II SA/Ke 455/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka,, Asesor WSA Sylwester Miziołek, Protokolant Referent stażysta Katarzyna Tuz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 lutego 2007r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku; III. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie na rzecz W. J.100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA / Ke 455 / 06 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...]Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku W. J. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego na podstawie art. 2 pkt 2 lit a ustawy z dnia 31 maja 1996r. /Dz. U. Nr 87 poz. 395 ze zm./ osobom deportowanym do pracy przymusowej w III Rzeszy. W uzasadnieniu swojej decyzji organ ustalił, że W. J. ubiegał się o przyznanie mu uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu represji w miejscowości Salzgitter-Watenstedt, gdzie pracował od dnia 24 października 1944r. do dnia 30 kwietnia 1945. Zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR /Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm./ represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Zdaniem organu nie można zaliczyć W. J. do deportacji okresu po 10 kwietnia 1945r. /zajęcie rejonu Salzgitter-Watenstedt/, ponieważ praca po tym okresie nie stanowiła już represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) cytowanej ustawy. Datę wyzwolenia tego rejonu organ ustalił na podstawie opracowania "United States Army in Word War II. Special Studiem. Chronology 12941/1945" /pod redakcją Mary H. Williams, Washington 1960r./. W uzasadnieniu tego stanowiska Kierownik Urzędu powołał się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek w Szczecinie /SA/Sz 1052/2001/, WSA w Łodzi / IISA/ Łd 346/04 / oraz NSA w Warszawie / VSA 2746/01/. Organ stwierdził ponadto, że zgodnie z art. 2 pkt 1 cytowanej ustawy "represją w rozumieniu ustawy jest osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych". Wobec powyższego nie można W. J. zaliczyć pobytu w obozie przejściowym we W. od 3 października 1944r., ponieważ nie był to obóz pracy przymusowej. Okres pracy przymusowej W. J. wyniósł 5 miesięcy i 17 dni (od 24 października 1944r. do 10 kwietnia 1945r.) dlatego też nie spełnia on warunku pracy 6 miesięcy zawartego w cytowanym przepisie. W skardze na tę decyzję W. J. zarzucił, że krzywdzące jest dla niego to, że organ nie zaliczył mu do okresu pracy przymusowej pracy w obozie przejściowym we W., gdzie znalazł się w wyniku represji za działalność w partyzantce. Podczas pobytu w tym obozie był zmuszany do pracy przez 12 godzin dziennie pod okiem uzbrojonego strażnika; była to praca przy wywozie szlaki z kotłowni. Skarżący podniósł, że uwzględnienie tego okresu pozwoliłoby mu spełnić wymagany okres pracy przymusowej, z czego 5 miesięcy 17 dni pod okupacją niemiecką a pozostałe dni w obozie we W. a więc na terenie Rzeszy. Dodatkowo podniósł, że sam transport z W. do miejsca pracy przymusowej na terenie III Rzeszy trwał tydzień. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko odnośnie niemożności zaliczenia okresu pracy zarówno po 10 kwietnia 1945r. jak i przed 24 października 1944r. do okresu pracy, o jakim mowa w art. 2 pkt 2 lit a) ustawy z dnia 31 maja 1996r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wskazać należy, iż ustawa z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich / Dz. U. Nr 87 poz. 395 z późniejszymi zmianami, określana dalej ustawą/ przewiduje dwie różne podstawy przyznania świadczenia. Mianowicie w jej art. 2 wskazano, że represją jest: 1/ osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939 - 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych - i tego rodzaju represja nie uzależnia prawa do przyznania świadczenia od tego, aby trwała ona co najmniej przez 6 miesięcy, 2/ deportacja / wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy lub ZSRR. Z treści tego ostatniego przepisu nie wynika, aby dla uzyskania świadczenia wymagana była praca w obozie pracy przymusowej. Aby otrzymać świadczenie na tej podstawie ubiegający się o nie musi jedynie wykazać, że został wywieziony poza granice państwa polskiego sprzed 1 września 1939r. na okres co najmniej 6 miesięcy do pracy przymusowej. W pismach skierowanych do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych W. J. wskazywał na to, że zanim znalazł się ostatecznie w miejscowości Salzgitter - Watenstedt, gdzie pracował od dnia 24 października 1944r. do 30 kwietnia 1945r., już w dniu 3 października 1944r. znalazł się na terenach ówczesnej III Rzeszy, w obozie przejściowym w Breslau / dzisiejszym Wrocławiu/, w którym