny, wykonywanie części czynności związanych z codziennymi zajęciami jak sprzątanie, gotowanie, pranie ttp. Dalej Kolegium podniosło, że zgodnie z definicją rodziny, ustalenie czy dana osoba jest osobą samotnie gospodarującą czy członkiem rodziny, zależy od występowania okoliczności wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania z innymi osobami. Faktyczny związek, o którym mowa w art. 6 pkt 14 cyt. ustawy oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia swoich potrzeb życiowych (mieszkaniowych, żywnościowych) i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło ich utrzymania. Sąd Najwyższy w wyroku z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 56/95 uznał, że cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko to dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują, takie jak dzielenie lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 1437/16 wskazał, że na okoliczność wspólnego zamieszkiwania składają się różne elementy, jak ponoszenie kosztów i opłat za mieszkanie, opieka udzielana w chorobie, wykonywanie zwykłych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, dysponowanie wspólnym dochodem z przeznaczeniem na zaspokajanie potrzeb życiowych. Kolegium podkreśliło, że w orzecznictwie pozostawanie na utrzymaniu jednej z osób zawsze oznacza wspólne gospodarowanie. Tym samym brak niezależności dochodowej uniemożliwia uznanie danej osoby za prowadzącą osobne gospodarstwo domowe. Pomimo twierdzeń strony o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego organ przyjął, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z matką, które jest oparte na dwóch substratach: emocjonalnym i materialnym. Substrat emocjonalny dotyczył zamiaru i woli wspólnego działania. Substrat materialny dotyczył zarówno kwestii wspólnego zamieszkiwania jak i rozporządzania środkami materialnymi - w tym przede wszystkim dochodami (wspólnego budżetu). Oba substraty wspólnego gospodarowania w analizowanej sprawie wystąpiły łącznie. Podsumowując, w ocenie Kolegium osoba bezrobotna, bez dochodów, jaką jest K. Z., która mieszka wspólnie z matką w dwupokojowym mieszkaniu, dzieli z nią przestrzeń życiową i obowiązki związane ze wspólnym bytowaniem, bezsprzecznie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. O wspólnym bytowaniu świadczy również fakt, że K. Z. ubiega się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, co świadczy, że jest gotowy udzielać jej opieki w chorobie, rezygnując w tym przypadku z zatrudnienia. Wobec powyższego w przedmiotowej sprawie należy przyjąć, że ww. utrzymuje się jedynie z dochodu matki, która pobiera emeryturę i nie spełnia kryterium dochodowego do otrzymania zasiłku okresowego, bowiem w sytuacji, gdy nie posiada własnego, stałego źródła dochodu, nie można dać wiary jego twierdzeniom, że prowadzi osobne gospodarstwo domowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Kolegium w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego K. Z.: 1. zaskarżył ww. decyzję w całości, 2. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i stanu faktycznego, mające wpływ na wynik sprawy o odmowie przyznania ww. stronie prawa do zasiłku okresowego, poprzez przyjęcie przesłanek, nie mających oparcia w prawie. 3. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części oraz w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie mu prawa do przedmiotowego zasiłku, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że wnioskiem z 3 stycznia 2025 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Kielcach o przyznanie zasiłku okresowego. Potwierdził okoliczności związane z otrzymywaniem pieniężnej pomocy społecznej w formie comiesięcznego zasiłku okresowego i zasiłków celowych na zakup np. leków, środków czystości, obuwia, ubrań, pomocy w dożywianiu. Zatem jest w stanie utrzymać się bez wydawania pieniędzy na żywność. Wskazał, że decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z 12.10.2023 