II SA/Ke 469/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Sekretarz sądowy Małgorzata Rymarz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 listopada 2007 r. sprawy ze skargi A. Ś. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. II SA/Ke 469/07 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. , art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz o niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, po ponownym rozpatrzeniu sprawy A.Ś. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu aresztowania i osadzenia w hitlerowskim więzieniu w Końskich. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że stosownie do treści art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, uprawnienia kombatanckie przysługują osobom, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego przebywając z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady (lit.a), w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. b), bądź też w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit.c). Organ podał, że zainteresowana wystąpiła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w czasie okupacji w więzieniu wraz z rodzicami i siostrą. Organ podkreślił, że z dowodów przeprowadzonych w toku postępowania wyjaśniającego, a w szczególności na podstawie pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] ustalono, iż w aktach śledztwa byłej Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich, sygn. akt [...], w sprawie zbrodni popełnionych przez funkcjonariuszy hitlerowskiej żandarmerii w K. w latach 1940-1944, odnaleziono protokół przesłuchania świadka- A.Ś.. Przesłuchanie to dotyczyło zabójstwa ojca skarżącej przez Niemców w dniu 16 stycznia 1944 r. Spośród złożonych przez A. Ś. zeznań organ przytoczył fragment dotyczący pobytu świadka wraz z matką w Niemczech, w Meklemburgii w celach zarobkowych, po którym to pobycie w związku z wypuszczeniem ojca wnioskodawczyni z więzienia, świadek z matką wróciły do miejsca zamieszkania w I. Następnie organ przytoczył dalszy fragment tych samych zeznań A. Ś. w brzmieniu: "Gdzieś w grudniu 1943 r., daty dokładnie nie pamiętam, ojciec mój i jego bracia S. i J. E. zostali razem aresztowani w [...] zakładach odlewniczych, gdzie ostatnio byli zatrudnieni. Powodu aresztowania mojego ojca, jak i jego braci nie znałam". Organ przytoczył także zeznania przesłuchanej w powyższej sprawie L. M. Świadek ten zeznał: "Gdzieś w połowie grudnia 1943 r. w I. i okolicznych wsiach hitlerowcy przeprowadzili aresztowania około 40 mężczyzn. 23 grudnia 1943 r. w [...] odlewni zostali aresztowani bracia: F., B. i J. E.". W przekonaniu organu, w świetle powyższych zeznań za całkowicie niewiarygodne należy uznać oświadczenie skarżącej dotyczące przebywania w więzieniu wraz z ojcem. W 1982 r. A. Ś. nie znała powodu aresztowania ojca, ani też szczegółów dotyczących jego pobytu w więzieniu, natomiast o egzekucji ojca dowiedziała się z "opowiadań rodzinnych". Zeznania świadka i strony pozostają w sprzeczności z późniejszymi twierdzeniami, jakoby w sierpniu 1943 r. przebywała w więzieniu Gestapo wraz z całą rodziną i była wykorzystywana w celu zmuszenia ojca do współpracy z Gestapo. Organ podkreślił, że w 1982 r. A. Ś. powoływała się na braki swej wiedzy i pamięci co do faktów z okresu okupacji ze względu na swój ówczesny wiek (6 lat). Szczegóły pobytu w więzieniu oraz metody śledcze, a nawet nazwisko komendanta więzienia strona podała dopiero we wniosku z 2003 r. i w późniejszych pismach. Bezsporny fakt stracenia i aresztowania ojca skarżącej za działalność niepodległościową nie stanowi natomiast przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich jego córce. