II SA/Ke 468/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Anna Żak, Sędzia WSA Dorota Chobian,, Protokolant Referent stażysta Katarzyna Tuz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 grudnia 2006r. sprawy ze skargi I.B. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (zwanej dalej ARiMR) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR Nr [...] z dnia [...] o odmowie przyznania I.B. renty strukturalnej. Organ odwoławczy w motywach swego rozstrzygnięcia wskazał, że I.B. wnioskiem z dnia [...] który złożył w Biurze Powiatowego ARiMR, żądał przyznanie mu renty strukturalnej. Do stosownego formularza wnioskodawca załączył Akt Notarialny Repertorium A: [...] z dnia 11 marca 1998 r., Postanowienie Biura Notarialnego z dnia [...] (Dz. Kw.Nr 65/89) o założeniu Księgi Wieczystej Nr 21868, zaświadczenia Urzędu Gminy znak [...] oraz [...] z dnia [...], zaświadczenie Urzędu Statystycznego o numerze identyfikacyjnym REGON, zaświadczenie ARiMR o nadanym numerze identyfikacyjnym, oświadczenie dot. kredytów preferencyjnych, oświadczenia -o zobowiązaniach długoterminowych w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, o uprawnieniach emerytalno-rentowych, o prowadzeniu działalności rolniczej oraz o użytkach rolnych wchodzących w skład przekazywanego gospodarstwa rolnego, odpis skrócony aktu małżeństwa, decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (zwanej dalej KRUS) o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, zaświadczenie KRUS z dnia [...]. o okresie podlegania ubezpieczeniu, zaświadczenie KRUS w Jędrzejowie o okresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, wypisy z rejestru gruntów wydane przez Starostwo Powiatowe, umowę Nr GR-7018/31/78 z dnia 13 lipca 1978 r. przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego, świadectwo dojrzałości S.G., kserokopie dowodów osobistych I.B. i J.B. oraz trzy zaświadczenia Państwowego Biura Notarialnego z dnia [...].. Następnie, w dniu 3 kwietnia 2006 r. I.B. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR dwa wypisy z rejestru gruntów dotyczące jego osoby, trzy wypisy z rejestru gruntów S.G., wydane przez Starostwo Powiatowe, a także dwa zaświadczenia KRUS o okresie podlegania ubezpieczeniu przez wnioskodawcę. W dniu 11 kwietnia 2006 r. I.B. uzupełnił akta sprawy o Akt Notarialny Repertorium A 467/99 z dnia 30 września 1999 r., wypis z rejestru gruntów wydany przez Starostwo Powiatowe oraz zaświadczenie Sądu Rejonowego o zmianie numeracji księgi wieczystej, zaś w dniu 8 maja 2006 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął Akt Własności Ziemi Nr 6042/956-4/76 dla działki ewidencyjnej nr 54/1 w obrębie L. oraz wypis z rejestru gruntów dla działki nr 132 w obrębie Lipie, wydany przez Starostwo Powiatowe w W. Pismem z dnia 9 maja 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wezwał I.B. do usunięcia braków formalnych wniosku, zaś pismem z dnia 18 maja 2006 r. do wyjaśnień w zakresie okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, powierzchni gospodarstwa rolnego oraz działek ewidencyjnych o nr 132 w obrębie Lipie oraz nr 378/1 w obrębie N.D.. Wnioskodawca złożył w dniu 29 maja 2006 r. w Biurze Powiatowym ARiMR odpis z księgi wieczystej oraz zaświadczenie Urzędu Gminy o powierzchni gospodarstwa rolnego, a następnie w dniu 31 maja 2006r. zaświadczenie z Urzędu Gminy potwierdzające okres zameldowania w miejscowości N.D., zaświadczenie Starostwa Powiatowego o posiadaniu gospodarstwa rolnego na terenie wsi N.D. i pismo dotyczące uzupełnienia wyjaśnień o wymaganym okresie podlegania ubezpieczeniu w KRUS. Poinformował ponadto, iż nastąpiła pomyłka dotycząca działki nr 378/1, którą wyjaśnia Powiatowe Biuro Geodezji, w związku z czym wnosi o wydłużenie terminu do złożenia wyjaśnień do czasu otrzymania stosownych dokumentów. W dniu 8 czerwca 2006 r. I.B. złożył w Biurze Powiatowym ARIMR wypis z rejestru gruntów dla działek ewidencyjnych o nr 378/1 i 378/2, zaświadczenie z Urzędu Gminy o powierzchni gospodarstwa, oświadczenie o prawach do produkcji kwoty mlecznej i zwierzętach w bazie IRZ. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją Nr [...] z dnia [...] r. odmówił I.B. przyznania renty strukturalnej. Odwołanie od powyższej decyzji złożył I.B.. Decyzją z dnia 26 lipca 2006 r. Nr 6 RS/06 Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył przepis § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2004 r. Nr 114, poz. 1191, ze zm.) i wskazał, że rolnicy ubiegający się o przyznanie winni wykazać się pięcioletnim okresem podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu od czasu, kiedy weszła w życie ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25, ze zm.), a więc od dnia 1 stycznia 1991 r. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego organ II instancji ustalił, że I.B. nie podlegał wymaganemu przez przepis § 4 pkt 2 cyt. rozporządzenia ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu - określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników - przez okres pięciu lat. Jak wynika bowiem z zaświadczenia z KRUS I.B. podlegał ubezpieczeniu w okresie od 1 lipca 1977 r. do 31 grudnia 1988 r. oraz - w okresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników - od 2 marca 2006 r. do chwili obecnej w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik. Ze względu na powyższe organ odwoławczy ocenił, iż odmowa przyznania wnioskodawcy renty strukturalnej przez organ I instancji była zasadna. Przedmiotową decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach I.B.. Skarżący podniósł, iż organy administracji dokonały wadliwej interpretacji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, bowiem § 4 pkt 2 cyt. rozporządzenia odwołuje się do przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 20 grudnia 1990 z późn. zm. w całości bez ograniczeń czasowych, które to usiłują "dopisać" organy administracji. Zdaniem I.B., udokumentował on należycie podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników przez okres 5 lat w rozumieniu art. 20 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, zaś okres ubezpieczenia od dnia 1 lipca 1977 r. do 31 grudnia 1988 r. nie był kwestionowany przez organy administracji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga I.B. jest zasadna i podlega uwzględnieniu. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej p.p.s.a. - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. -). Stosownie natomiast do art. 145 § 1 ustawy p.p.s.a., decyzja (lub postanowienie) podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi: - po pierwsze, naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, - po drugie, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, - po trzecie, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy jak również do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Na wstępie wskazać należy, iż w sprawie niniejszej zastosowanie znajduje przepis § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 114 poz. 1191 ze zmianą wynikającą z Dz. U. z 2005 r. Nr 211 poz. 1759), zwanego dalej rozporządzeniem, zgodnie z którym rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli łącznie spełnia on następujące warunki: 1) ma ukończone 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników; 2) prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i przez okres co najmniej 5 lat podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników; 3) w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu; 4) przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha; 5) zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej; 6) wpisany został do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; 7) nie posiada zaległości z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Pomimo istnienia aż siedmiu wymogów stawianych w powołanym przepisie dla uzyskania renty strukturalnej, organy obu instancji w swoich decyzjach ograniczyły się jedynie do ustalenia, że I.B. nie spełnia tylko jednej z nich - a mianowicie, iż nie podlegał on ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników przez okres co najmniej 5 lat. Ponadto, wykładnia przepisu § 4 pkt 2 cyt. rozporządzenia została - z przyczyn opisanych poniżej - dokonana niewłaściwie. W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż postanowienia § 4 pkt 2 cyt. rozporządzenia w żaden sposób nie określają, w jakich latach producent rolny miał podlegać co najmniej pięcioletniemu ubezpieczeniu, aby dotrzymać tego - koniecznego do uzyskania renty strukturalnej - wymogu. Interpretację taką, zdaniem Sądu, potwierdza również wykładnia historyczna. Zgodnie bowiem z pierwotnym brzmieniem § 4 pkt 2 cyt. rozporządzenia, który obowiązywał do dnia 10 listopada 2005 r. – do czasu jego zmiany poprzez § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 października 2005 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2005 r. Nr 211 poz. 11), przepis ten miał w omawianym zakresie treść odmienną od obecnie obowiązującej. Stosownie do uprzedniej treści uregulowania § 4 pkt 2 cyt. rozporządzenia rentę strukturalną przyznawało się producentowi rolnemu (...) jeżeli (...) prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i w tym okresie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, przez okres co najmniej 5 lat. Wynika z tego, iż w poprzednim stanie prawnym producent rolny musiał podlegać ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w okresie, w jakim prowadził działalność rolniczą - a nie w czasie dowolnym. Porównując treść przepisu § 4 pkt 2 cyt. rozporządzenia w brzmieniu poprzednim do obecnie obowiązującego stwierdzić zatem należy, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji przedmiotowe okresy nie musiały się pokrywać. Zlikwidowanie słów "w tym okresie" trzeba bowiem potraktować jako świadome działanie racjonalnego ustawodawcy, który przez tą zmianę chciał dać wyraz uniezależnieniu okresu podlegania ubezpieczeniu od okresu prowadzenia działalności