II SA/Ke 47/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 marca 2010r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 listopada 2009r. znak: [.. .] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej na podstawie art. 2 pkt 7 lit. d, art. 12, art. 20, art. 23 ust. 1, 5 i 7 oraz art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( tekst jedn. Dz. U. Nr 1 za 2009r. poz. 7 ze zm.) 1/ uznał kwoty wypłacone w okresie od 1 lipca do 31 lipca 2009r. tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego na J.B. i M.B., przyznane decyzją z dnia [...] za nienależnie pobrane świadczenie, 2/ określił wysokość nienależnie pobranych świadczeń za okres od 1 lipca do 31 lipca 2009r. w formie świadczeń z funduszu alimentacyjnego na kwotę 1000 zł wraz z ustawowymi odsetkami, które wynoszą 13% w skali roku i są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ ten wskazał, że M.B. w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymała alimenty bezpośrednio od dłużnika. Dlatego też stwierdza się brak uprawnień do świadczeń z funduszu pobranych w miesiącu lipcu 2009r., a wypłacone kwoty za nienależnie pobrane. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. W odwołaniu od tej decyzji M.B. zarzuciła, że jej były mąż od wielu lat nie partycypował w kosztach utrzymania i wychowania dzieci. Zaległość alimentacyjna co miesiąc rośnie o 1500 zł, za rok 2007r. wynosi 13.696zł kwoty głównej bez odsetek minus wpłata 2530,40 zł, za rok 2008 14.199,30 zł w tym 3000 na rzecz MOPS, a zaległość za 2009r. do października łącznie wynosi 11589,80zł, licząc wpłatę 3410,20zł. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania M.B. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że stwierdza potrzebę kasacji zaskarżonej decyzji lecz nie z przyczyn wskazanych w odwołaniu ale z tego powodu, ze decyzja ta zawiera istotny błąd formalny, którego nie sposób wyeliminować rozstrzygnięciem merytorycznym, ponieważ nie zezwalają na to przepisy art. 139 kpa. Jakkolwiek bowiem zgodnie z obowiązującymi przepisami wyszczególniona kwota 1000 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym, to organ wskazał obowiązek jej zwrotu poza sentencją decyzji, w jej uzasadnieniu. Zgodnie zaś z utrwalonym orzecznictwem NSA w sytuacji braku spójności pomiędzy sentencją a uzasadnieniem decyzji, moc wiążącą ma sentencja. Ponadto nie można uzasadnieniem nakładać na stronę obowiązku i to dodatkowego, bo nie skonkretyzowanego w sentencji decyzji. Przechodząc do merytorycznej oceny decyzji organu I instancji Kolegium wskazało, że ze świadczeniem nienależnie pobranym nierozerwalnie związany jest obowiązek jego zwrotu. Zgodnie z art. 23 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Stosownie zaś do art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osobna uprawniona w okresie jego pobierania otrzymała alimenty. Zasadą wynikającą z przepisów ustawy jest, że nie można jednoczenie w tym samy okresie pobierać zarówno alimentów jak i świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ustawodawca w cyt. wyżej przepisach nie wyszczególnia, czy w sytuacji pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymane alimenty bezpośrednio od dłużnika mają dotyczyć zaległości alimentacyjnych czy też alimentów bieżących. Oznacza to, że w sytuacji gdy dłużnik alimentacyjny przebywa za granicą, sporadycznie przesyła różne kwoty pieniędzy tytułem alimentów bezpośrednio na ręce wierzyciela, to wypłacone w tym okresie świadczenie z FA jest świadczeniem nienależnie pobranym, bez względu na to, czy mamy do czynienia z regulowaniem zaległości alimentacyjnych czy też alimentów bieżących. Nadto zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy przedstawiciel ustawowy, który złożył wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu, w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, obowiązany jest do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie. Tymczasem jak wiadomo z akt sprawy M.B. alimenty od dłużnika otrzymała w miesiącu lipcu, a organ o tym fakcie powiadomiła dopiero w październiku, czyli po okresie utraty ważności decyzji, przyznającej jej świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Skoro zatem decyzja ta wypadła z obrotu, jej uchylanie z mocą wsteczną w trybie art. 24 ustawy byłoby niedopuszczalne. Prowadzenie postępowania w sprawie świadczeń nienależnie pobranych w jako odrębnego postępowania znajduje potwierdzenie w wyrokach NSA ( sygn. I OSK 1501/08 oraz I OSK 1502/08) Reasumując Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że każde alimenty w wysokości równej lub przekraczającej kwotę świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przekazane bezpośrednio przez dłużnika alimentacyjnego, stają się świadczeniem nienależnie pobranym. Natomiast w związku z trudną sytuacją materialną i zdrowotną M.B. może się zwrócić do organu z odrębnym wnioskiem o umorzenie przypisanych jej do zwrotu kwot nienależnie pobranych, o ile w wyniku ponownego