II SA/Ke 449/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 września 2008r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Inspektora Sanitarnego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie nałożenia obowiązków w zakresie wymagań sanitarnych I. uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 1 decyzji Inspektora Sanitarnego z dnia [...] nr [...]; II. oddala skargę w pozostałym zakresie; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w części uchylonej w punkcie I – do chwili uprawomocnienia się wyroku. II SA/Ke 449/08 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Inspektor Sanitarny, na podstawie art. 138 § 1 kpa oraz art. 12 ust.2 pkt 1 i art. 37 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2006r., nr 122, poz. 851 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania E. J. – właścicielki Zakładu Fryzjerskiego Damsko-Męskiego "[...]" w K., utrzymał w mocy decyzję Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]. Organ II-giej instancji ustalił, że w wyniku przeprowadzonej kontroli w w/wym Zakładzie, Inspektor Sanitarny w K. wydał w dniu [...] decyzję zarządzającą: 1. zapewnić w zakładzie higieniczne warunki do mycia narzędzi i przyborów fryzjerskich – zlew z doprowadzoną zimną i ciepłą wodą bieżącą, z wykończeniem ścian do wysokości co najmniej 1,6 m nienasiąkliwym materiałem łatwo zmywalnym i odpornym na działanie wilgoci i środków dezynfekcyjnych, 2. zapewnić w pomieszczeniu solarium wentylację mechaniczną nawiewno-wywiewną, podciśnieniową. Strona w odwołaniu podniosła następujące zarzuty: 1. Powołany § 11 ust.2 pkt 1 nie zawiera wymogu, aby narzędzia lub ich części, których stosowanie nie powoduje naruszenia ciągłości tkanek, były po każdym użyciu dokładnie czyszczone, myte i dezynfekowane w zlewie specjalnie na ten cel zamontowanym wokół którego ściany mają być wykończone odpowiednim materiałem i dodatkowo, jak tego chce PPIS, na sali przeznaczonej do czesania. 2. Nietrafnie powołany został również § 3 ust.5 rozporządzenia. Stanowi on, że ściany przy umywalkach i zlewach w pomieszczeniach, w których są świadczone usługi, pokrywa się do wysokości co najmniej 1,6 m nienasiąkliwym materiałem, łatwo zmywalnym i odpornym na działanie wilgoci oraz środków, o których mowa w § 10 ust.2. 3. W pomieszczeniu gdzie znajdują się solaria znajduje się wentylacja nawiewno-wywiewna. Właścicielka zapewniła zatem wentylację i niezrozumiały jest dla niej drugi punkt zarządzenia. Nie wykazano podczas kontroli, aby nie spełniała swoich funkcji istniejąca wentylacja. Inspektor Sanitarny po analizie akt sprawy oraz po przeprowadzeniu kontroli sanitarnej w dniu 26 czerwca 2008r. ustalił: Ad.1. W zakładzie znajdują się dwa pomieszczenia, w których świadczone są usługi fryzjerskie tj. część męska wyposażona w dwa stanowiska oraz część damska wyposażona w trzy stanowiska do świadczenia usług w zakresie regeneracji, pielęgnacji i upiększania włosów. W trakcie kontroli stwierdzono, że żadne z tych pomieszczeń nie posiada zlewu do mycia narzędzi lub ich części. Natomiast w przejściu między salami usługowymi zorganizowane jest stanowisko do mycia głów, które służy również do mycia narzędzi lub ich części używanych w pomieszczeniach usługowych. Sytuacja taka nie zapewnia przestrzegania podstawowych zasad higieniczno-sanitarnych z uwagi na konieczność wykorzystywania jednego stanowiska z punktem wodnym do wykonywania kilku czynności (mycie głów, mycie narzędzi). Dlatego też istnieje możliwość przy dużym natężeniu wykonywanych usług, że może to naruszyć zachowanie właściwego reżimu sanitarnego, a co za tym idzie może stanowić naruszenie § 11 ust.2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 17 lutego 2004r. w sprawie szczegółowych wymagań sanitarnych, jakim powinny odpowiadać zakłady fryzjerskie, kosmetyczne, tatuażu i odnowy biologicznej, że narzędzia lub ich części dokładnie czyści się, myje i dezynfekuje. Natomiast § 3 ust.5 tego rozporządzenia określa jasno, że przy umywalkach i zlewach w pomieszczeniach, w których są świadczone usługi, ściany pokrywa się do wysokości co najmniej 1,6 m nienasiąkliwym materiałem, łatwo zmywalnym i odpornym na działanie wilgoci oraz środków dezynfekcyjnych dopuszczonych do obrotu (§ 10 ust.2 pkt 2). Ad.2. Solarium zlokalizowane jest na kondygnacji podziemnej zakładu, wyposażone w dwa łóżka, jedno stojące i jedno leżące. Pomieszczenie posiada wentylację grawitacyjną, co jest niezgodne z § 24 ust.3 w/wym rozporządzenia, które mówi, że w pomieszczeniu solarium, masaży mokrych oraz w pomieszczeniach, w których znajdują się natryski i łaźnie parowe, instaluje się wentylację mechaniczną nawiewno-wywiewną, podciśnieniową. W tym stanie rzeczy podnoszone przez stronę zarzuty w stosunku do ustaleń i rozstrzygnięć IS, organ odwoławczy uznał za niezasadne, a podjętą przez ten organ decyzję – za odpowiadającą prawu. Skargę na decyzje organów obu instancji złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach E. J. Zarzucając im naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 77 § 2 i art. 80 kpa, § 11 ust.2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 17 lutego 2004r. w sprawie szczegółowych wymagań sanitarnych, jakim powinny odpowiadać zakłady fryzjerskie, kosmetyczne, tatuażu i odnowy biologicznej oraz art. 3 w zw. z art. 13 § 2 ustawy z dnia 6 września 2001r. o chorobach zakaźnych i zakażeniach, skarżąca wniosła o uchylenie obu decyzji. W uzasadnieniu E. J. powołując się na art. 13 ust.2 w zw. z art. 3 ustawy o chorobach zakaźnych i zakażeniach, podniosła, że Minister Zdrowia wydając przepisy wykonawcze legitymowany jest do określenia wymagań sanitarnych zakładów fryzjerskich wyłącznie w odniesieniu do chorób zakaźnych oraz biologicznych czynników chorobotwórczych określonych w załącznikach do tej ustawy. Uzależnienie wymagań sanitarnych od konkretnie wskazanego rodzaju klimatyzacji wykracza poza upoważnienie wynikające z art. 13 ust.2 ustawy, gdyż brak jest związku między stawianymi wymaganiami co do rodzaju zastosowanej wentylacji a wymaganiami sanitarnymi. W ocenie skarżącej, skoro w pomieszczeniach solarium występuje wentylacja zapewniająca wymianę powietrza, to nie wiadomo dlaczego odpowiednie warunki sanitarne ("do czego miałyby się sprowadzać i których dotyczyć chorób zakaźnych") nie są zagwarantowane. Nie wyjaśniono w decyzji związku rodzaju wentylacji od narażenia na choroby zakaźne. W ogóle nie wskazano, która z chorób wymienionych w załącznikach do ustawy stanowi zagrożenie w przypadku korzystania z solarium i jaki jest związek stosowanej wentylacji na prawdopodobieństwo zarażenia się. Odnośnie obowiązku nałożonego w pkt 1 decyzji organu I-szej instancji E. J. podniosła, że żaden z powołanych przez organ przepisów rozporządzenia nie nakłada obowiązku, aby umywalka musiała być usytuowana w pomieszczeniu, gdzie klienci są strzyżeni, czesani oraz wykonywane są inne zabiegi przy stanowiskach pielęgnacji i upiększania włosów. Decyzja nie wyjaśnia również, dlaczego mycie grzebieni przy umywalce, do której spływa woda z mycia głów, mytych przy użyciu fotela specjalnie do tych celów skonstruowanego, w związku z czym klient z umywalką nie ma żadnego kontaktu, narusza podstawowe zasady higieniczno-sanitarne. Nie zostało wskazane, wobec których chorób zakaźnych takie postępowanie wywołuje zarażenie się nimi i jakie wobec nich obowiązują procedury. Skarżąca podkreśliła, że przepis § 11 ust.2 pkt 1 rozporządzenia, na podstawie którego nałożono obowiązek, nie stanowi, aby dla mycia narzędzi lub ich części miała zostać wydzielona odrębna umywalka i to usytuowana w pomieszczeniu, gdzie znajdują się stanowiska do czesania. Zdaniem E. J., decyzja została oparta na przypuszczeniach i hipotezach, skoro bowiem PWIS stwierdza, że korzystanie ze zlewu, w którym myte są głowy może naruszyć zachowanie właściwego reżimu