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach A. Ś. i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji podniosła, że obie decyzje Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych są wadliwe, gdyż oparto je na błędnych ustaleniach faktycznych i wadliwej ocenie prawnej, co jest następstwem pobieżnego i wybiórczego postępowania dowodowego z pominięciem wniosków dowodowych skarżącej. Autorka skargi wskazała, że w Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w K. zeznawała ćwierć wieku temu i wówczas jej wiedza była o wiele uboższa, gdyż dysponowała jedynie przykrymi wspomnieniami z dzieciństwa, natomiast wiedzę dotyczącą represjonowania uzupełnili świadkowie, którzy w chwili zdarzenia byli dorośli. A. Ś. podkreśliła, że przed Komisją mówiła o dwóch różnych zdarzeniach traktując je łącznie, a co więcej nie rozumiała intencji osoby przesłuchującej. Na użytek niniejszej sprawy wyjęto z kontekstu jedno zdanie, dotyczące tego, że do Rzeszy wyjechała dobrowolnie. Skarżąca wyjaśniła, że nie był to jedyny wyjazd. Podała, że w czasie gdy ojciec odbywał karę za kradzież drzewa z lasu, matka wraz z dziećmi rzeczywiście wyjechała dobrowolnie do pracy w III Rzeszy, by uchronić rodzinę od śmierci głodowej. Gdy tylko ojciec odbył karę i uzyskał pracę wróciły do kraju. Istotne dla rozstrzygniecie niniejszej sprawy zdarzenie nie miało jednak miejsca wówczas, lecz jesienią 1943 r. A. Ś. podała, że jej ojciec był członkiem konspiracji wojskowej w AK i został aresztowany i osadzony w siedzibie Gestapo w K., a następnie w R., gdzie policyjny sąd Gestapo skazał go na śmierć. Matka skarżącej wraz z córkami przebywała natomiast w więzieniu w K., skąd zostały przewiezione na przymusowe roboty do III Rzeszy i do kraju wróciły dopiero po zakończeniu wojny. "Taki jest prawdziwy stan faktyczny", który organ mógł ustalić, gdyby uwzględnił wszystkie wnioski dowodowe skarżącej. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi podtrzymując w całości stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Organ podniósł, że z oświadczenia strony złożonego w roku 1982 wynika, że po egzekucji ojca nie została wywieziona na roboty do III Rzeszy i zacytował inny, niż przytoczony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, fragment zeznań A. Ś. złożonych w dniu [...] przed Okręgową Komisją Badania Zbrodni Hitlerowskich w brzmieniu: "następnego dnia po egzekucji moja matka widziała w Końskich obwieszczenie niemieckie, na którym wyszczególniono 10 osób zamordowanych w lesie koło P., w tym mojego ojca F. E. (...), w kilka tygodni po egzekucji poszłam razem z matką do lasu w okolice wsi P., by odnaleźć miejsce zbrodni". Ponadto organ wskazał, że zarówno zeznania skarżącej jak i Z.M., mimo iż szczegółowo opisują zdarzenia jakie miały miejsce w K. na przełomie grudnia 1943 r. i stycznia 1944 r., nie zawierają żadnej wzmianki o pobycie strony i jej siostry w więzieniu hitlerowskim w K. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola decyzji i innych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym granicach sprawy, sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 u.p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie art. 77 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie zaś do treści art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Rozpatrując niniejszą sprawę organ administracji, z naruszeniem zasad wynikających z powyższych przepisów dokonał pobieżnej i niepełnej, a przez to wadliwej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, wbrew art. 80 k.p.a. Odmawiając wiary twierdzeniom skarżącej dotyczącym jej pobytu w hitlerowskim więzieniu w roku 1943, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, oparł się na fragmentach jej zeznań złożonych przed Okręgową Komisją Badania Zbrodni Hitlerowskich w K. w dniu 16 lutego 1982 r., w toku postępowania, które dotyczyło sprawy zabójstwa jej ojca. Organ podkreślił, że "w świetle tych oświadczeń należy uznać oświadczenie strony odnośnie pobytu w więzieniu wraz z ojcem za całkowicie niewiarygodne" nie wskazując jednak, który z przytoczonych fragmentów pozwala na odmówienie wiary twierdzeniom strony co do jej pobytu w więzieniu w Końskich oraz jaka konkretnie argumentacja za tym przemawia. Ocenę tę należy