r. znak SKO.PS-80/3805/2251/2023 przyznano mu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – T. Z. Pieniądze za świadczenie pielęgnacyjne zostały wypłacone przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Kielcach - Dział Świadczeń Rodzinnych i Dodatków Mieszkaniowych w dwóch transzach. W dniu 14 listopada 2023 r. nastąpiła wypłata pieniędzy za okres od 21.01.2023 r. do 30.11.2023 r. w kwocie 25 452,20 zł. oraz w dniu 13 grudnia 2023 r. nastąpiła wypłata pieniędzy za okres od 1 - 31.12.2023 r. w kwocie 2458,00 zł. Te pieniądze służyły mu w 2024 r. min. do regulowania opłat za alimenty, a w 2025 r. również na pokrycie potrzeb związanych z codziennym funkcjonowaniem, jednakże nie były wystarczające aby móc zrezygnować z pomocy socjalnej. Zdaniem skarżącego, oszczędności jakimi dysponował stanowią jego dochód z którego się utrzymuje, a MOPR i SKO, choć przyczyniły się do jego powstania, zdają się tego nie dostrzegać. Przed listopadem 2023 r. utrzymywał się z zasiłku okresowego tj. ok. 331,00 zł. Dodał, że jest świadomy, iż nie płacenie alimentów skutkowałoby sprawą karną i ewentualnym więzieniem i dlatego musi oszczędzać, bo nie wiadomo jak długo będzie pobierać świadczenie pielęgnacyjne oraz jak długo będzie płacił alimenty. Skarżący wskazał, że ma do wyłącznej dyspozycji jeden pokój, a wspólnymi pomieszczeniami są tylko łazienka i mały przedpokój, gdyż z kuchni nie korzysta, pozostawiając ją do dyspozycji matki. Każda z osób przebywa więc w swoich pomieszczeniach, ogląda inne programy telewizyjne na swoich telewizorach. Posiłki są przygotowywane oddzielnie, tak samo jest z praniem czy sprzątaniem. Nikt "nie dopłaca" do drugiego. Powyższe, w ocenie skarżącego dowodzi, że zarówno on jak i T. Z. mają własne gospodarstwo domowe, w którym są sprzęty służące oddzielnie dla niego i dla mamy. Odnośnie opłat za mieszkanie skarżący stwierdził, że jego dochód w postaci przyznanego dodatku mieszkaniowego jest przelewany na konto A. sp. z o.o., a to oznacza, że co miesiąc płaci część czynszu mieszkaniowego, jak również raz w roku płaci jeden rachunek za gaz i energię elektryczną. Płaci te rachunki dzięki pomocy MOPR, nie wydając gotówki. "I może dlatego w oświadczeniach dla MOPR pisaliśmy, ja i mama, że opłaty mieszkaniowe i media płaci tylko ona." Zgodnie ze stanowiskiem skarżącego, posiadane oszczędności w 2024 r. i 2025 r. świadczą o tym, że sam się utrzymywał, bez jakiejkolwiek pomocy ze strony matki, co błędnie ustaliły MOPR i SKO. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935), dalej ppsa, wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miały lub mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanym przypadku kontrola sądowoadministracyjna takich naruszeń prawa nie wykazała. Zasiłek okresowy jest podstawową formą pomocy społecznej przyznawanej z uwagi na dysfunkcje określone w art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.- dalej ups) takie jak: długotrwała choroba, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego o ile dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza zgodnie z art. 8 ust. 1 kwoty 1010 zł, stanowiącej kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej (pkt 1), a dla osoby w rodzinie kwota kryterium dochodowego wynosi 823 zł (pkt 2). Stosownie do art. 38 ust. 2 ups, zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że miesięczna kwota zasiłku nie może być wyższa niż kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, natomiast w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z art. 38 ust. 2 ups, nie może być jednocześnie niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, bądź między kryterium dochodowym rodziny, a dochodem tej rodziny, o czym stanowi art. 38 ust. 3 pkt 1 i 2 ups. Jednocześnie kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 ups). Natomiast okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy na mocy art. 38 ust. 5 ups. Przepis art. 8 ust. 3 ups