sanitarnego, to znaczy, że na datę decyzji go nie naruszało. Skarżąca zarzuciła przy tym, że przy wydawaniu decyzji pominięto jej wyjaśnienia co do tego, że zakład wyposażony jest w kilka umywalek znajdujących się w innych pomieszczeniach, których ściany wyłożone są nienasiąkliwym materiałem i "mają gotowość przeniesienia mycia narzędzi do jednej z nich", co zresztą nastąpiło po kontroli IS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest częściowo zasadna. Na wstępie wyjaśnienia wymaga zakres kognicji sądu administracyjnego w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się naruszenia przez organ art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powołane przepisy procedury administracyjnej nakazują organom, aby podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpująco zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy. Dopiero tak zebrane dowody dają podstawę do oceny, czy dana okoliczność została udowodniona. Materialnoprawną podstawą nałożenia obowiązku, o jakim mowa w pkt 1 decyzji organu I-szej instancji, jest § 11 ust.2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 17 lutego 2004r. w sprawie szczegółowych wymagań sanitarnych, jakim powinny odpowiadać zakłady fryzjerskie, kosmetyczne, tatuażu i odnowy biologicznej (Dz.U.04.31.273), zwanego dalej rozporządzeniem, zgodnie z którym narzędzia lub ich części, których stosowanie nie powoduje naruszenia ciągłości tkanek, po każdym użyciu dokładnie czyści się, myje i dezynfekuje. Z przepisu tego wynika nakaz utrzymywania należytego reżimu sanitarnego narzędzi, o jakich mowa wyżej, co jednak nie oznacza, że ich mycie musi się odbywać w zlewie (umywalce) przeznaczonej wyłącznie do tego celu, jak zdają się to rozumieć organy obu instancji. W rozporządzeniu nie ma żadnego przepisu, który tak nakazywałby rozumienie obowiązku zachowania higieny sanitarnej narzędzi lub ich części używanych w zakładach fryzjerskich, kosmetycznych, tatuażu i odnowy biologicznej. Tym samym, cytowany § 11 ust.1 nie może stanowić podstawy do nałożenia obowiązku zamontowania oddzielnego zlewu służącego tylko do przeprowadzania czynności, o jakich mowa w tym przepisie, jeżeli w danym zakładzie istnieje – poza stanowiskiem do mycia włosów - jakiekolwiek inne miejsce z dostępem do bieżącej wody. Należy bowiem podzielić stanowisko organów, że mycie narzędzi nie może odbywać się przy stanowisku do mycia głów, które - stosownie do § 19 ust.1 rozporządzenia – wydziela się z takim tylko przeznaczeniem. Nie ma zatem żadnych przeszkód, aby w świetle przepisów rozporządzenia przyjąć, że zasady higieny sanitarnej określone w § 11 ust.2 są spełnione, jeżeli narzędzia lub ich części używane w zakładach fryzjerskich, kosmetycznych, tatuażu i odnowy biologicznej poddawane są myciu w miejscu wyposażonym w bieżącą wodę (umywalka, zlew) – innym niż stanowisko do mycia i farbowania włosów - do którego jest bezpośredni dostęp z sali, w którym wykonywane są usługi. Zgromadzone w sprawie dowody, w szczególności kontrole przeprowadzone w zakładzie skarżącej przez organy obu instancji, nie dają podstaw do ustalenia, na ile warunki do higienicznego mycia narzędzi lub ich części, o jakich mowa w § 11 ust.2 rozporządzenia w przedstawionym wyżej rozumieniu tego przepisu, są spełnione. Z protokołu kontroli sanitarnej przeprowadzonej przez organ odwoławczy w dniu 26 czerwca 2008r. wynika, że w przejściu pomiędzy salami usługowymi, oprócz stanowiska do mycia głów znajduje się także wejście do ubikacji dla klientów. Organ nie ustala jednak, czy w pomieszczeniu tym jest umywalka (choć trudno sobie wyobrazić, ażeby w toalecie - przy obecnie obowiązujących wymogach sanitarnych - jej nie było, co zresztą na rozprawie w dniu 24 września 2008r. potwierdził pełnomocnik skarżącej), a jeśli tak czy może ona być wykorzystywana do celów, o jakich mowa w § 11 ust.2. W protokole z dnia 18 marca 2008r. organ I-szej instancji ograniczył