II SA/Ke 437/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.) Sędzia WSA Jacek Kuza Protokolant Starszy inspektor sądowy Karolina Chrapkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2024 r. przy udziale P. K. sprawy ze skargi R. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2024 r. [...] w przedmiocie skierowania do korzystania ze wsparcia w mieszkaniu treningowym oddala skargę. Decyzją z 20 czerwca 2024 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania R. A., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta O. Ś. z 23 kwietnia 2024 r. orzekającą: - w pkt 1) o skierowaniu R. A. do korzystania ze wsparcia w mieszkaniu treningowym położonym w Ostrowcu Św., ul. [...] w okresie od 1 kwietnia 2024 r. do 30 września 2024 r.; - w pkt 2) o ustaleniu, że opłata za pobyt w mieszkaniu treningowym wynosi 3% dochodu R. A., tj. w okresie od 1 kwietnia 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r. - 59,62 zł, a w okresie od 1 maja 2024 r. do 30 września 2024 r. - 66,84 zł miesięcznie; - w pkt 3) opłatę za pobyt w mieszkaniu treningowym, o której mowa w pkt 2, należy uiszczać z dołu do 15-go dnia miesiąca kalendarzowego za miesiąc poprzedni, na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. Ś. Nr [...] 1090 2040 0000 0001 4742 3372; - w pkt 4) decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu SKO wskazało, że w odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji R. A. podniósł, że na skutek powołanej przez organ uchwały NSA z 8 listopada 2021 r., na której oparte zostało rozstrzygnięcie, nie zmieniony został przepis art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej. Tym samym organ winien uwzględnić w jego dochodzie potrącenia alimentacyjne i brać pod uwagę tylko realny dochód jaki posiada, który w lutym wynosił 684,97 zł, zaś od marca br. - 764,62 zł. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Kolegium przywołało art. 53 ust. 1 - 11, art. 97 ust. 1, 1a i 5 oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901), zwanej dalej ustawą, oraz wskazało, że uchwałą z dnia 30 listopada 2023 r. Nr [...] Rada Miasta O. Ś. ustaliła zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach treningowych lub wspomaganych. Zgodnie z tabelą odpłatności za miesięczny koszt pobytu w mieszkaniu chronionym, osoby osiągające dochód powyżej 160% kryterium dochodowego winny ponosić opłaty za pobyt w mieszkaniu chronionym w wysokości do 30% własnego dochodu. Organ ustalił, że R. A. jest rozwiedziony, ma czworo dorosłych dzieci, z którymi nie utrzymuje kontaktu. Nie posiada własnego mieszkania, jest osobą w kryzysie bezdomności, korzysta ze wsparcia w mieszkaniu treningowym w Ostrowcu Św., prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jest bierny zawodowo z uwagi na wiek poprodukcyjny, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe, leczy się z powodu przewlekłych chorób i systematycznie zażywa leki. Dochód skarżącego z tytułu świadczenia emerytalnego za luty 2024 r. wynosił 1.987,22 zł, zaś od marca 2024 r. - 2.228,07 zł, bez uwzględnienia potrąceń komorniczych na zaległości z tytułu wypłaconych przez MOPS w Ostrowcu Św. świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz kosztów egzekucji komorniczej. Organ wskazał, że alimentów pomniejszających dochód, o jakich mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy, nie stanowią należności uiszczane przez dłużnika alimentacyjnego, czy to dobrowolnie czy też podlegające ściągnięciu w drodze egzekucji na rzecz funduszu alimentacyjnego. Stanowisko w tym przedmiocie zostało podjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 8 listopada 2021 r., sygn. akt I OPS 2/21. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w lutym 2024 r. dochód R. A. przekraczał kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, wynoszące – zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy - 776,00 zł, kwalifikujące do nieodpłatnego korzystania ze wsparcia w mieszkaniu treningowym. Dochód ten przekraczał również 160% kryterium dochodowego (776,00 x 160% = 1.241,60 zł) - zgodnie z § 3 uchwały Rady Miasta Ostrowca Św. z dnia 30 listopada 2023 r., tym samym opłatę za pobyt w mieszkaniu chronionym skarżący winien ponosić w wysokości 30% własnego dochodu, tj. do 596,17 zł (1.987,22 x 30%). Przywołując art. 106 ust. 3b ustawy SKO wskazało, że ponieważ różnica pomiędzy dochodami skarżącego z lutego 2024 r. i marca 2024 r. przekracza 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 77,60 zł, dlatego też zwiększenie dochodu ma wpływ na ponoszenie odpłatności za pobyt w mieszkaniu treningowym w okresie od 1 maja 2024 r. do 30 września 2024 r. Dochód R. A. z marca 2024 r. w wysokości 2.228,07 zł przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej oraz 160% kryterium dochodowego, o jakim mowa w § 3 uchwały Rady Miasta Ostrowca Św. z dnia 30 listopada 2023 r., a więc opłatę za pobyt w mieszkaniu chronionym skarżący winien ponosić w wysokości 30% własnego dochodu, tj. do 668,42 zł (2.228,07 x 30%). Organ I instancji mając jednak na uwadze, że opłata za pobyt w mieszkaniu treningowym w wysokości 30% będzie stanowiła dla R. A. zbyt duże obciążenie finansowe i utrudnienie w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, w tym m.in. w zakupie leków, jak również uwzględniając wysokość potrąceń komorniczych, zastosował ulgę w opłacie poprzez obniżenie jej do 3% dochodu odwołującego i tym samym ustalił, że w okresie od 1 kwietnia 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r. opłata ta będzie wynosić 59,62 zł (tj. 1.987,2 x 3%), natomiast w okresie od 1 maja 2024 r. do 30 września 2024 r. w wysokości 66,84 zł miesięcznie (tj. 2.228,07 zł x 3%). SKO podzieliło w tym zakresie stanowisko organu I instancji wskazując, że organ wykazał się zrozumieniem dla trudnej sytuacji osobistej, zdrowotnej i dochodowej odwołującego i ustalił stronie minimalną opłatę za korzystanie ze wsparcia w mieszkaniu chronionym. W związku z powyższym Kolegium nie znalazło podstaw do zmiany bądź uchylenia zaskarżonej decyzji. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze R. A. przedstawił swoją sytuację życiową oraz wyjaśnił okoliczności, w jakich stał się dłużnikiem alimentacyjnym. Zarzucił organowi I instancji zajęcie błędnego stanowiska stwierdzając, że organ ten "w sposób cyniczny i bezwzględny próbuje za wszelką cenę wyegzekwować opłaty czynszowe, od człowieka wegetującego od 30. lat poniżej poziomu skrajnego ubóstwa – mając zapewnione fundusze na pokrycie kosztów wynajmu tego mieszkania". Rozważania swoje rozszerzył w pismach procesowych z 3 września oraz 24 września 2024 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia w tak zakreślonych granicach, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się takich naruszeń prawa przez orzekające w sprawie organy, które powodowałyby konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji lub stwierdzenia jej nieważności. Stan faktyczny sprawy jest bezsporny i wynika ze zgromadzonych dowodów. Nie ulega wątpliwości, że skarżący jest osobą w kryzysie bezdomności i prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. 