pracował przez około 2 tygodnie. Organ okoliczności tej w ogóle nie wziął pod uwagę, uznając z naruszeniem prawa /art. 2 pkt 2 ustawy/, iż tylko deportacja do obozu pracy przymusowej i praca w takim obozie daje uprawnienie do nabycie świadczenia. W wyroku z dnia 10 grudnia 2001r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia powinna wykazać, że została wywieziona do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w granicach sprzed 1 września 1939r. Ustawa nie zakreśliła dalszych wymogów, w tym w szczególności związanych z rodzajem, uciążliwością czy warunkami pracy. Z przepisu art. 2 pkt 2 nie wynika nawet wymóg, aby praca była faktycznie świadczona. Z zawartego w art. 3 ust. 1 ustawy sformułowania, iż świadczenie przysługuje za cały pełny miesiąc trwania pracy wynika jedynie obowiązek ustalenia czasu trwania pobytu określonej osoby m. in. na terytorium III Rzeszy, jako wywiezionej na roboty przymusowe / sygn. akt. V SA 987 / 01 LEX nr 84353/. Pogląd ten zdaje się potwierdzać dalsze orzecznictwo NSA, przyznające uprawnienie do świadczenia z art. 2 pkt 2 lit a również dzieciom urodzonym przez matki deportowane do pracy przymusowej / por. wyrok NSA z dnia 19 sierpnia 2004r. OSK 135 / 04, wyrok SN z dnia 13 stycznia 2001r. sygn. akt III RN 112/99/. Pogląd ten skład orzekający w niniejszej sprawie podziela. Dlatego też organ orzekając w sprawie przyznania W. J. uprawnienia do świadczenia, wobec już wykazania przez niego faktu, że został wywieziony do pracy przymusowej, powinien był jedynie należycie wyjaśnić, jak długo trwała ta deportacja a więc ile wynosił okres pobytu skarżącego poza granicami państwa polskiego sprzed 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy. Jeśli chodzi o zaliczenie okresu deportacji po 10 kwietnia 1945r. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela przyjętej przez organ wykładni przepisu art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy, zaprezentowanej w powołanych przez organ orzeczeniach. W orzecznictwie bowiem prezentowany jest również całkowicie odmienny pogląd, aprobowany przez skład orzekający w niniejszej sprawie, zgodnie z którym pojęcie "deportacji" odnosi się wyłącznie do czasu trwania II wojny światowej na terytorium III Rzeszy i terenach przez nią okupowanych, a więc czasu, obejmującego okres od dnia 1 września 1939r. do dnia 8 maja 1945r. Tak więc zakończenie okresu deportacji należy odnieść do daty zakończenia II wojny światowej, tj. do dnia 8 maja 1945r., a nie do sytuacji wyzwolenia danej miejscowości, względnie jej zajęcia przez armie sojusznicze (wyrok SN z dnia 25 marca 1999r., sygn. III RN 158/98 opubl. w OSNAPU 2000, Nr 3, poz. 86, wyrok WSA w Łodzi z dnia 20 czerwca 2006r. sygn. IISA/Łd 700/05 - niepublikowany). Za przyjęciem takiej interpretacji przemawiają co najmniej trzy argumenty. Po pierwsze, w powołanym przepisie art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR mówi się o deportacji na okres co najmniej 6 miesięcy w okresie wojny, która trwała do dnia 8 maja 1945r. Ustawodawca położył w tym przepisie nacisk na samo wywiezienie do pracy przymusowej, a więc na okres przymusowego pozostawania poza miejscem zamieszkania. Po drugie, przed zakończeniem wojny osoby deportowane nie miały praktycznie szans na powrót z deportacji do Polski, gdyż nadal trwały działania wojenne i przebiegały linie frontów. Po trzecie zaś, działania wojenne na terenie Europy, okupowanym przez III Rzeszę, kończyły się w różnym okresie i trudno uznać, aby organ orzekający w niniejszej sprawie, posługując się nawet opracowaniami historycznymi, miał pełne rozeznanie, co do konkretnego dnia zajęcia określonej miejscowości przez siły aliantów, tym bardziej, że znane są również przypadki kontrofensyw III Rzeszy na określonych terenach i w związku z tym przechodzenia konkretnych terenów "z rąk do rąk". W niniejszej sprawie, w świetle dołączonych do akt dokumentów nie może budzić wątpliwości to, że skarżący został wywieziony do pracy przymusowej, którą wykonywał do 30 kwietnia 1945r. Nadto, z akt tych zdaje się wynikać, że po tej dacie nadal przebywał on na terenie III Rzeszy. Ta jednak okoliczność, z naruszeniem art. 7 i 77 kpa nie została przez organ należycie wyjaśniona, podobnie jak nie zostało wyjaśnione, kiedy skarżący został deportowany. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / DZ. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm./ uppsa uchylił zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję z dnia 10 lutego 2006r., na podstawie art. 152 stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu zaś na podstawie art. 200 zasądził na rzecz skarżącego koszty postępowania sądowego.