II SA/Ke 472/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Asesor WSA Jacek Kuza, Protokolant Sekretarz sądowy Katarzyna Tuz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 października 2007r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania W. B. utrzymało w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Kierownika Rejonu Opiekuńczego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia [...] znak: [...]. W motywach swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał następujący stan faktyczny: Decyzją z dnia [...] organ I instancji przyznał W. B. m.in. zasiłek stały w wysokości 418 zł miesięcznie począwszy od 01.05.2004r. na czas trwania przesłanek uprawniających do tego zasiłku. Kolejną decyzją z dnia [...] organ ten - w drodze zmiany w/w rozstrzygnięcia - zmienił wysokość przyznanego stronie zasiłku stałego podwyższając go do kwoty 444 zł miesięcznie począwszy od października 2006r. Decyzją z dnia [...] organ I instancji przyznał W. B. zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł miesięcznie na okres od 01.11.2006r. do 30.11.2008r. Następnie decyzją z dnia [...] organ I instancji, powołując się na przepis art. 106 § 5 ustawy o pomocy społecznej zmienił po raz kolejny z urzędu wysokość zasiłku stałego przyznanego stronie zmniejszając go do kwoty 324 zł miesięcznie - od stycznia 2007r. Ponadto zażądano zwrotu kwoty 120 zł, stanowiącej różnicę pomiędzy świadczeniem wypłaconym w styczniu 2007r. a kwotą faktycznie należną, którą uznano za świadczenie pobrane nienależnie. Rozpoznając odwołanie W. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] uchyliło na podstawie art. 138 § 2 kpa decyzję z dnia [...], przekazując jednocześnie sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z dnia [...] organ I instancji, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, orzekł o: 1. zmianie wysokości zasiłku stałego przyznanego decyzją z dnia [...], zmienioną kolejnymi decyzjami, w ten sposób, że od stycznia 2007r. wysokość zasiłku stałego ustalono na kwotę 324 zł miesięcznie; 2. uznaniu różnicy pomiędzy kwotą wypłaconego świadczenia za styczeń 2007r. a kwotą faktycznie należną w wysokości 120 zł za świadczenie nienależnie pobrane; 3. odstąpieniu od żądania zwrotu kwoty 120 zł określonej w pkt 2, 4. pozostawieniu pozostałych postanowień decyzji bez zmian. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pomocy społecznej wskazał, iż W. B. nie poinformował organu o zmianie sytuacji dochodowej, związanej z pobraniem przez niego zasiłku pielęgnacyjnego, przyznanego decyzją z dnia [...]. Dlatego też organ I instancji uznał, iż kwota 120 zł, stanowiąca różnicę pomiędzy kwotą wypłaconą w styczniu 2007r. a kwotą zasiłku stałego w należnej wysokości, tj. 324 zł, jest - stosownie do art. 6 pkt 16 cyt. ustawy - świadczeniem nienależnie pobranym. Jednakże z uwagi na fakt, iż W. B. znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej (osoba o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności), organ I instancji odstąpił od dochodzenia kwoty świadczenia nienależnie pobranego. W podstawie prawnej w/w decyzji powołano m.in. art. 6 ust. 16, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 9 ust. 8, art. 36 pkt 2 lit. c, art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, art. 98, art. 104 ust. 1, 3, 4, art. 106 ust. 1, 3, 3 a, 4, 5, art. 109, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12.03.2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24.07.2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 135, poz. 950). W odwołaniu od w/w rozstrzygnięcia organu I instancji W. B. podniósł, iż rozstrzygnięcie to jest dla niego krzywdzące i niehumanitarne. Zasiłek stały oraz zasiłek pielęgnacyjny należą mu się bowiem w pełnej wysokości. Ponadto jest on osobą o ustalonym znacznym stopniu niepełnosprawności, a na leki wydaje miesięcznie ok. 180 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze - utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję - przytoczyło art. 8 ust. 3 i 4 cyt. ustawy, wskazując jednocześnie, iż w świetle tych przepisów zasiłek pielęgnacyjny przyznany decyzją z dnia [...] stanowi dochód W. B., która to okoliczność wywiera bezpośredni wpływ na wysokość zasiłku stałego. Z tego też względu wysokość świadczenia została ustalona przez organ I instancji w sposób prawidłowy i zgodny z dyspozycją art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy. Ponadto, wobec zmiany sytuacji dochodowej strony polegającej w niniejszej sprawie na uzyskaniu przez W. B. w dniu 01.12.2006r. uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego organ I instancji zobligowany był zmienić decyzję administracyjną - stosownie do art. 106 ust. 5 ustawy. Organ odwoławczy podniósł także, iż W. B. - będąc uprzedzony w treści decyzji przyznającej świadczenie o obowiązku zgłaszania wszelkich zmian wiążących się z podstawą do przyznania świadczenia - nie poinformował organu I instancji o uzyskaniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego - wbrew obowiązkowi wskazanemu w art. 109 ustawy. Przesądza to zarazem, zdaniem Kolegium, o zasadności stanowiska organu I instancji o uznaniu kwoty 120 zł za świadczenie nienależnie pobrane - zgodnie z dyspozycją art. 6 pkt 16. Skargę od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł W. B. zarzucając, iż rozstrzygnięcie to jest krzywdzące i niehumanitarne. Skarżący podniósł także, iż wbrew ustaleniom organów poinformował pracownika MOPR w dniu 05.12.2006r. o pobieraniu zasiłku pielęgnacyjnego w grudniu 2006r. poprzez wręczenie mu odpisu decyzji o zmianie stopnia niepełnosprawności na znaczny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w treści zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i przepisów postępowania w sposób, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonych decyzji podnieść należy, że w toku rozpoznania niniejszej sprawy organy obu instancji nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Tym samym, Sąd nie dopatrzył się podstaw uzasadniających konieczność uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Na wstępie rozważań prawnych wskazać należy, iż kryteria ustalania wysokości zasiłku stałego określone są w art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12.03.2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), zwanej dalej ustawą, w związku z § 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24.07.2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950). Zgodnie z powołanymi przepisami zasiłek stały ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być obecnie wyższa niż 444 zł miesięcznie. W tym miejscu konieczne jest wyjaśnienie znaczenia pojęć "kryterium dochodowe" oraz "dochód" używanych na gruncie ustawy o pomocy społecznej. Jak wynika z § 1 ust. 1 lit. a w związku z § 2 cyt. rozporządzenia kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej od 01.10.2006r. wynosi 477 zł. Natomiast stosownie do art. 8 ust. 3 cyt. ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z kolei stosownie do art. 8 ust. 4 ustawy do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007r. Podkreślenia wymaga okoliczność, iż wśród taksatywnie wymienionych w art. 8 ust. 3 i 4 w/w ustawy świadczeń, które nie podlegają zaliczeniu na poczet dochodu nie znajduje się zasiłek pielęgnacyjny. Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy decyzją z dnia [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Kierownika Rejonu Opiekuńczego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie W. B. przyznano zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł miesięcznie na okres od 01.11.2006r. do 30.11.2008r. Wskazać trzeba, iż w świetle powołanego powyżej przepisu art. 8 ust. 3 cyt. ustawy kwota 153 zł zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego comiesięcznie skarżącemu w/w decyzją stanowi jego dochód. Z uwagi na treść art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy okoliczność ta ma zarazem bezpośredni wpływ na wysokość zasiłku stałego. Z tego też względu organy obu instancji prawidłowo przyjęły, iż wysokość przysługującego W. B. zasiłku stałego powinna opiewać od stycznia 2007r. na 324 zł miesięcznie. Taka bowiem kwota pozostaje po odjęciu od wartości kryterium dochodowego (477 zł) dochodu skarżącego w postaci zasiłku pielęgnacyjnego (153 zł) - zgodnie z dyspozycją art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy. Rozstrzygnięcie takie - jakkolwiek niekorzystne dla strony z uwagi na obniżenie wysokości przysługującego jej dotychczas zasiłku stałego - znajduje oparcie w art. 106 ust. 5 ustawy. Zgodnie bowiem z tym przepisem decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku m. in. zmiany sytuacji dochodowej, która niewątpliwie - wobec przyznania skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego - miała miejsce w niniejszej sprawie. Odnosząc się z kolei do potraktowania przez organy różnicy pomiędzy kwotą wypłaconego świadczenia za styczeń 2007r. (444 zł) a kwotą faktycznie należną (324 zł) w wysokości 120 zł jako świadczenia nienależnie pobranego wskazać należy na treść art. 109 cyt. ustawy. Jak wynika bowiem z treści tego przepisu osoby korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej mają obowiązek niezwłocznego poinformowania organu, który przyznał świadczenie o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawa do przyznania świadczeń. Tymczasem w niniejszej sprawie W. B., jakkolwiek został uprzedzony o obowiązku zgłaszania wszelkich zmian jego sytuacji dochodowej wiążących się z podstawą do przyznania świadczenia (pouczenie w decyzji z dnia [...], k. 7), to nie poinformował niezwłocznie organu I instancji o uzyskaniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego mu decyzją z dnia [...]. Pracownicy organu pomocy społecznej dowiedzieli się o tym fakcie od skarżącego dopiero w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 09.01.2007r. (k. 14 i 42). Konsekwencją tego było uznanie przez organ I instancji w/w kwoty 120 zł różnicy pomiędzy kwotą wypłaconego świadczenia za styczeń 2007r. a sumą w rzeczywistości przysługującą stronie za świadczenie pobrane nienależnie. Jak wynika bowiem z przepisu art. 6 pkt 16 ustawy w przypadku uzyskania świadczeń pieniężnych na podstawie nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej świadczenia takie uważa się za pobrane nienależnie. Przyjęcie takiego stanowiska przez organ skutkuje co do zasady zastosowaniem art. 98 ustawy, zgodnie z którym świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi. W niniejszej sprawie organ pomocy społecznej skorzystał jednakże z uprawnień wskazanych w art. 104 ust. 4 ustawy, który stanowi, iż w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu. Odnosząc się do zarzutu skargi W. B., iż poinformował pracownika MOPR w dniu 05.12.2006r. o pobieraniu zasiłku pielęgnacyjnego w grudniu 2006r. podnieść należy, iż w aktach administracyjnych brak jest jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego tą okoliczność. Powyższym twierdzeniom skarżącego przeczy także treść protokołu wywiadu środowiskowego z dnia 09.01.2007r. oraz notatki służbowej z dnia 20.04.2007r. Nadmienić również trzeba, że samo złożenie odpisu decyzji o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności nie może być potraktowane jako informacja o pobieraniu zasiłku pielęgnacyjnego - z uwagi na odrębność i brak tożsamości tychże kwestii. Ustosunkowując się do podnoszonego przez W. B. "krzywdzącego" charakteru zaskarżonej decyzji wskazać trzeba, iż kryteria ustalania wysokości zasiłku stałego nie są zależne od woli organów, lecz wynikają z dyspozycji bezwzględnie obowiązujących przepisów ustawy o pomocy społecznej, których organy administracji publicznej zobowiązane są przestrzegać. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę - Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).