II SA/Ke 436/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka,, Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 listopada 2008r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na rzecz adwokata M. W. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych VAT, oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych opłaty skarbowej - tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania M. K. utrzymał w mocy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa decyzję Burmistrza z dnia [...], orzekającą o wymeldowaniu M. K. z pobytu stałego z lokalu położonego w Ć. przy ul. O. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że postępowanie o wymeldowanie M. K. zostało wszczęte na wniosek A. S. z dnia 17 stycznia 2008r. Organ odwoławczy wskazał, że wydanie decyzji o wymeldowaniu na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.) musi być poprzedzone wnikliwym postępowaniem wyjaśniającym, w trakcie którego obowiązkiem organu jest ustalenie stanu faktycznego, tj. czy nastąpiło opuszczenie miejsca pobytu, a w przypadku twierdzącym, czy opuszczenie to ma charakter dobrowolny i trwały. Zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał dowody bezspornie świadczy, iż M. K. nie zamieszkuje w tym lokalu, który dobrowolnie opuściła w miesiącu styczniu 2008r. Podczas rozprawy administracyjnej M. K. zeznała bowiem, że obecnie prowadzi wspólne gospodarstwo z córką A. Ł., która mieszka w Ć. przy ul. D. Zatem przedstawiony stan faktyczny w sposób jednoznaczny wskazuje, że M. K. nie mieszka w miejscu stałego zameldowania, wobec czego opisany lokal przestał dla niej być miejscem stałego pobytu w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z art. 6 ust. 1 tej ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. To zaś zamieszkiwanie to skoncentrowanie w nim swojego życia osobistego, rodzinnego i zawodowego. Organ stwierdził, że powyższy stan fakt został potwierdzony zarówno przez współwłaścicieli spornego mieszkania, jak i przez świadków – przesłuchanych w dniu 11 marca 2008r. Ponadto organ odwoławczy podniósł, że M. K. nie udostępniła lokalu i nie wyraziła zgody na udział w oględzinach, w związku z czym nie było możliwości potwierdzenia faktu zamieszkania w spornym lokalu. Zdaniem organu odwoławczego utrzymywanie zameldowania M. K. w spornym lokalu stanowiłoby fikcję meldunkową. Kwestie meldunkowe służą wyłącznie celom ewidencyjnym i mają na celu potwierdzenie faktu pobytu w danym lokalu (art. 9 ust. 2b ustawy), nie tworzą, ani nie pozbawiają uprawnień do lokalu. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję wniosła M. K., domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że zamieszkuje w spornym lokalu od ponad 32 lat, przeprowadziła w nim remont: wymieniła podłogi, doprowadziła wodę, centralne ogrzewanie, wymieniła północną stronę dachu, poprawiła stronę południową, postawiła nowy komin. Obecnie przygotowuje mieszkanie do remontu, gdyż okna i ściany są zniszczone, jednak pracuje dopiero od kwietnia 2008r. i musi czekać na przyznanie kredytu. Jest na stałym leczeniu, ponieważ jest po udarze i stanie przedzawałowym. Córka mieszka na "lokatornym", 100m dalej na ul. D., ale nie jest tam zameldowana, gdyż "mieszkanie nie ma uregulowanego stanu prawnego". Skarżąca zarzuciła także, że ogranicza się jej wolność, gdyż wolno jej bywać u córki, ponieważ nawet często nie było jej stać na żywność. Odnosząc się do przeprowadzonego przez organ postępowania dowodowego skarżąca zarzuciła, że nie zgodziła się na wizję lokalu, gdyż w skład komisji weszła współwłaścicielka lokalu, a nie wszedł np. policjant, czego się domagała, zaś świadkami byli sąsiedzi, mający ok. 80 lat, z którymi ma konflikt od 6 lat. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) zadaniem sądu administracyjnego jest sprawowanie kontroli zaskarżonych aktów i czynności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania, nie zaś ocena ich pod względem słuszności i celowości. W wyniku dokonanej oceny należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1, art. 79, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy orzekające w sprawie nie poczyniły bowiem ustaleń mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przede wszystkim nie zostały wyjaśnione należycie okoliczności stanowiące ustawowe przesłanki wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego. Zgodnie z przyjętą w art. 7 kpa zasadą prawdy obiektywnej organy administracji publicznej, prowadzące postępowanie mają obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością, a zwłaszcza mają obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji. Zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa) jest podstawową zasadą postępowania dowodowego. Oznacza, że organ uprawniony do oceny dowodów obowiązany jest swoją ocenę oprzeć na przekonujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu. Organ może określonym dowodom odmówić wiary, ale dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny. Naruszenie tych reguł, a także norm procesowych odnoszących się do środków dowodowych stanowi przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej stanowił przepis z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zwanej dalej ustawą, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Dla zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca stałego pobytu" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego (wyrok NSA z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA 1989/2/72). Zgodnie z art. 6 ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Pobytem czasowym natomiast, jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem (art. 7 ustawy). Organ odwoławczy słusznie podniósł, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, które Sąd w niniejszej sprawie także podziela utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter stały i jest dobrowolne (por. wyroki NSA: z dnia 29.IV.2001 r. sygn. V SA 3169/00 - LEX 50129, z dnia 21.III.2001 r. sygn. V SA 2950/00 – LEX 80643, z dnia 22.VIII.2000 