określa, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną m.in. o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (pkt 3). Ustawodawca jednoznacznie wskazał, że warunkiem przyznania tego świadczenia jest spełnienie przez wnioskodawcę kryterium dochodowego, a nadto wystąpienie szczególnych okoliczności uzasadniających ustalenie prawa do tego świadczenia. Badając przesłankę dotyczącą spełnienia kryterium dochodowego Sąd w pełni podziela stanowisko organu, że nie mogą zostać uwzględnione zarzuty skarżącego co do nieuznania go za osobę samotnie gospodarującą. Kolegium obszernie przytoczyło orzecznictwo Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych zgodnie z którym, na okoliczność wspólnego gospodarowania składają się takie elementy jak: ponoszenie kosztów i opłat za mieszkanie, udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, opieka udzielana w chorobie, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi i jak podkreślił Sąd Najwyższy w cytowanym przez SKO wyroku z 1996 r. sygn. akt II URN 56/95 wszystko to uzupełnione cechami stałości które tego typu sytuację charakteryzują, takie jak dzielenie lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby tam zamieszkującej. Skarżący nie kwestionuje, że zamieszkuje w lokalu stanowiącym własność jego matki, do której należą wszystkie sprzęty w mieszkaniu. Zauważyć trzeba, że dodatek mieszkaniowy jaki on otrzymuje został przyznany z uwzględnieniem dwóch osób. Bezspornie zatem skarżący korzysta z mieszkania matki, bez którego nie mógłby otrzymać dodatku mieszkaniowego i prowadzić z tego miejsca swojej aktywności życiowej. Jest to niewątpliwie element współdziałania związanego z prowadzeniem domu. Takim elementem jest również opieka nad matką. Jak wynika z materiału dowodowego skarżącemu przyznano świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawna matką. Zdaniem Sądu, okoliczność wypłaty przez MOPR świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 21.01.2023 r. do 31.12.2023 r. (odpowiednio w kwocie 25.452,20zł i 2458,00zł) nie świadczy o posiadaniu przez skarżącego stałego źródła dochodu, zwłaszcza, że aktualnie K. Z. ubiega się o to świadczenie, a sprawa jest na etapie skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Nadto, jak sam skarżący przyznaje w skardze "te pieniądze nie były wystarczające, aby móc zrezygnować z pomocy socjalnej". Bezspornie zatem bez pomocy innych osób, czy też instytucji, skarżący nie mógłby się sam utrzymać, gdyż nie posiada wystarczających oszczędności bądź stałego dochodu. Wobec wspólnego zamieszkiwania (mimo zajmowania przez każdego z członków rodziny oddzielnego pokoju), swobodnego i nieograniczonego dostępu do kuchni, użytkowania wspólnych pomieszczeń (łazienki, przedpokoju) oraz znajdujących się w nich sprzętów, w sytuacji gdy mieszkanie i jego wyposażenie stanowi własność matki skarżącego, która ponadto jako jedyna dysponuje źródłem dochodów stanowiących stałe źródło utrzymania domowników, przy ich wzajemnej współpracy i pomocy w załatwieniu codziennych spraw, trudno nie uznać, aby długotrwała stałość takiej sytuacji nie wpisywała się w definicję rodziny zawartą w art. 6 pkt 14 ups, oznaczającą na gruncie tej ustawy osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Wbrew twierdzeniom skarżącego organy prawidłowo ustaliły, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z matką T. Z., co oznacza, że do dochodu rodziny, od którego zależy przyznanie zasiłku okresowego, należy zaliczyć emeryturę matki w wysokości 2.409,27zł, po uwzględnieniu odliczenia alimentów w wysokości 300zł na córkę K. Z. Tym samym w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie dochód wynosi 1.204,64zł i przekracza kwotę kryterium dochodowego na osobę w rodzinie określoną w art. 8 ust. 1 pkt 2 ups i wynoszącą 823 zł, co uprawniało organ do wydania decyzji o odmowie przyznania zasiłku okresowego. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ppsa.