się jedynie do stwierdzenia braku umywalki i zlewu "w obu salach usługowych" bez ustalenia, czy na tym samym poziomie znajdują się jakiekolwiek inne pomieszczenia z umywalką lub zlewem, do których jest bezpośredni dostęp z sal, w których świadczone są usługi i czy w pomieszczeniach tych mogłyby być wykonywane czynności mycia narzędzi, o jakich mowa w § 11 ust.2 pkt 1 (istnienie takiego pomieszczenia z dwukomorowym zlewem potwierdził pełnomocnik skarżącej na rozprawie przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym). Słusznie bowiem argumentuje skarżąca, że z przepisów rozporządzenia nakazujących zachowanie higieny przy myciu i czyszczeniu narzędzi lub ich części, nie wynika wcale obowiązek wykonywania tych czynności w zlewie (umywalce) umiejscowionym w sali usługowej. Ponieważ ustalenie powyższych okoliczności faktycznych ma istotny wpływ na wynik sprawy, zaniechanie ich wyjaśnienia przez organ stanowi naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz 80 kpa powodujące konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji w części dotyczącej nałożenia na skarżącą obowiązku, o jakim mowa w pkt 1 decyzji organu I-szej instancji (art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy w powyższym zakresie, organ odwoławczy ustali i oceni, czy w zakładzie skarżącej czynności określone w § 11 ust.2 pkt 1 rozporządzenia mogą być wykonywane w innym niż sala usługowa pomieszczeniu wyposażonym w umywalkę lub zlew, do którego jest bezpośredni dostęp z tej sali, a następnie wyda stosowne rozstrzygnięcie mając na uwadze przedstawione wyżej wywody. Skarga nie może być natomiast uwzględniona, jeśli chodzi o zasadność nałożenia obowiązku, o jakim mowa w pkt 2 decyzji organu I-szej instancji. Bezspornym w sprawie jest, że znajdujące się w zakładzie E. J. pomieszczenie solarium wyposażone jest tylko w wentylację grawitacyjną, co pozostaje w sprzeczności z § 24 ust.3 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem w pomieszczeniu solarium, masaży mokrych oraz w pomieszczeniach, w których znajdują się natryski i łaźnie parowe, instaluje się wentylację mechaniczną nawiewno-wywiewną, podciśnieniową. Zgodnie z art. 87 ust.1 Konstytucji RP źródłem powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są – oprócz samej Konstytucji, ustaw i ratyfikowanych umów międzynarodowych – także rozporządzenia. Zastosowanie zawartych w rozporządzeniach zapisów jest konkretyzacją zasady określonej w art. 6 kpa, nakładającej na organy administracji publicznej obowiązek działania na podstawie przepisów prawa. Nie można się przy tym zgodzić z wyrażonym w skardze poglądem, że unormowanie § 24 ust.3 rozporządzenia pozostaje w sprzeczności z delegacją ustawową zawartą w art. 13 ust.2 ustawy z dnia 6 września 2001r. o chorobach zakaźnych i zakażeniach (Dz.U.01.126.1384 ze zm.), zgodnie z którą minister właściwy do spraw zdrowia może określić, w drodze rozporządzeń, szczegółowe wymagania sanitarne, jakim powinny odpowiadać niektóre obiekty produkcyjne, usługowe, handlowe, a także sposoby postępowania, mające na celu zapobieganie zakażeniom i chorobom zakaźnym, uwzględniając w szczególności rodzaje prowadzonej działalności oraz procedury postępowania przeciwepidemicznego. Nakaz zamontowania w pomieszczeniu solarium określonego typu wentylacji należy z pewnością do wymogów sanitarnych, o jakich mowa w zacytowanym art. 13 ust.2 i dlatego nie ma podstaw do przyjęcia, że delegacja ustawowa została w § 24 ust.3 rozporządzenia przekroczona. Nie jest przy tym rzeczą organu ani Sądu ustalanie, którym konkretnie chorobom zakaźnym lub zakażeniom takie działanie ma przeciwdziałać. Konieczność wykazania takiego związku nie została zamieszczona ani w delegacji ustawowej ani w § 24 ust.3 rozporządzenia. Mając na uwadze powyższe, skarga w tej części została oddalona na podstawie art. 151 p.p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku oparto o art. 152 p.p.s.a.