II SA/Ke 44/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 lutego 2013r. sprawy ze skargi A.B. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "Koncesjonowany Przewóz Towarów A.B." na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów dotyczących transportu drogowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku; III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz A.B. kwotę 400 (czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Dyrektor Izby Celnej w K. decyzją z dnia [...] znak: [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 5, art. 8 ust. 1, ust. 2 pkt 4, ust. 3 pkt 8, art. 14 ust. 1, art. 42 ust. 1, art. 87 ust. 1, art. 92 ust. 1 i 4, art. 93 ust. 1, ust. 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity Dz. U. nr 125, poz. 874 z 2007 r.) w związku z odwołaniem A. B. od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...]r., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że w dniu 29 czerwca 2011 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili w K., na ul. [...], będącej częścią drogi krajowej nr 73, kontrolę samochodu marki MAN o nr rejestracyjnym [...]. W wyniku kontroli stwierdzono naruszenie obowiązków wynikających z ustawy o transporcie drogowym w zakresie uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych, co zostało wykazane w protokole kontroli z dnia [...]. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Celnego w K. postanowieniem z dnia [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie naruszenia obowiązku wynikającego z ustawy o transporcie drogowym, a po przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym decyzją z dnia [...]r. nałożył na A. B. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą [...] karę pieniężną w wysokości 11000,00 PLN (3000,00 PLN za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych oraz 8000,00 PLN za wykonywanie transportu drogowego pojazdem nie zgłoszonym do licencji). Rozpatrując odwołanie od powyższej decyzji Dyrektor Izby Celnej w K. przywołał treść art. 4 pkt 6a ustawy o transporcie drogowym oraz art. 42 ust.1 (obowiązujący w dniu 29 czerwca 2011 r., czyli w dacie popełnienia naruszenia) o transporcie drogowym i stwierdził, że przedsiębiorcy zobowiązani są do uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych, w sytuacji gdy całkowita masa pojazdu lub zestawu pojazdów wykonujących przewóz drogowy wynosi 12 ton lub więcej. Jak wynika z protokołu kontroli, dopuszczalna masa całkowita pojazdu marki MAN wykonującego w dniu 29 czerwca 2011 r. przewóz drogowy wynosiła 32000 kg, a zatem należało uiścić opłatę za przejazd po drogach krajowych. W myśl obowiązującego w dniu kontroli brzmienia art. 87 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, podczas przejazdu wykonywanego w ramach transportu drogowego kierowca pojazdu samochodowego jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, m.in. kartę opłaty drogowej. Z protokołu kontroli wynika, że w jej dacie przewóz drogowy wykonywany był bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych, a kierujący pojazdem nie wniósł uwag do protokołu. Następnie organ II instancji zauważył, że w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego Naczelnik Urzędu Celnego w K. ustalił, iż przedsiębiorca A. B. posiada licencję na wykonywanie krajowego transportu drogowego rzeczy, ważną do dnia 22 kwietnia 2034 r., jednak pojazd m-ki MAN o nr rejestracyjnym [...] na dzień 29 czerwca 2011 r. nie był zgłoszony do licencji. Ponadto strona nie posiadała zezwolenia na przewozy międzynarodowe towarów oraz zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne. A. B. dopiero w dniu 13 września 2012 r. zaktualizował wykaz pojazdów zgłoszonych do posiadanej licencji o ww. samochód marki MAN, czyli ponad rok od kontroli. Wobec powyższego organ odwoławczy uznał, że A. B. naruszył przepisy ustawy o transporcie drogowym i to właśnie on ponosi na podstawie ustawy o transporcie drogowym odpowiedzialność za naruszenie jej przepisów. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym - podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 15000 złotych za każde naruszenie. Suma kar pieniężnych nałożonych podczas jednej kontroli nie może przekroczyć kwoty 15000,00 złotych (ust. 2 pkt 1). Następnie cytując treść art. 92c ust. 1 obecnie obowiązującej ustawy o transporcie drogowym podał, że Naczelnik Urzędu Celnego w K. wezwał stronę do wskazania okoliczności potwierdzających, że naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym nastąpiło wskutek zdarzeń lub okoliczności, których podmiot wykonujący przewóz drogowy nie mógł przewidzieć, lub że za stwierdzone naruszenie została na podmiot nałożona kara przez inny uprawniony organ. W odpowiedzi A. B. wyjaśnił, iż kierowca w momencie kontroli nie był w posiadaniu karty opłaty drogowej, co spowodowane było złym stanem zdrowia A. B. i związaną z tym niemożnością dostarczenia jej kierowcy na czas. Do pisma strona dołączyła dobową kartą opłaty za przejazd po drogach krajowych z dnia 29 czerwca 2011 r. W związku z powyższym organ II