rozparzenia sprawy decyzja w przedmiocie świadczeń nienależnie pobranych i obowiązku ich zwrotu stanie się ostateczna. W skardze na tę decyzję M.B. zarzuciła obrazę art. 23 ustawy z 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 451 kc, a ponadto błąd w ustaleniach faktycznych, co doprowadziło do wydania niekorzystnej dla niej decyzji. W uzasadnieniu wskazała, że decyzją z dnia [...] zostało na jej wniosek, jako przedstawicielki ustawowej małoletnich M. i J., przyznane świadczenie z funduszu w kwocie po 500 zł na każdego z synów na okres od 1.10.2008r. do 30.09.2009.. W dniu 16.10.2009r. złożyła ona oświadczenie, że w dniu 20 lipca 2009r. otrzymała przelew z Wielkiej Brytanii, gdzie zamieszkuje jej były mąż J.K. na rzecz uprawnionych dzieci w kwocie 1699,16zł. Były mąż od wielu lat nie partycypuje w kosztach utrzymania dzieci i aktualnie zaległość z tego tytułu przekracza 30 tysięcy złotych. Na otrzymanym przez nią w lipcu przelewie nie było adnotacji, za jaki miesiąc jest to świadczenie. W tej sytuacji na podstawie art.. 451 kc miała ona prawo zaliczenia tej kwoty na poczet alimentów zaległych za 2007r. Zdaniem skarżącej przelana na jej konto od dłużnika alimentacyjnego kwota nie może być uznana za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne. W związku z tak sformułowanymi zarzutami skarżąca domagała cię uchylenia decyzji obu organów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W związku z tym z urzędu stwierdzić należy, iż w ocenie sądu organy obu instancji dokonały nieprawidłowej wykładni art. 2 pkt 7 lit. "d" ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( tekst jedn. Dz. U. Nr 1 za 2009r. poz.7 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Powołany przepis zawiera definicję nienależnie pobranego świadczenia, zgodnie z którą są to świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Faktem jest, iż w samym tym przepisie nie wskazano, o jakie alimenty chodzi, w szczególności czy bieżące czy też zaległe. W ocenie Sądu jest to jednak celowy zabieg ustawodawcy. To bowiem, o jakie w przepisie tym alimenty chodzi, wynika z innych przepisów tej samej ustawy, a mianowicie z art. 2 pkt 2 i art. 9 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 11 ustawy. Zgodnie z tym ostatnim przepisem świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia, albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Legalna definicja osoby uprawnionej zawarta jest w art. 2 pkt 11 ustawy, zgodnie z którym jest to osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytuły wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Z kolei co należy rozumieć pod pojęciem egzekucji bezskutecznej wyjaśnia art. 2 pkt 2 ustawy, zgodnie z którym jest to egzekucja, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych; za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej z powodów wymienionych w podpunktach "a" i "b", które to sytuacje nie zachodzą w tej sprawie. Mając na uwadze, że egzekucja bezskuteczna zachodzi, gdy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących alimentów, tylko wówczas można by mówić o nienależnie pobranym w rozumieniu art. 2 pkt 7 "d" ustawy świadczeniu, gdyby w okresie, gdy były wypłacane świadczenia z funduszu, skarżąca ( jej dzieci) otrzymały alimenty w wysokości odpowiadającej pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących alimentów. Tymczasem, jak wynika z podniesionych już w odwołaniu zarzutów, dłużnik cały czas zalega z płatnością alimentów i zadłużenie z tego tytułu znacznie przekracza dwumiesięczną należność. Okoliczność ta zdaje się nie być kwestionowana przez organy. Skoro więc w dalszym ciągu, pomimo otrzymania w miesiącu lipcu 2009r. alimentów wysokości 1699,16 zł egzekucja była bezskuteczna, brak jest podstaw do uznania, iż przyjęte w tym miesiącu świadczenie z funduszu alimentacyjnego było nienależnie pobrane. To zaś skutkuje stwierdzeniem, że brak było podstaw do zastosowania art. 23 ust. 1 ustawy. Tylko bowiem osoba, która pobrała nienależne świadczenie jest obowiązana do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Chociaż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest decyzją kasacyjną, przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, to z uwagi na przedstawiony w jej uzasadnieniu naruszający prawo pogląd, w ocenie Sądu nie może być pozostawiona w obrocie prawnym. Mając to na uwadze decyzja ta jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien wyjaśnić, czy i jakie było zadłużenie zobowiązanego do płacenia alimentów ojca uprawnionych w miesiącu lipcu 2009r. W przypadku stwierdzenia, że w miesiącu tym egzekucja alimentów nadal była bezskuteczna w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy, w sytuacji, gdy zostanie jednocześnie ustalone, że nie zachodziła żadna z pozostałych okoliczności, o jakich mowa w art. 2 pkt 7 lit. "a", "b", "c" i "e" ustawy, organ winien uwzględnić to, że prowadzone postępowanie w tej sprawie jest bezprzedmiotowe.