26 marca 2024 r. złożył wniosek o przyznanie pobytu w mieszkaniu treningowym. Pomoc taka została mu przyznana w pkt 1 decyzji organu I instancji i rozstrzygnięcie to nie jest kwestionowane. Przepis art. 53 ust. 1 ustawy, przytoczony w całości w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, przewiduje bowiem możliwość przyznania wsparcia w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym osobie pełnoletniej, która ze względu na trudną sytuację życiową, wiek, niepełnosprawność lub chorobę potrzebuje wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, ale nie wymaga usług w zakresie świadczonym przez jednostkę całodobowej opieki, w szczególności osobie bezdomnej. Sporną jest natomiast ustalona w pkt. 2 tej decyzji odpłatność za pobyt w mieszkaniu treningowym. Skarżący uważa bowiem, że od uzyskiwanego przez niego dochodu (na który składa się emerytura z ZUS), od wysokości którego zależna jest wysokość opłaty bądź brak obowiązku jej ponoszenia, organy powinny odliczyć comiesięczne potrącenia, dokonywane przez komornika w ramach egzekucji administracyjnej, na rzecz wierzyciela - MOPS w Ostrowcu Św. tytułem świadczeń alimentacyjnych wypłacanych za skarżącego z funduszu alimentacyjnego. Kwestie odpłatności za pobyt w mieszkaniu treningowym reguluje art. 97 ust. 1 ustawy. Zgodnie z jego treścią, opłatę za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach treningowych lub wspomaganych ustala podmiot kierujący w uzgodnieniu z osobą kierowaną, uwzględniając przyznany zakres usług. Osoby nie ponoszą opłat, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego. Szczegółowe zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach chronionych ustala rada powiatu lub rada gminy, w drodze uchwały, na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 97 ust. 5 ustawy. Zgodnie z wydaną na tej podstawie prawnej uchwałą Rady Miasta O. Ś. z 30 listopada 2023 r. nr [...] w sprawie ustalenia szczególnych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach treningowych lub wspomaganych (Dz.Urz.Woj.Św.2023.4955) i zawartą w niej tabelą odpłatności, miesięczna opłata za pobyt w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym osoby osiągającej dochód powyżej 160% kryterium dochodowego wynosi do 30% dochodu świadczeniobiorcy (tabela III poz. 5). Z kolei kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, jaką jest skarżący, określa art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy na kwotę 776 zł. Obliczając wysokość dochodu osoby wnioskującej o pomoc, od której zależy odpłatność za pobyt w mieszkaniu treningowym, organ stosuje art. 8 ust. 3 ustawy, wedle którego za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Art. 8 ust. 4 ustawy w pkt 1 – 21 wymienia szczegółowe przysporzenia, których nie wlicza się do dochodu, o jakim mowa w art. 8 ust. 3. W stanie sprawy organy prawidłowo przyjęły, że obowiązujące przepisy nie dają podstaw do pomniejszenia dochodu R. A. o kwoty potrącane tytułem zadłużenia na rzecz funduszu alimentacyjnego. Stanowisko takie znajduje oparcie w powołanej w zaskarżonej decyzji uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2021 r., I OPS 2/21, w której przyjęto, że alimenty, o których mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy nie stanowią należności uiszczanych przez dłużnika alimentacyjnego, czy to dobrowolnie czy też podlegających ściągnięciu w drodze egzekucji sądowej, na rzecz funduszu alimentacyjnego. NSA podkreślił, że "wyjątek z powyższego przepisu ma właśnie szczególnie silne uzasadnienie aksjologiczne wyłącznie z uwagi na interes uprawnionego do alimentacji i powinien być interpretowany ściśle. Skoro istota alimentów polega na ich regularnym świadczeniu, z pomniejszenia przychodu nie może korzystać ten zobowiązany, który popada w zadłużenie doprowadzając do konieczności uruchomienia procedury, o której stanowi art. 27 ust. 1 i 3 ustawy alimentacyjnej" (chodzi o ustawę z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1993 z późn. zm.). "W innym wypadku z wyjątkowego pomniejszenia przychodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy korzystałyby osoby, które