r., sygn V SA108/00 – LEX 49954, z dnia 3.IV.2000 r. - LEX 49415). Należy mieć oczywiście na uwadze, że o ocenie charakteru pobytu, czy też opuszczenia lokalu decyduje nie tylko werbalna treść oświadczenia woli, lecz również okoliczności faktyczne, wskazujące na zamiar rzeczywisty. W sprawie niniejszej postępowanie o wymeldowanie M. K. zostało wszczęte na wniosek A. S., co do której organ odwoławczy nie wskazał na jakiej podstawie uznał, że ma ona przymiot strony w niniejszym postępowania, z inicjatywy której organ może wszcząć postępowanie. Organ I instancji wskazał powołując się na wypis rejestru gruntów wydany przez Starostwo Powiatowe i postanowienie Sądu Rejonowego Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia [...], że jest ona jedną ze współwłaścicielek nieruchomości w Ć. ul. O. Z postanowienia tego jednak wynika, że działka objęta księgą wieczystą Kw Nr [...] położona jest w Ć., oznaczona jest nr [...] ma obszar 13ha15m² i stanowi plac zabudowany. Z akt sprawy nie wynika jednak, że to na tej działce znajduje się przedmiotowy lokal mieszkalny. Tego organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił. Odnosząc się do kwestii wskazanego przez organ odwoławczy opuszczenia przez skarżącą przedmiotowego lokalu położonego w Ć. ul. O. wskazać należy, że organ odwoławczy uznał, że skarżąca opuściła go w styczniu 2008r. Przepis art. 15 ust. 2 ustawy mówi, że decyzję w sprawie wymeldowania można wydać, gdy osoba opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące. Postępowanie w sprawie niniejszej zostało wszczęte dnia 21 stycznia 2008r., świadkowie Z. S., A. S., M. A. zostali przesłuchani dnia 5 lutego 2008r., a więc przed upływem 3-miesięcznego terminu, o którym mowa we wskazanym przepisie. W swych zeznaniach powołują się oni na zeznania sąsiadów, można wnosić, że chodzi o A. K. i J. K., przesłuchanych dnia 11 marca 2008r. Ci z kolei świadkowie mówią o "nie zamieszkiwaniu przez M. K. od końca grudnia 2007r.". Decyzja organu pierwszej instancji o wymeldowaniu wydana została w dniu [...]., zaś decyzja organu odwoławczego zapadła w dniu [...], bez ponownego sprawdzenia, czy istotnie doszło do "opuszczenia mieszkania". W tym miejscu należy zauważyć, że organ odwoławczy nie tylko kontroluje prawidłowość decyzji organu pierwszej instancji, ale również ponownie rozpoznaje sprawę. Organ odwoławczy rozpoznając ponownie sprawę bierze pod uwagę stan faktyczny istniejący w dacie wydawania swojej decyzji, a w przypadku braków w materiale dowodowym ma obowiązek braki te uzupełnić, lub gdy zachodzą przesłanki z art. 138 § 2 kpa winien decyzję organu I instancji uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpatrzenia. Wojewoda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdza, że wydanie decyzji o wymeldowaniu na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy musi być poprzedzone wnikliwym postępowaniem wyjaśniającym, w trakcie którego obowiązkiem organu jest ustalenie stanu faktycznego, tj. czy nastąpiło opuszczenie miejsca pobytu, a w przypadku twierdzącym, czy opuszczenie to ma charakter dobrowolny i trwały, jednak zasady tej nie zastosował w sprawie niniejszej. W okolicznościach niniejszej sprawy uznać należy, że organ odwoławczy winien był powziąć wątpliwości, nie tylko co do dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu położonego w Ć. ul. O., ile przede wszystkim co do samego faktu jego opuszczenia przez M. K.. Winien zatem sprawdzić, czy okoliczności, które zostały przez organ i instancji stwierdzone przed upływem terminu przewidzianego przepisem art. 15 ust. 2 ustawy nadal występują. Faktem jest, że skarżąca zeznała dnia 5 lutego 2008r., że "obecnie wraz z córką prowadzi gospodarstwo domowe ul. D.", jednak organ nie sprecyzował tego i nie wyjaśnił na czym, w rozumieniu skarżącej polega owo prowadzenie gospodarstwa domowego z córką, a przede wszystkim czy wiąże się to z opuszczeniem, czyli wyprowadzeniem się z mieszkania przy ul. O., zabraniem rzeczy do mieszkania przy ul. D.. Skarżąca w skardze podnosi, że córka nie jest nawet zameldowana na ul. D., zaś ona miała trudności finansowe, nie miała pieniędzy na wyżywienie, ponieważ nie pracowała. Z tym też może się wiązać konieczność prowadzenia gospodarstwa z inną osobą, bez zamiaru i konieczności opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania. Opuszczenie to nie tylko nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Bezspornym jest, że skarżąca nie zgodziła się na oględziny mieszkania, gdyż w skład komisji wchodziła osoba, na której wniosek wszczęto postępowanie o wymeldowanie. Zauważyć należy, że komisja taka powinna składać się z pracowników organu, a nie z osób zainteresowanych o sprzecznych interesach z osobą, której ma dotyczyć wymeldowanie. Sąd stwierdza zatem, że organy nie dokonały oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez analizę zeznań przesłuchanych w sprawie świadków w kontekście odmiennych zeznań samej skarżącej. Uzasadnienie organu odwoławczego jest bardzo lakoniczne, nie ocenia w ogóle materiału dowodowego. Mając powyższe na uwadze uznać należy, że okoliczność czy skarżąca opuściła miejsce stałego zameldowania w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy nie została przez organ należycie wyjaśniona i oceniona w toku postępowania administracyjnego. Wskazane naruszenie przepisów postępowania – art. 7, 77 § 1, art 79, art 80 i art. 107 § 3 kpa - mogło mieć, w ocenie Sądu istotny wpływ na wynik sprawy, co powoduje, że Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c, art. 135, art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). O przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika skarżącej ustanowionego z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 20 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.) oraz na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy rzeczą organu administracji będzie prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego w celu ustalenia, czy M. K. opuściła lokal przy ul. O. w Ć. w sposób trwały i dobrowolny. .