II SA/Ke 436/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2018r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata A. F. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...], po rozpatrzeniu odwołania J.W. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Gminy z [...], odmawiającej przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów leczenia, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wnioskiem z 10 listopada 2017 r. J.W. wystąpił o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów leczenia. W związku z tym organ I instancji 30 listopada 2017 r. podjął próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni, którego jednak nie udało się przeprowadzić z tego powodu, że teren posesji był zamknięty. Następnie pismem z 30 listopada 2017 r. (doręczonym 5 grudnia 2017 r.), organ I instancji wyznaczył termin 11 grudnia 2017 r. na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Dodatkowo organ poinformował, że uniemożliwienie przeprowadzenia tego wywiadu może skutkować odmową przyznania pomocy. Jak wynika z notki służbowej z 4 grudnia 2017 r. pracownicy socjalni przy okazji dostarczania żywności z Banku Żywności do miejsca zamieszkania strony z podjęli w tym dniu próbę przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, ale J.W. nie wyraziła zgody na wywiad tego, ale wyraziła zgodę na przeprowadzenie tego wywiadu następnego dnia. We wskazanym terminie wywiadu po raz kolejny nie udało się jednak przeprowadzić z uwagi na to, że teren posesji był zamknięty. Kolejną próbę przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego pracownicy socjalni podjęli 11 grudnia 2017 r., jednak teren posesji był zamknięty. W związku z tym w kolejnym piśmie organ I instancji zaprosił wnioskodawczynię do Ośrodka Pomocy Społecznej we W. w celu ustalenia dogodnego terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W odpowiedzi z 15 grudnia 2018 r., strona wskazała, że nie jest zainteresowana ustaleniem terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Mając na uwadze postawę odwołującej organ I instancji uznał, a Kolegium podzieliło to stanowisko, że uniemożliwiła ona przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i zebranie materiału dowodowego, co w konsekwencji skutkowało wydaniem decyzji odmawiającej przyznania pomocy. Dalej organ odwoławczy cytując treść art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wskazał, że przepis ten określa między innymi skutki braku chęci współpracy osoby ubiegającej się o świadczenie w ramach pomocy społecznej. Skutkiem takim może być odmowa przyznania świadczenia. Jedną z postaci braku takiej współpracy jest uniemożliwienie przeprowadzenia organowi pomocy społecznej rodzinnego wywiadu środowiskowego. Specyfika postępowania wyjaśniającego w sprawie o świadczenia z pomocy społecznej wymaga aktywności ze strony wnioskodawcy, którego rolą jest wprowadzenie pracownika w swoją trudną sytuację życiową. Brak aktywności po stronie skarżącego uniemożliwia wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy (wyrok WSA w Poznaniu z 18.10.2013 r., II SA/Po 504/13; wyrok WSA w Krakowie z 7.11.2013 r., III SA/Kr 1742/12). Zdaniem Kolegium skoro strona podaje, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, to niezrozumiałe jest, dlaczego nie współpracuje z pracownikiem. Gdy ustalony termin wywiadu jest z jakichś względów nieodpowiedni dla strony, winna ona wykazać inicjatywę w celu ustalenia nowego terminu, choćby telefonicznie. Postawa odwołującej świadczy o tym, że nie jest ona zainteresowana uzyskaniem wsparcia, bowiem uniemożliwianie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skutkuje wydaniem decyzji negatywnej, czego strona miała świadomość. Przywołując regulacje rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. 2016 r. poz. 1406), organ II instancji zauważył, że rodzinny wywiad środowiskowy lub jego aktualizacja jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej lub odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Niemożność jego przeprowadzenia uniemożliwia bowiem organowi pomocowemu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi. Kolegium podkreśliło, że akta niniejszej sprawy jednoznacznie wskazują, że pracownicy socjalni bezskutecznie usiłowali sporządzić wywiad środowiskowy oraz bezskutecznie usiłowali ustalić dogodny dla wnioskodawczyni termin do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego podejmując kilkukrotne próby ustalenia tego terminu. Ponadto w kierowanych do strony pismach organ I instancji informował ją o skutkach prawnych uniemożliwienia organowi przeprowadzenia wywiadu. Kończąc organ odwoławczy zaznaczył, że celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Dlatego osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych - w postaci np. zasiłku celowego mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji, pod rygorem odmowy przyznania świadczenia. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła J.W., podnosząc zarzuty pod adresem pracowników różnych organów oraz sądów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle dowodów znajdujących się w aktach administracyjnych za prawidłowe uznać należy ustalenia organów, że J.W. uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Pomijając bowiem dzień 30 listopada 2017 r., o którym to terminie skarżąca nie wiedziała, to zauważyć należy, że następnie nie pozwoliła na przeprowadzenie wywiadu w dniu 4 grudnia 2017 r., tj., gdy pracownicy organu pomagali dostarczyć pomoc żywnościową do jej miejsca zamieszkania; była nieobecna w dniu 5 grudnia 2017 r. o godzinie 9:30, pomimo, że dzień wcześniej umówiła się z pracownikami organu na przeprowadzenie wywiadu tego dnia w godzinach pomiędzy 9 a 10. Również nikt wpuścił pracowników socjalnych w dniu 11 grudnia 2017 r. – była to data wyznaczona pismem z 30 listopada 2017 r., którego odbiór skarżąca pokwitowała 5 grudnia 2017 r. Natomiast na pismo z 11 grudnia 2017 r. zapraszające ją do ustalenia dogodnego dla niej terminu przeprowadzenia wywiadu, pismem z 14 grudnia 2017 r. wskazała, że "Macie moją teczkę której na oczy nie widziałam, nie mam zdrowia, leki mam brać do końca życia. Tu nie ma nic co trzeba przeprowadzać wywiady środowiskowe bo nic nie wnoszą". Podkreślenia wymaga, że rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej organ administracji państwowej nie może bazować tylko na treści wniosku strony, ale musi mieć jej oświadczenie w zakresie aktualnej sytuacji majątkowej. Organ jest bowiem odpowiedzialny za prawidłowy i zgodny z ustawą o pomocy społecznej rozdział środków pochodzących z budżetu. W zakresie świadczeń z pomocy społecznej, udzielanych w ramach uznania administracyjnego, brak współdziałania osoby ubiegającej się o świadczenie pochodzące z pieniędzy podatnika nie tylko uzasadnia, ale wręcz nakazuje wydanie decyzji odmownej. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Dlatego też, żeby otrzymać pomoc społeczną, należy w tym kierunku powziąć pewne wysiłki. Pierwszym z nich jest umożliwienie organowi pomocowemu ustalenia sytuacji faktycznej osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy. Rodzinny wywiad środowiskowy jest szczególnym rodzajem dowodu przewidzianym w ustawie o pomocy społecznej i pełni on w sprawach pomocowych niezwykle ważną rolę. Przeprowadza się go w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenia oraz korzystających ze świadczeń. Jest on ustawowo określonym sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej (i jej rodziną), szczególnym rodzajem postępowania dowodowego. Rodzinny wywiad środowiskowy ma ukazać w sposób wszechstronny sytuację osoby i rodziny starającej się o przyznanie świadczenia lub korzystającej z pomocy. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Stosowne do art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. W myśl art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Brak zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest traktowane również jako brak współdziałania, o którym mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, które także może skutkować odmową przyznania świadczenia. Dlatego też skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302). O kosztach udzielonej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 tej samej ustawy w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714 ze zm.).