II SA/Ke 45/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Teresa Kobylecka,, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 marca 2011r. sprawy ze skargi S.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania własności działki oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach po rozpatrzeniu odwołania S. C. od decyzji Starosty B.ego z dnia [...], odmawiającej przyznania na własność działki oznaczonej nr ewid.282 o pow. 0,25 ha, położonej we wsi K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Do wydania tej decyzji doszło na tle następujących okoliczności. W dniu 16 kwietnia 2010r. ( data wpływu do organu) S. C. zwrócił się o "zwrot dożywocia" ustanowionego dla rodziców – F. i A. małżonków C. na działkach nr 227, 282 i 330, położonych w K., wskazując, że działki te użytkował samodzielnie z chwilą sporządzenia aktu własności i użytkuje je bez przerwy do chwili obecnej. Decyzją z dnia [...] Starosta B. odmówił przyznania S. C. na własność działki nr 282, uzasadniając swoje rozstrzygniecie tym, że nieruchomość ta została zbyta przez Skarb Państwa - Agencję Nieruchomości Rolnych aktem notarialnym z dnia 16 marca 2010r. G. i M. małżonkom S., a zgodnie z art. 118 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( tekst jedn. Dz. U. Nr 50 z 2008r. poz. 291) przepisów ust. 1-2a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach. Jednocześnie organ ten wskazał, że z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że w dożywotnim użytkowaniu rodziców pozostawały działki gruntu oznaczone numerami 282 i 330 o łącznej pow. 0,38 ha i działka siedliskowa oznaczona numerem 227 o pow. 0,14 ha i że wnioskodawca po śmierci rodziców przejął te działki w posiadanie i użytkowanie. Dwoma odrębnymi decyzjami: z dnia [...] oraz z dnia [...] Starosta B. orzekł o przyznaniu działki nr 330 oraz o zwrocie działki 227. W odwołaniu od decyzji odmawiającej zwrotu działki nr 282 S. C. zarzucił, że decyzja ta została wydana z naruszenie prawa na jego niekorzyść wskazując, że działkę tę użytkował przed śmiercią rodziców i po śmierci do obecnej chwili. Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, że decyzją Naczelnika Miasta i Gminy B. (w decyzji mylnie wskazano, że decyzją Naczelnika Miasta i Gminy M.) z dnia [...] przejęto na własność Państwa za rentę gospodarstwo rolne, bez zabudowań, o pow. 3,77 ha, składające się z działek oznaczonych nr 86, 94, 227, 470, 330, 282, 195, 110, 65, stanowiących własność F. C.. Decyzją tą jednocześnie pozostawiono małżonkom C. w dożywotnie użytkowanie działkę przyzagrodową o pow. 0,50 ha. Po śmierci rodziców S. C. przejął w posiadanie i użytkowanie między innymi działkę 282. Decyzją Wojewody K. z dnia [...] nieruchomość została przekazana Agencji Nieruchomości Rolnych, która aktem notarialnym z dnia 16 marca 2010r. sprzedała tę nieruchomość małżonkom S.. Z aktu wynika, że nieruchomość była wolna od wszelkich praw i zobowiązań na rzecz osób trzecich, w szczególności prawa dzierżawy oraz, że do zawarcia umowy doszło w związku z przetargiem przeprowadzonym w dniu 20 stycznia 2010r. Kolegium przytoczyło treść przepisów art. 118 ust. 1 – 3 i wskazało, że skoro działka nr 282 zarówno w dacie orzekania jak i w dacie składania wniosku stanowiła przedmiot własności osoby fizycznej, zaistniała negatywna przesłanka do jej zwrotu, wskazana w art. 118 ust. 3 zd. pierwsze ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W skardze na tę decyzję S. C. zarzucił, że działka na 282 została sprzedana bezprawnie, bowiem powinna należeć do niego jako syna i spadkobiercy po F. C. Jednocześnie wskazał, że nie rości żadnych pretensji do pozostałych działek po rodzicach. Do skargi dołączył odbitki kserograficzne: decyzji z dni [...] oraz protokołów z rozpraw administracyjnych dotyczących zwrotu działek nr 330 i 227. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z dyspozycją art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd dokonuje kontroli według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów należało dojść do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż do przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa od F. C. doszło na podstawie decyzji z dnia [...] wydanej w trybie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Stosownie do art. 12 ust. 1 tej ustawy F. C. przyznano prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki gruntu rolnego o powierzchni do 0,5 ha. Okolicznością nie kwestionowaną przez organ było to, że w dożywotnim użytkowaniu F. C. pozostawały trzy działki, w tym niezabudowana działka oznaczona numerem 282. Również nie zostało zakwestionowane przez organ twierdzenie skarżącego, że działkę tę po śmierci rodziców użytkował. W świetle znajdującego się w aktach sprawy aktu notarialnego nie może budzić także wątpliwości prawidłowość ustalenia organu, że w dacie orzekania, jak i w dacie złożenia przez S. C. wniosku, przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła już własności Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego, albowiem została ona sprzedana małżonkom S. przez Agencję Nieruchomości Rolnych umową zawartą w formie aktu notarialnego w dniu 16 marca 2010r., którą to umowę poprzedził przeprowadzony w dniu 20 stycznia 2010r. ustny przetarg. Prawo ubiegania się o przyznanie nieodpłatnie własności działki przekazanej w myśl wcześniej obowiązujących przepisów dotyczących zaopatrzenia emerytalnego (ubezpieczenia społecznego) rolników istnieje poczynając od dnia wejścia w życie ustawy z dnia z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( tekst jedn. Dz. U. Nr 50 z 2008r. poz. 291), dalej zwanej w skrócie ustawą, z tym, że początkowo przysługiwało ono tylko osobie, której przysługiwało prawo użytkowania w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego w zamian za rentę, a więc rolnikowi ( jego małżonkowi). Poczynając od dnia 21 sierpnia 1992r. z takim wnioskiem może wystąpić także zstępny osoby uprawnionej, który po śmierci tej osoby faktycznie włada daną nieruchomością, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom. Od początku jednak ustawodawca uzależniał możliwość nieodpłatnego przyznania takiej działki od tego, aby stanowiła ona własność Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego. Zgodnie bowiem z art. 118 ust. 3 ustawy przepisów ust. 1-2a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach. W sytuacji, gdy w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, a nawet już w dacie wszczęcia postępowania w przedmiocie przyznania działki nr 282, nieruchomość stanowiła własność osób trzecich, organ prawidłowo uznał, że uwzględnienie wniosku z uwagi na jednoznaczną regulacje prawną, zawartą w art. 118 ust. 3 ustawy, nie jest możliwe. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, iż z chwilą, gdy decyzja o przejęciu nieruchomości na rzecz Państwa w zamian za rentę stała się ostateczna, przekazany przez F. C. grunt stał się własnością Skarbu Państwa, w związku z czym skarżący nie mógł gruntu tego odziedziczyć. Brak jest przepisów, które zakazywałyby właścicielowi – Skarbowi Państwa – zbywania niezabudowanego gruntu przejętego w zamian za rentę od rolnika w trybie wcześniej obowiązujących przepisów. Wynikające z art. 118 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy prawo do otrzymania nieodpłatnie własności działki nie jest prawem podlegającym dziedziczeniu, bowiem ustawodawca prawo to przyznał nie spadkobiercom użytkownika, ale jego zstępnym, a więc w oderwaniu od zasad spadkobrania. Przyznanie nieodpłatnie na własność nieruchomości nie następuje z urzędu, ale na wniosek. Brak jest przepisów, które nakładałyby na Państwo, w tym przypadku Agencję Nieruchomości Rolnych, ustalanie, czy przypadkiem jakiś zstępny rolnika, który przekazał gospodarstwo na rzecz Państwa w zamian za rentę, nie jest zainteresowany ubieganiem się o przyznanie nieodpłatnie na własność nieruchomości, która wcześniej pozostawała w użytkowaniu osoby, która przekazała gospodarstwo rolne za rentę. Ze znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów wynika, że skarżący w latach 70-tych ubiegłego wieku dzierżawił od Urzędu Miasta i Gminy B. nieruchomość, którą wcześniej jego ojciec przekazał za rentę, ale w wyłączeniem działek pozostawionych w użytkowanie F. C., a więc także z wyłączeniem działki 282. Starał się również o sprzedanie mu tych dzierżawionych działek i decyzją z dnia 9 września 1982r. został zakwalifikowany do ich nabycia. Decyzja ta nie obejmowała działki nr 282. Z zawartej w dniu 16 marca 2010r. umowy sprzedaży wynika, że w chwili jej zawierania nieruchomość objęta aktem nie była obciążona żadnymi prawami i zobowiązaniami na rzecz osób trzecich, a w szczególności prawem dzierżawy. Na rozprawie przed sądem skarżący przyznał, że po śmierci rodziców, którzy zmarli w 1987r. ( ojciec) i 1990r. ( matka) nie zawierał z Agencją Nieruchomości Rolnych żadnej umowy dotyczącej działki nr 282, a o przetargu dowiedział się w lutym 2010r. W ocenie sądu Agencja Nieruchomości Rolnych nie miała obowiązku ustalania, czy stanowiącą jej własność działkę ktoś faktycznie użytkuje i zawiadamiania takiej osoby o zamiarze sprzedaży. Do skarżącego nie miał także zastosowania art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 października 1991r.o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa ( tekst jedn. Dz. U. Nr 231 z 2007 poz. 1700 ze zm.) albowiem przepis ten dotyczy byłych właścicieli lub ich spadkobierców, którym przysługuje pierwszeństwo w nabyciu nieruchomości po cenie ustalonej w sposób określony w ustawie, a skarżący do takich osób się nie zalicza. Z powyższego wynika, iż podniesiony w skardze zarzut, jakoby działka została bezprawie sprzedana jest nieuzasadniony. W każdym zaś razie z uwagi na zawartą w art. 118 ust. 3 ustawy regulację stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa i dlatego skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sad Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.