uznać za pobieżną i niewystarczającą, gdyż przy jej dokonaniu organ nie zauważył faktu, iż zeznania z 1982 r. zostały przez A. Ś. złożone na potrzeby zupełnie innego postępowania, dla którego okoliczności dotyczące jej pobytu w więzieniu hitlerowskim były nieistotne i nie da się wykluczyć tego, że nawet jeśli skarżąca o nich wspomniała, to mogły zostać w protokole przesłuchania świadka pominięte. Rozstrzygnięcie wniosku A. Ś. nie może także zapaść bez odniesienia do sprawy dotyczącej jej siostry - M. R., wywodzącej swoje uprawnienia kombatanckie z tego samego zdarzenia, na którym opiera się skarżąca. Jak wynika z akt sprawy tut. Sądu II SA/Ke 81/07, z których dowód dopuścił Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie, w postępowaniu administracyjnym toczącym się na wniosek M. R., zakończonym wydaniem decyzji z dnia [...], będącej następnie przedmiotem kontroli sądowej, zostali przesłuchani świadkowie - A. K. i L.M. na okoliczność pobytu strony wraz z matką i siostrą - A. Ś. w więzieniu w K.. Zarówno M. R., jak i świadkowie potwierdzili w tamtym postępowaniu, że skarżąca wraz z matką i siostrą przez kilka tygodni przebywały w koneckim więzieniu w tym samym czasie, gdy był tam uwięziony również ojciec strony F. E.. Dokonując oceny dowodów w niniejszej sprawie, organ nie wspomniał o zeznaniach złożonych w postępowaniu toczącym się z wniosku M. R. i w żaden sposób nie ustosunkował się do nich mimo, że dotyczą tych samych zdarzeń, których ustalenie ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia zasadności wniosku skarżącej. Nie można przy tym nie zauważyć sprzeczności jakie zachodzą pomiędzy wyjaśnieniami pisemnymi złożonymi przez A. Ś. w toku niniejszego postępowania, a zeznaniami złożonymi przez nią w 1982r. Wówczas A. Ś. podała, że kilka tygodni po egzekucji ojca udała się wraz matką do lasu w okolicy wsi P., by odnaleźć miejsce zbrodni. Twierdzenia te istotnie pozostają w opozycji do obecnych wyjaśnień skarżącej, iż bezpośrednio z więzienia w K. została wywieziona do Rzeszy i do kraju powróciła dopiero po zakończeniu wojny. W okolicznościach sprawy te niewątpliwe rozbieżności nie mogą jednak - same w sobie - stanowić podstawy od odmowy wiary twierdzeniom skarżącej, bez wyjaśnienia ich przyczyny, a próby takiej organ nawet nie podjął naruszając podstawową zasadę postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 7 kpa i 77 § 1 kpa. Poza oceną organu nie mogą się bowiem znajdować takie okoliczności, jak cel postępowania prowadzonego w roku 1982 przez Okręgową Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w K., w ramach którego skarżąca składała zeznania i dla którego jej pobyt w więzieniu nie był istotny, znaczny odstęp czasu pomiędzy datą złożenia tych zeznań a aktualnym wnioskiem A.Ś. o przyznanie jej uprawnień kombatanckich oraz dowody zgromadzone w sprawie jej siostry M. R., o jakich już była mowa wyżej. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, że w roku 1943 (kiedy to wedle twierdzeń skarżącej miała wraz z matką i siostrą przebywać w więzieniu w K.), A. Ś. liczyła zaledwie 6 lat, a zatem jej wiedza w zakresie rozgrywających się wówczas zdarzeń jest oparta przede wszystkim na późniejszych relacjach innych osób. W celu dokładnego ustalenia stanu faktycznego i wyjaśnienia opisanych już sprzeczności, organ winien przesłuchać A. Ś., a w razie konieczności także jej siostrę M.R. oraz A. K. i L.M. Uchybienia prawu procesowemu, a to powołanemu już przepisowi art. 7, 77 i 80 § 1 kpa, jako że mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, powodują konieczność uchylenia zaskarżonych decyzji, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku oparto o art. 152 ustawy. Rozpoznając sprawę ponownie organ wyda stosowne orzeczenie mając na uwadze przedstawione wyżej wywody i eliminując popełnione dotychczas uchybienia. W szczególności przeprowadzi w sposób rzetelny postępowanie dowodowe, a następnie wnikliwie rozpatrzy i oceni zebrany materiał dowodowy.