II SA/Ke 43/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kuchta,, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Asystent sędziego Dorota Pawlicka, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 marca 2007 r. sprawy ze skargi S.M. na decyzję Dyrektora Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku; III. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz S.M. 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją Nr [...] z dnia [...]. Dyrektor Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa po rozpatrzeniu odwołania S.M. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr [...] z dnia [...]. o odmowie przyznania renty strukturalnej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść § 4 pkt 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich /Dz. U. 2004 r. Nr 114, poz. 1191 ze zm./ i wskazał, że S.M. nie spełnia warunku wynikającego z tego przepisu bowiem nie podlegał przez okres 5 lat ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników. W okresie obowiązywania ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. a więc od dnia 1 stycznia 1991r. podlegał on ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu w KRUS od dnia 23 marca 2006r. Organ II instancji przytoczył także treść § 4 pkt 1 Rozporządzenia z 30 kwietnia 2004r. i wskazał że S.M. nie spełnia również jego wymogów, bowiem z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia 19 sierpnia 1989r. została mu przyznana renta inwalidy wojskowego. Odnosząc się do zawartego w odwołaniu od decyzji organu I instancji zarzutu, iż stosownie do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 1992r. sygn. akt UZP 12/12, 9/12, 4/12 pobieranie renty inwalidy wojennego nie wyłącza rolnika z ubezpieczenia emerytalno – rentowego, o którym mowa w art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i nie stanowi przeszkody do nabycia prawa do emerytury rolniczej określonej w art. 19 ust. 1 tej ustawy, organ odwoławczy wskazał, że uchwała ta nie ma zastosowania do renty strukturalnej, bowiem przyznawana jest ona w oparciu o ustawę z dnia 28 lipca 2003r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej / DZ. U. Nr 220 poz. 2273 oraz 2004r. Nr 42 poz. 386 / oraz powołanego Rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004r. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł S.M., który nie precyzując zarzutów domagał się przyznania renty strukturalnej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej uppsa/ sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W związku z tym z urzędu stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem § 4 pkt 1 i 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich / Dz. U. Nr 114 poz. 1191 ze zm., zwanego dalej Rozporządzeniem/. Wniosek o przyznanie renty został złożony w dniu 26 lipca 2006r. a więc już po nowelizacji Rozporządzenia, dokonanej rozporządzeniem z dnia 5 października 2005r. / Dz. U. Nr 211 poz. 1759/. W dacie wydawania decyzji przez organy obu instancji § 4 Rozporządzenia brzmiał: Rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu, będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej rolnikiem, jeżeli łącznie spełnia on następujące warunki: 1) ma ukończone 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników; 2) prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i przez okres co najmniej 5 lat podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, zwanemu dalej "ubezpieczeniem emerytalno-rentowym"; 3) w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu; 4) przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha; 5) zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej; 6) wpisany został do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; 7) nie posiada zaległości z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników." Organy ograniczyły się do badania przesłanek z dwóch pierwszych punktów i ustaliły, że skarżący przesłanek tych nie spełnia albowiem po pierwsze ma przyznane prawo do renty wojskowej, co zdaniem organów jest jednoznaczne z ustaleniem prawa do renty z ubezpieczenia społecznego a po drugie nie podlegał przez okres 5 lat ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników. Odnośnie pierwszej kwestii na podkreślenie zasługuje to, iż ustawodawca wyłączył możliwość uzyskania renty strukturalnej nie w każdym wypadku pobierania jakiejkolwiek renty ale tylko renty lub emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego lub ubezpieczenia społecznego rolników. Tymczasem S.M. ma przyznane prawo do renty wojskowej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29 maja 1974r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin / DZ. U. Nr 9 za 2002r. poz. 87 z późniejszymi zmianami/. Sąd Najwyższy kilkakrotnie zajmował stanowisko, iż ustawa ta jest aktem szczególnym, który nie zawiera żadnego uzależnienia pomiędzy świadczeniami a uprzednio opłaconymi składkami, który to związek należy do istotnych elementów w systemach ubezpieczeniowych; świadczenia wypłacane na podstawie przepisów tej ustawy mają charakter odszkodowawczy i nie są wypłacane na podstawie "ubezpieczenia społecznego" / por. uzasadnienia uchwał SN z dnia 16 czerwca 1992r. III UZP 4 / 92, III UZP 9 / 92, III UZP 12/02, wyrok SN z dnia 29 września 2000r. II UKN 731 / 99 OSNP 2002/8/192/. Okoliczność, iż orzeczenia te zapadły na tle stosowania przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników nie przekreśla ich znaczenia przy wykładni innych przepisów, w tym w szczególności przepisów Rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004r. Zarówno bowiem przepisy tego rozporządzenia w § 4 jak i przepisy ustawy, na tle której zapadły przytoczone orzeczenia Sądu Najwyższego, posługują się pojęciem "ubezpieczenia społecznego" i pojęcie to nie może być różnie interpretowane skoro zarówno przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jak i ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji...i wydanego na jej podstawie Rozporządzenia z 30 kwietnia 2004r. funkcjonują w tym samym systemie prawnym. Skoro więc pobierana przez skarżącego renta wojskowa nie jest ani świadczeniem z ubezpieczenia społecznego ani też z zaopatrzenia emerytalnego czy też ubezpieczenia społecznego rolników stwierdzić należy, iż spełnia on warunki z § 4 pkt 1 Rozporządzenia. Odnośnie z kolei § 4 pkt 2 należy zwrócić uwagę, iż po zmianie tego przepisu dokonanej Rozporządzeniem z dnia 5 października 2005r. / DZ. U. Nr 211 poz. 1759/ aktualnie nie jest wymagane, aby 5 – letni okres podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników przypadał w okresie 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę. Z uzasadnienia decyzji organu II instancji zdaje się wynikać, iż organ ten stanowisko to podziela, jednakże uznaje, iż ten 5 – letni okres powinien przypadać w okresie po 1 stycznia 1991r. a więc po wejściu w życie ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Takiej wykładni sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela. Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników zawiera ustawową definicję analizowanych terminów. Zgodnie z art. 6 pkt 11 i 14 tej ustawy, przez ubezpieczenie emerytalno-rentowe rozumie się ubezpieczenie emerytalno-rentowe określone w ustawie, a przez okresy podlegania określonemu ubezpieczeniu społecznemu - rozumie się tylko takie okresy, za które opłacono przewidziane w odpowiednich przepisach składki na to ubezpieczenie, chyba że w myśl tych przepisów nie istniał obowiązek opłacania składek. Ubezpieczenie emerytalno-rentowe uregulowane jest w przepisach art. 16 – 35 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jednym ze świadczeń przysługujących z tego ubezpieczenia, jest emerytura rolnicza /art. 18 pkt 1 cytowanej ustawy/. Według art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniu rolników, do okresów ubezpieczenia wymaganych zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 /które to przepisy wskazują okresy podlegania ubezpieczeniu emerytalno -rentowemu, wymagane dla uzyskania emerytury rolniczej/ zalicza się m.in. okresy: 1) podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990, 2) prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16 roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983 r. Z przytoczonych przepisów wynika, że do okresów podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, zalicza się nie tylko okresy trwające po dacie wejścia w życie tej ustawy, ale również okresy wcześniejszego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983 – 1990, a nawet okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym przed 1 stycznia 1983 r. a po ukończeniu przez rolnika 16 roku życia, jeżeli tylko rolnik lub jego domownik, opłacili za te okresy przewidziane w odpowiednich przepisach składki na to ubezpieczenie, chyba że w myśl tych przepisów nie istniał obowiązek opłacania składek. Skoro tak należy rozumieć pojęcie podlegania ubezpieczeniu emerytalno -rentowemu na gruncie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, to takie samo musi być jego rozumienie przy ocenie, czy producent rolny spełnił przesłankę warunkującej przyznanie renty strukturalnej, określoną w § 4 pkt 2 in fine rozporządzenia w sprawie rent strukturalnych. Jak to wynika z zaświadczenia wystawionego w dniu 23 marca 2006r. przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego S.M. podlegał ubezpieczeniu w okresie od 1 stycznia 1991 do 31.12.1991r., od 1 stycznia 1992r. do 31 grudnia 1996r i od 1 stycznia 1997 do 30 czerwca 1997r. przy czym z innego zaświadczenia, z dnia 26 lipca 2006r., wynika, iż faktycznie było to ubezpieczenie w ograniczony zakresie, a ponadto od 1 lipca 1977r. do 31 grudnia 31 grudnia 1982r. i co do tego okresu organ nie wyjaśnił, czy było to ubezpieczenie emerytalno - rentowe. Ze złożonej na rozprawie przed sądem decyzji Prezesa KRUS z dnia 20 marca 2007r. wynika, że S.M. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, w tym również emerytalno – rentowemu, od dnia 1 stycznia 1991r. nieprzerwanie do chwili obecnej. Tak więc obecnie nie może być wątpliwości, iż również ten warunek – podleganie przez okres co najmniej 5 lat ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu - jest spełniony. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że wskazane wyżej naruszenie prawa materialnego, polegające na błędnej wykładni § 4 pkt 1 i 2 Rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004r. miało wpływ na wynik sprawy. Skutkowało to uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, o czym Sąd orzekł na podstawie z art. 145 § 1 pkt 1 lit a). i art. 135 uppsa. Uchylenie decyzji organu I instancji było niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, ponieważ wskazane naruszenie prawa materialnego spowodowało zaniechanie przez organy administracji poczynienia szeregu dalszych ustaleń, niezbędnych dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o przyznanie renty strukturalnej. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 uppsa zaś na podstawie art. 200 uppsa orzekł o kosztach postępowania sądowego.