rolniczej. Z powyższych względów stwierdzić należy, iż obecnie producent rolny może wykazywać się podleganiem ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu także we wcześniejszym okresie, niż 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną. Drugą kwestią wymagającą zbadania w niniejszej sprawie jest zagadnienie, czy producent rolny zobowiązany jest wykazać 5-letni okres ubezpieczenia w czasie od daty wejścia w życie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, tj. od dnia 1 stycznia 1991 r. (art. 123 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1998 r. Nr 7 poz. 25 ze zm.) do dnia złożenia wniosku o rentę strukturalną. Takie stanowisko wyraża bowiem organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do powyższej kwestii należy dokonać analizy powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, do której w zakresie interpretacji podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu odwołuje się bezpośrednio § 4 pkt 2 cyt. rozporządzenia. Zgodnie z dyspozycją art. 6 pkt 11 i 14 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przez ubezpieczenie emerytalno-rentowe rozumie się ubezpieczenie emerytalno-rentowe określone w ustawie, a przez okresy podlegania określonemu ubezpieczeniu społecznemu - rozumie się tylko takie okresy, za które opłacono przewidziane w odpowiednich przepisach składki na to ubezpieczenie, chyba że w myśl tych przepisów nie istniał obowiązek opłacania składek. Zgodnie z art. 18 pkt 1 cyt. ustawy jednym ze świadczeń przysługujących z ubezpieczenia emerytalno - rentowego, jest emerytura rolnicza. Z kolei, stosownie do przepisu art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy, do okresów ubezpieczenia wymaganych z art. 19 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 (które to przepisy wskazują okresy podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, wymagane dla uzyskania emerytury rolniczej) zalicza się m.in. okresy: podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983 – 1990 oraz prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym przed 1 stycznia 1983 r. a po ukończeniu przez rolnika 16 roku życia, jeżeli tylko rolnik lub jego domownik, opłacili za te okresy przewidziane w odpowiednich przepisach składki na to ubezpieczenie, chyba że w myśl tych przepisów nie istniał obowiązek opłacania składek. W sytuacji, kiedy w opisany wyżej sposób określone jest podleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu na gruncie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników takie samo rozumienie tego pojęcia należy stosować przy ocenie, czy producent rolny spełnił przesłankę warunkującą przyznanie renty strukturalnej, określoną w § 4 pkt 2 cyt. rozporządzenia dotyczącego rent strukturalnych, który to przepis w zakresie interpretacji tego sformułowania odwołuje się właśnie do przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Tymczasem organy administracji publicznej nie ustaliły w niniejszej sprawie czy I.B. spełniał przesłanki art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy. Stało się tak pomimo, iż z załączonego do akt administracyjnych zaświadczenia KRUS Oddział Regionalny z dnia 3 kwietnia 2006 r. wynika, iż w okresach od 1 lipca 1977 r. do 31 grudnia 1982r. oraz od 1 stycznia 1983 r. do 31 grudnia 1988 r. skarżący podlegał ubezpieczeniu i za ten okres - za wyjątkiem okresu od 1 stycznia 1980 r. do 31 grudnia 1984 - zostały opłacone składki. Do powyższego dokumentu organy w ogóle się nie odniosły, ograniczając się jedynie do ogólnego powołania jego treści. Ze względu na powyższe ocenić należy, iż organy administracji dokonały błędnej wykładni § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, naruszając tym samym przepisy prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy. Organy naruszyły w ten sposób przepisy postępowania administracyjnego wyrażone w art. 7 kpa – zasadę praworządności oraz w art. 77 § 1 kpa, który przewiduje wymóg wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z kolei nieuzasadnienie przez organy I i II instancji stanowiska, iż wymagany 5-letni okres ubezpieczenia powinien być wykazany w czasie od daty wejścia w życie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 7/98 poz. 25 ze zm.) do dnia złożenia wniosku o rentę strukturalną przesądza o niespełnieniu przez organy wymogów stawianych w art. 107 § 3 kpa dla uzasadnienia prawnego decyzji. Organ I instancji, rozpatrując ponownie przedmiotową sprawę, wyeliminuje stwierdzone naruszenie przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Ponadto, dokona prawidłowej wykładni przepisu § 4 pkt 2 cyt. wyżej rozporządzenia, ustosunkowując się zarazem do wszystkich prawem przewidzianym przesłanek koniecznych do przyznania I.B. renty strukturalnej i da wyraz swemu rozstrzygnięciu w uzasadnieniu spełniającym wymogi z art. 107 § 3 kpa. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w pkt. I wyroku. Orzeczenie zawarte w pkt. II wyroku uzasadnia art. 152 tej p.p.s.a.