instancji stwierdził, że aby nie naruszać przepisów ustawy o transporcie drogowym A. B. zobowiązany był do zadbania, by kierowca przed wyruszeniem w trasę posiadał wszystkie niezbędne dokumenty. Organ podkreślił, że strona nie wyposażyła kierowcy w dokument opłaty, natomiast wyposażyła go w wypis z licencji. Powyższe, zdaniem organu odwoławczego świadczy, że strona nie wskazała okoliczności i dowodów potwierdzających, iż nie miała wpływu na powstanie stwierdzonych naruszeń. Dyrektor Izby Celnej wskazał, że stosownie do obowiązującego w dniu kontroli art. 92 ust. 4 ustawy o transporcie drogowym wysokość kar określał załącznik do ustawy o transporcie drogowym, zgodnie z którym: pkt 4.1. wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych wynosi 3000,00 złotych, pkt. 1.2. wykonywanie transportu drogowego pojazdem nie zgłoszonym do licencji wynosi 8000,00 zł. Organ II instancji podkreślił, że przepisy materialne stosuje się w brzmieniu obowiązującym w dniu zdarzenia, natomiast przepisy proceduralne w brzmieniu obwiązującym w dniu orzekania. Tak więc ww. punkty załącznika wraz z przypisanymi do nich określeniami rodzaju naruszeń oraz wysokości kwot kar obowiązujących za te naruszenia zostały wskazane prawidłowo. Dyrektor Izby Celnej w K. również zauważył, iż ww. kontrola został przeprowadzona jeszcze w czasie obowiązywania art. 42 ustawy o transporcie drogowym, który utracił moc z dniem 30 czerwca 2011 r. a zatem obowiązek dokonania opłaty za przejazd po drogach krajowych, jak również wyposażenia w dokument potwierdzający zapłatę istniał w tym dniu. Ponadto odnosząc się do zawartej w odwołaniu kwestii dotyczących obowiązujących przepisów, na podstawie których wydano zaskarżoną decyzję organ odwoławczy wskazał na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt II GSK 674/10 z dnia 28 czerwca 2011 r., w którym stwierdzono, iż zasada praworządności, wyrażona w art. 6 kpa, nie może być zawsze pojmowana jako obowiązek orzekania na podstawie stanu prawnego istniejącego w dacie wydawania decyzji. Stosowanie jej wymaga oceny, czy w chwili zaistnienia zdarzenia, z którym związane jest nałożenie kary, na stronie ciążył określony obowiązek i czy jego naruszenie podlegało karze. Zdarzenie, które maiło miejsce w czasie gdy obowiązywał określony stan prawny musi być oceniane wedle niego. Przedsiębiorca prowadzący działalność w zakresie transportu drogowego powinien dostosować swe działania do stanu prawnego obowiązującego w chwili przeprowadzania kontroli drogowej. W myśl zasady nie działania prawa wstecz ocena zachowania skarżącego przedsiębiorcy musi odbywać się w oparciu o przepisy obowiązujące w okresie objętym kontrolą (por. wyroki: NSA z dnia 14 listopada 2008 r., sygn. akt II GSK 49/08 i z 6 stycznia 2010 r. sygn. II GSK 266/09). W skierowanej do WSA w K. skardze na powyższą decyzję A. B. wniósł o uznanie jej za bezpodstawną. W uzasadnieniu wskazał, że brak opłaty za przejazd spowodowany był sytuacją losową. W tym czasie podupadł na zdrowiu i następnie przeszedł drugi zawał, a okoliczność ta nie została przez organ w żaden sposób zakwestionowana i powinna być wzięta pod uwagę przy ocenie braku winy. Zaznaczył również, że kierowca nie mógł złożyć do protokołu żadnych uwag gdyż ww. okoliczności zdrowotne pojawiły się nagle i kierowca nie posiadał wiedzy, dlaczego pracodawca odpowiedniego dokumentu mu nie dostarczył. Autor skargi wytłumaczył także dlaczego zgłoszenia pojazdu do licencji na transport drogowy dokonał dopiero z dniem 13 września 2012 r. i zarzucił, że organ jego tłumaczenia całkowicie pominął. Ponadto stwierdził, że organ II instancji błędnie wskazał, że art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym mówi o karach od 50 zł do 15000 zł, gdyż mówi o tym art. 92 a ust. 1 ww. ustawy. Do tego w swej treści przepis ten zawiera granice kar - nie do 15 tys. zł, a do 10 tys. zł. W ocenie skarżącego organ posłużył się nieaktualnym stanem prawnym. Zmiany zostały wprowadzone ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dziennik Ustaw nr 244, poz. 1454) i zaczęły obowiązywać z dniem 1 stycznia 2012 r. zatem już po kontroli drogowej. Podkreślił, że art. 10 ww. ustawy zmieniającej stanowi, iż powyższe przepisy "w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się w sprawach o nałożenie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego, wszczętych i nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem jej wejścia w życie". Dodał, że w niniejszej sprawie choć zdarzenie miało miejsce pod rządami starej ustawy, to już postępowanie o ukaranie zostało wszczęte pod rządami nowych przepisów (w dniu 18 maja 2012 r.). Zatem nie mógł być ukarany karą 11.000,00 zł, gdyż jest to sprzeczne z obowiązującymi przepisami. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W szczególności za uzasadniony uznać należy zarzut naruszenia art. 10 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 244, poz. 1454 -która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2012 r.), zgodnie z którym przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 (a więc ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym), w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się w sprawach o nałożenie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem jej wejścia w życie. Zaskarżona decyzja została wydana w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie w dniu 29 czerwca 2011 r. obowiązków związanych z wykonywaniem transportu drogowego, które to naruszenie polegało na braku opłaty za przejazd po drodze krajowej (co zostało stwierdzone w dniu kontroli drogowej) oraz na wykonywaniu tego dnia transportu drogowego pojazdem nie wpisanym do licencji (co z kolei zostało ustalone już po wszczęciu postępowania w sprawie). Samo postępowanie zostało wszczęte z urzędu w dniu 18 maja 2012 r. Chociaż zacytowany wyżej art. 10 mówi o postępowaniach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w jej brzmieniu nadanym ustawą z 16 września 2011 r., jednak nie może budzić wątpliwości, że tym bardziej jeśli postępowanie zostało wszczęte po 1. stycznia 2012 r., organ miał obowiązek stosować przepisy ustawy o transporcie drogowym w ich nowym brzmieniu. Odmienne stanowisko organ uzasadnił powołując się na wyrok z dnia 28 czerwca 2011 r. w sprawie II GSK 674/10. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie tej wskazał, że "w sytuacjach, kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych, należy przyjąć, że nowa ustawa ma zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak również do zdarzeń, które miały miejsce wcześniej, lecz trwają dalej, po wejściu w życie nowej ustawy. Przyjęcie stanowiska, że w sprawie mają zastosowanie przepisy nowych przepisów krajowych i wspólnotowych, prowadziłoby do naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz. Zasada praworządności, wyrażona w art. 6 k.p.a., nie może być zawsze pojmowana jako obowiązek orzekania na podstawie stanu prawnego istniejącego w dacie wydawania decyzji. Stosowanie jej wymaga oceny, czy w chwili zaistnienia zdarzenia, z którym związane jest nałożenie kary, na stronie ciążył określony obowiązek i czy jego naruszenie podlegało karze. Zdarzenie, które miało miejsce w czasie gdy obowiązywał określony stan prawny musi być oceniane wedle niego. Przedsiębiorca prowadzący działalność w zakresie transportu drogowego powinien dostosować swe działania do stanu prawnego obowiązującego w chwili przeprowadzania kontroli drogowej. W myśl zasady niedziałania prawa wstecz ocena zachowania skarżącego przedsiębiorcy musi odbywać się w oparciu o przepisy obowiązujące w okresie objętym kontrolą (por. wyrok NSA z 14 listopada 2008r., sygn. II GSK 49/08 a także z 6 stycznia 2010r. , sygn. II GSK 266/09)". Z powyższym poglądem co do zasady skład orzekający się zgadza. Jednakże podkreślenia wymaga to, że należy się nim kierować w sytuacjach, kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych. Tymczasem w niniejszej sprawie kwestię tę ustawodawca uregulował w sposób jednoznaczny, wskazując, że jeśli postępowanie nie zostało zakończone ostateczną decyzją przed 1 stycznia 2012 r., należy stosować nowe przepisy. Zdaniem Sądu tylko w przypadku, gdyby te nowe przepisy przewidywały za konkretne naruszenia kary wyższe niż przepisy obowiązujące w dacie ich naruszenia, wówczas z uwagi na zakaz działania prawa wstecz wynikający z ustanowionej przepisem art. 2 Konstytucji RP zasady demokratycznego państwa prawnego, uzasadnione byłoby zastosowanie przepisów dotychczasowych w zakresie wysokości wymierzonej kary. Gdy ustawodawca nakazuje stosować w przepisie przejściowym nowe prawo tj. w tym przypadku obowiązującą od dnia 1 stycznia 2012 roku znowelizowaną ustawę o transporcie drogowym, to po stwierdzeniu, że przepisy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, regulują w sposób względniejszy dla skarżącego wysokość kar pieniężnych za zarzucane mu naruszenia, obowiązkiem organu jest zastosowanie tych norm prawa materialnego. Taka właśnie sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, skoro chociażby porównanie łącznej kary wymierzonej zaskarżoną decyzją (11 tysięcy złotych) z wysokością maksymalnej kary, jaką przewiduje poczynając od 1 stycznia 2012 r. art. 92a ustawy o transporcie drogowym (10 tysięcy zł) prowadzi do wniosku, że nowe przepisy są dla skarżącego względniejsze. Mając powyższe na uwadze zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2012 r., poz.270 ze zmianami), dalej p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien ustalić, czy przepisy ustawy o transporcie drogowym w brzmieniu nadanym ustawą z 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw przewidują kary pieniężne za naruszenia jakich dopuścił się skarżący, a jeśli tak to w jakiej wysokości. Zdaniem Sądu uwzględnienie skargi z uwagi na zastosowanie przez organ niewłaściwych przepisów i konieczność ustalenia, czy obecnie obowiązująca ustawa przewiduje kary za naruszenia powoduje, że obecnie przedwczesne jest odnoszenie się do pozostałych, zawartych w niej zarzutów. Stosownie do art. 152 p.p.s.a. Sad określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 tej samej ustawy.