nie dostarczają uprawnionym środków utrzymania na bieżąco, doprowadzając do uruchomienia świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zobowiązany korzystałby dwukrotnie z naruszania przez siebie prawa - za pierwszym razem nie wykonując swojego skonkretyzowanego obowiązku terminowo i należycie (popełniając delikt cywilnoprawny wobec uprawnionego do świadczeń alimentacyjnych), drugi raz - uzyskując pomniejszenie przychodu w rozmiarze większym niż osoba w takiej samej sytuacji prawnej i faktycznej, która swoje świadczenia łożyła należycie i w terminie. Ma to szczególne znaczenie w kontekście przewidzianej w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady sprawiedliwości społecznej definiowanej jako dążenie do zachowania równowagi w stosunkach społecznych i powstrzymywanie się od kreowania nieusprawiedliwionych, niepopartych obiektywnymi wymogami i kryteriami przywilejów dla wybranych grup obywateli." Niezależnie od tego należy wskazać, że należności egzekwowane z tytułu zaległości na rzecz funduszu alimentacyjnego nie tylko nie stanowią alimentów świadczonych na rzecz innych osób, o jakich mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy, ale także nie zostały wymienione w art. 8 ust. 4, co oznacza, że nie ma podstawy prawnej, aby odliczyć je od dochodu przy obliczaniu opłaty za pobyt w mieszkaniu treningowym. Jak ustalił organ, źródłem dochodu skarżącego jest emerytura z ZUS, która w lutym 2024 r, tj. w miesiącu poprzedzającym wniosek z 26 marca 2024 r., wyniosła 2.183,76 zł brutto, z której potrącono 196,54 zł tytułem składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz 1.305,25 zł tytułem należności na rzecz funduszu alimentacyjnego. Natomiast w marcu 2024 r. kwota emerytury brutto wyniosła 2.448,43 zł, a potrącenia to odpowiednio 220,36 zł tytułem składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz 1.463,45 zł tytułem zaległych należności alimentacyjnych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Prawidłowe są więc wyliczenia organów, że dochód skarżącego, będący podstawą obliczenia wysokości opłaty za pobyt w mieszkaniu treningowym, wyniósł: za luty 2024 r. – 1.987,22 zł (2183,76 zł – 196,54 zł), a za marzec 2024 r. – 2.228,07 zł (2448,43 zł – 220,36 zł). Nie ulega także wątpliwości, że dochód R. A. przekracza 160% kryterium dochodowego, czyli 1.241,60 zł (160% z 776 zł), a więc zgodnie z tabelą III poz. 5 przywołanej wyżej uchwały Rady Miasta O. Ś. z dnia 30 listopada 2023 r., odpłatność za wsparcie w postaci pobytu w mieszkaniu treningowym wynosi do 30% osiąganego przez niego dochodu, tj. do 596,17 zł (za okres od 1 kwietnia 2024 r. do 30 kwietnia 2024 r.) i do 668,42 zł. (od 1 maja 2024 r.). W związku z podwyżką emerytury od miesiąca marca 2024 r, organ zasadnie zastosował art. 106 ust. 3b ustawy, zgodnie z którym zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W tym przypadku zmiana dochodu przekroczyła 10% kryterium dochodowego, w związku z tym za kolejne miesiące organ zobowiązany był ustalić wyższą wysokość opłaty, liczoną na podstawie dochodu w większej wysokości. Zaskarżona decyzja odpowiada zatem prawu i w stanie sprawy trudno podzielić opinię skarżącego, że organ nalicza sobie "haracz" i obciążył go opłatą w sposób "cyniczny i bezwzględny". Stanowisko to w ogóle nie uwzględnia faktu, że ustalając wysokość opłaty organ I instancji obniżył jej wysokość do kwoty minimalnej i symbolicznej, czyli zaledwie do 3% dochodu R. A., a motywem takiego działania było dostrzeżenie jego trudnej sytuacji życiowej, majątkowej i osobistej oraz uznanie, że opłata w wyższej kwocie będzie stanowiła zbyt duże obciążenie finansowe i utrudni zaspokajanie potrzeb życiowych skarżącego. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.