II SA/Ke 437/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.),, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Asystent sędziego Andrzej Stolarski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2010r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną oddala skargę. Wojewoda decyzją z dnia [...] znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania M.Z. od decyzji Starosty S. z dnia [...] znak: [...] odmawiającej przyznania odszkodowania za części nieruchomości położonych w S., oznaczonych w dawnej ewidencji gruntów jako działki: nr 1737/1 i nr 1728, z tytułu zajęcia pod drogę gminną nr 1543016 p/n "S. Kościelne ulica P.", na podstawie art.138 § 1 pkt 1 oraz art. 104 kpa w związku z art. 73 ust. 4 ustawy -Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W decyzji organ odwoławczy ustalił, że wyżej opisaną decyzją Starosta S. odmówił ustalenia odszkodowania, argumentując swoje stanowisko tym, że w oparciu o art. 73 ust. 4 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, odszkodowanie za zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną jest ustalane na wniosek właściciela nieruchomości, złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r., po upływie którego roszczenie to wygasa. Termin, o którym mowa w powyższym przepisie jest terminem przedawniającym (zawitym), a jego istotą jest nieprzywracalność, co oznacza, że wniosek złożony po upływie terminu nie może być uwzględniony. Dlatego, zdaniem Wojewody, skoro M.Z. wniosła o wypłatę odszkodowania, które już nie przysługiwało ze względu na złożenie wniosku po terminie, organ I instancji prawidłowo orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania. Dodatkowo organ odwoławczy wyjaśnił, że osobą uprawnioną do wystąpienia z roszczeniem z tytułu zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną, może być tylko właściciel lub współwłaściciel nieruchomości legitymujący się tytułem prawnym do nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r., który złożył stosowny wniosek w terminie do dnia 31 grudnia 2005 r. W przypadku, gdy osoby te nie żyją, uprawnionymi są ich następcy prawni. Tymczasem M.Z. tytuł prawny do nieruchomości, objętych wnioskiem o odszkodowanie, nabyła dopiero w dniu 27 sierpnia 2009 r., na podstawie umowy darowizny, zatem nie była osobą uprawnioną do występowania ze wskazanym roszczeniem. Organ odwoławczy stwierdził, że Starosta S. nie zajął się tą kwestią w prowadzonym postępowaniu, ponieważ jednak organ I instancji musiałby wydać decyzję odmowną również w sytuacji, gdyby z roszczeniem odszkodowawczym wystąpiła po terminie osoba uprawniona, należało zaskarżoną decyzję utrzymać w mocy. W skardze na powyższą decyzję skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach M.Z. wniosła o: - zasądzenie od Urzędu Gminy w S. przysługującego jej odszkodowania za zabrany grunt pod drogę publiczną; - naniesienie zmian przez pracowników Wydziału Geodezji, Kartografii, Katastru i Gospodarki Nieruchomościami Starostwa Powiatowego w S.; - sprostowanie założonej księgi wieczystej na podstawie wydanego wypisu z rejestracji gruntów przez Starostę S.; - dokonanie zmiany decyzji nr 2010/5-781-k Urzędu Gminy w S. w zakresie podatku rolnego na rok 2010. W uzasadnieniu zarzuciła, że Urząd Gminy w S. zajął nieruchomość pod drogę publiczną - ul. P., ale nie odliczył zabranej powierzchni działek w ewidencji gruntów, a ponadto ustalił dla niej podatek rolny na rok 2010r. również z gruntu, który został zajęty pod drogę. Urząd nie wypłacił także odszkodowania stosownie do art. 73 ust.1 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Skarżąca wskazała, że Starosta nie wypowiedział się definitywnie dlaczego przez tyle lat nie zostały uregulowane sprawy związane z zabraniem gruntów pod drogę publiczną. Dodała, że w IV kwartale 2009r. na podstawie wydanej decyzji przez Starostę S., Urząd Gminy w S. wypłacił odszkodowania dla właścicieli gruntów, a jej pozbawił odszkodowania, zasłaniając się Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.). Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej właściwości Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Na wstępie podnieść należy, iż – w ustalonym przez organy i bezspornym stanie faktycznym sprawy - podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. nr 133, poz. 872 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie ustawą. Zgodnie z tym przepisem nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem (ust. 1). Odszkodowanie to jest ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001r. do dnia 31 grudnia 2005r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa (ust. 4). Wskazanie w cytowanym przepisie terminu do składania wniosków oznacza, iż przed dniem 1 stycznia 2001r. nie można było skutecznie złożyć wniosku o odszkodowanie za zajętą pod drogę publiczną nieruchomość, zaś po dniu 31 grudnia 2005r. roszczenie odszkodowawcze z tego tytułu wygasało (por. wyrok NSA z dnia 1 lutego 2007r., I OSK 394/06, Lex nr 348011). Wygaśnięcie roszczenia jest równoznaczne z tym, że strona nie może skutecznie dochodzić odszkodowania z tytułu zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną. Mając na względzie treść przytoczonych przepisów stwierdzić należy, iż Starosta S. prawidłowo orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania, a organ odwoławczy zasadnie utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. Nie budzi bowiem wątpliwości Sądu, iż wskazany w ustawie termin na złożenie wniosku o ustalenie odszkodowania z tytułu zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną jest terminem prawa materialnego. Takim mianem określa się okres, w którym nastąpić może ukształtowanie praw lub obowiązków podmiotu w formie autorytatywnej konkretyzacji norm prawa materialnego lub bezpośrednio z mocy prawa. Terminem procesowym jest zaś okres do dokonania czynności procesowej przez podmioty postępowania. Tym samym, uchybienie terminu prawa materialnego wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnoprawnym, przy czym zarówno doktryna jak i orzecznictwo zgodnie podnoszą, iż uchronienie się przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania danej czynności – poprzez wniosek o jego przywrócenie – jest możliwe wyłącznie w przypadku terminów procesowych. Tym samym, skutkiem uchybienia terminu prawa materialnego, określonego w art. 73 ust. 4 ustawy, jest wygaśnięcie roszczenia o przyznanie odszkodowania, uniemożliwiające skuteczne jego dochodzenie. Jednocześnie ze względu na okoliczność, iż jest to termin prawa materialnego, nie mają do niego zastosowania przepisy regulujące instytucję przywrócenia terminu. Odnosząc się do zarzutów skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnia, że nie mają one związku ze sprawą i nie dotyczą zaskarżonej decyzji. Bez znaczenia dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia poddanego kontroli sądowej pozostaje spór, jaki strona toczy z organami gminy w kwestii naliczenia jej podatku rolnego od powierzchni nieruchomości, które przeszły na własność Gminy czy też naniesienia zmian w ewidencji gruntów. Niezależnie od zasadności wniosków złożonych w skardze podnieść także należy, że przepisy powołanej na wstępie ustawy p.p.s.a. nie dają wojewódzkim sądom administracyjnym prawnych możliwości zasądzenia odszkodowania czy sprostowania wpisu w księdze wieczystej. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.