II SA/Ke 489/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 września 2013r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata A. A. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania M. K., utrzymało w mocy decyzję z dnia 1 marca 2013 r., wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej orzekającej o odmowie przyznania M. K. pomocy w formie zasiłku celowego na zakup biletów MZK w miesiącu lutym 2013 r. Przedmiotowe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Wnioskiem z dnia 5 lutego 2013 r. M. K. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy finansowej na zakup żywności, ubrań, środków czystości i drobnych napraw związanych z utrzymaniem mieszkania tj. naprawy kranu oraz wydatków na prąd, telefon, oraz na pomocy na zakup biletów MZK. Po rozpatrzeniu wniosku organ decyzjami z dnia 22 lutego 2013 r. przyznał M. K. zasiłek celowy w wysokości 50 zł – z przeznaczeniem na zakup odzieży w lutym 2013 r., następnie przyznał zasiłek celowy w kwocie 30 zł z przeznaczeniem na pokrycie kosztów remontu mieszkania w lutym 2013 r., oraz decyzją z dnia 25 lutego 2013 r. przyznał świadczenie pieniężne w kwocie 84 zł na zakup posiłku lub żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania. Natomiast decyzją z dnia 1 marca 2013 r. organ pierwszej instancji odmówił M. K. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania w miesiącu lutym 2013 r. Natomiast kolejną odrębną decyzją z dnia [...] organ pierwszej instancji odmówił M. K. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup biletów MZK w miesiącu lutym 2013 r. W uzasadnieniu podjętej decyzji organ wyjaśnił, że M. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe a dochód jej stanowi zasiłek okresowy z MOPS w kwocie 271 zł. Pomimo, że wnioskodawczyni kwalifikuje się do pomocy w formie zasiłku celowego to wniosek o przyznanie pomocy finansowej na częściowe pokrycie kosztów związanych z zakupem biletów MZK nie może być rozpoznany pozytywnie z powodu ograniczonych środków finansowych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Organ wskazał, że w miesiącu lutym pula środków finansowych na zasiłki celowe w rejonie zamieszkiwania wnioskodawczyni wyniosła 350,00 złotych, a o przyznanie pomocy zgłosiło się 46 osób. Organ wskazał, że M. K. w miesiącu lutym została objęta pomocą finansową w formie zasiłku celowego na zakup odzieży w kwocie 50,00 zł, na pokrycie remontu kranu w kwocie 30,00 zł, na zakup posiłku lub żywności w kwocie 84,00 zł i zasiłku okresowego w miesiącach styczeń – marzec 2013 r. w kwocie po 271,00 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji o odmowie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup biletów MZK w miesiącu lutym 2013 r. M. K. opisała swoją trudną sytuację, spowodowaną brakiem pracy i środków finansowych, obarczając odpowiedzialnością za taki stan Ośrodek Pomocy Społecznej, który przyznaje jej zbyt małą pomoc. Strona przedstawiła informacje o wysokości miesięcznych wydatków jakie musi ponosić i wniosła o przyznanie w skali miesiąca kwoty 100 zł na zakup miesięcznego biletu MZK od miesiąca lutego, argumentując to faktem, że mieszka na osiedlu dalekim od centrum i często musi się przemieszczać. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy zakwestionowaną decyzję, podzieliło w całości argumentację organu I instancji. Ustosunkowując się do wysokości przyznanego świadczenia – o charakterze uznaniowym – organ odwoławczy przytoczył art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, podkreślając, że wysokość zasiłków celowych uzależniona jest od ograniczonej ilości środków, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy, organ I instancji na dzień wydawania przedmiotowej decyzji dysponował na zasiłki celowe kwotą w wysokości 350 zł. – na 46 osób objętych opieką. Powyższa kwota pozwalała na przyznanie zasiłków tylko dla 5 rodzinom (wśród których znalazła się M. K.), przy czym najniższa kwota tego świadczenia wyniosła 60 zł, a najwyższa 80 zł ( 50 zł na odzież i 30 zł na naprawę kranu) – przyznana właśnie wnioskodawczyni M. K.. Organ dodał ponadto, że M. K. jest objęta stałą i; regularną pomocą, a w lutym 2013 r. otrzymała zasiłek okresowy w kwocie 271,00 zł oraz świadczenie pieniężne na zakup posiłku bądź żywności w wysokości 84 zł, i zasiłki celowe na łączną kwotę 80 złotych. Ze względu na powyższe, zdaniem Kolegium, brak jest podstaw do uznania, że organ I instancji, orzekając o odmowie przyznania kolejnego zasiłku celowego na miesiąc luty 2013 r., przekroczył granice uznania administracyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach M. K. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium [...], przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi wyższej instancji, wydanie decyzji o stałej miesięcznej kwocie zasiłku celowego na zakup biletów MZK do czasu powrotu skarżącej do pracy, ukaranie osób odpowiedzialnych za wydanie tych rozstrzygnięć z naruszeniem prawa oraz zasądzenie kosztów postępowania, jak również odszkodowania za straty spowodowane wydaniem przedmiotowej decyzji. Skarżąca szeroko opisała swoją trudną sytuację rodzinną i finansową, wskazując że oczekuje przyznania jej pomocy na zakup biletów w wysokości 100 złotych miesięcznie do czasu powrotu jej do pracy.. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej ustawą P.p.s.a., zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania – nie zaś ocena ich pod względem słuszności i celowości. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa materialnego, czy też postępowania, skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności przedmiotowego rozstrzygnięcia. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania M. K. zasiłku celowego na zakup biletów MZK w miesiącu lutym 2013 r. Ustalony przez organy obu instancji stan faktyczny znajduje pełne potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym – w szczególności w wynikach zaktualizowanego wywiadu środowiskowego (k. 3-7 akt administracyjnych). Kwestią, która wywołuje zasadniczy sprzeciw skarżącej, jest natomiast wysokość przyznanych świadczeń, która nie odpowiadają jej oczekiwaniom a w niniejszej sprawie odmowa przyznania kolejnego zasiłku celowego. M. K. twierdzi bowiem, że przyznana jej pomoc nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że stosownie do art. 39 ust. 2 w ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą, zasiłek celowy może być przyznany m. in. na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności osobie samotnie gospodarującej, jeżeli dochód tej osoby nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. poz. 823, z 2012 r.). Jak wynika z kolei z art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Ze względu na treść cyt. przepisów – ściśle określających przesłanki, jakie muszą zostać spełnione przez osobę ubiegającą się o udzielenie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego – nie ulega wątpliwości, że sytuacja finansowo – życiowa, w jakiej znajduje się skarżąca odpowiada wszystkim wyżej wymienionym przesłankom. M. K. jest bowiem samodzielnie gospodarującą osobą bezrobotną, której w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o udzielenie pomocy (styczeń 2013 r.) przysługiwał zasiłek okresowy w wysokości 271,00 zł oraz zasiłek celowy na zakup żywności w kwocie 93,00 zł i zasiłek celowy w kwocie 80,00 zł. Zaznaczyć przy tym trzeba, że strona jest osobą zdrową, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo pozostającą w wieku produkcyjnym i posiadającą wyższe wykształcenie ekonomiczne. W tym miejscu należy podzielić stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że od spełnienia przedstawionych powyżej warunków uzależnione jest jedynie przyznanie zasiłku celowego, natomiast sama jego wysokość została pozostawiona przez ustawodawcę uznaniu organu pomocy społecznej. Do wniosku takiego prowadzi treść art. 39 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym zasiłek celowy a także pomoc w zakresie dożywiania jedynie mogą (a nie muszą) zostać przyznane. Wskazania przy tym wymaga, że opisany element uznaniowości nie oznacza, że wydanie decyzji w tym zakresie polega na zupełnej dowolności działania organu. Rozstrzygnięcia wydawane w oparciu o uznanie administracyjne podlegają bowiem kontroli sądowej sprawowanej pod względem zgodności z prawem. Mianowicie, w pierwszym rzędzie zbadania wymaga, czy w ogóle dopuszczalne było uznanie administracyjne, a jeżeli tak, to czy przy wydawaniu decyzji nie przekroczono granic tego uznania, a także czy prawidłowo uzasadniono wybór danego rozstrzygnięcia sprawy. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza bowiem – jak wynika z art. 7 K.p.a. – załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Mając na uwadze treść przepisów ustawy podnieść trzeba, że organ przy udzielaniu przedmiotowej pomocy społecznej kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi na gruncie tej regulacji dotyczącymi wymogu dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy (art. 3 ust. 3), przy jednoczesnym ograniczeniu uwzględniania potrzeb osób i rodzin korzystających z pomocy do sytuacji, gdy potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Ratio legis tych postanowień polega na rozdzieleniu funduszy, jakimi dysponuje właściwy organ w taki sposób, aby pomoc dotarła do wszystkich osób uprawnionych w formie i wysokości adekwatnej do zgłaszanych przez nie potrzeb i zasobów finansowych organów pomocy społecznej. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że jak wynika z informacji przedstawionych przez organ I instancji środki pieniężne, którymi Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej dysponował w lutym 2013 r. były ograniczone. W okresie tym była to bowiem kwota 350 zł – z przeznaczeniem na zasiłki celowe. W ramach posiadanych środków przyznano zasiłek celowy 5 rodzinom – zasiłek celowy w kwocie 60 zł na utrzymanie mieszkania przyznano matce z dwójką dzieci, dwie rodziny z trójką dzieci dostały zasiłek w kwocie po 70 zł, zasiłek również w kwocie 70 zł otrzymała osoba samotna leczona onkologicznie i łączny zasiłek celowy w kwocie 80 złotych przyznany został M. K. Mając na uwadze powyższe zasadnym jest stwierdzenie, że możliwości finansowe Ośrodka są ograniczone, a zatem świadczenie przyznane w większym – żądanym przez skarżącą rozmiarze – wpłynęłoby jednocześnie na obniżenie wysokości zasiłków celowych przyznawanych pozostałym potrzebującym, znajdującym się pod jego opieką – a nawet na odmowę udzielenia niektórym z nich pomocy. Tym samym oczekiwane przez M. K. rozstrzygnięcie pozostawałoby w sprzeczności nie tylko z zasadniczymi celami ustawy o pomocy społecznej, ale także z konstytucyjną zasadą równości obywateli oraz solidaryzmu społecznego. Dlatego też w żaden sposób nie można przyjąć, że odmowa przyznania kolejnego zasiłku celowego skarżącej nosiło znamiona dowolności lub było nieuzasadnione. Powołane okoliczności świadczą o tym, że organy obu instancji – orzekając o odmowie przyznania M. K. zasiłku celowego na zakup biletów MZK w miesiącu lutym – nie naruszyły prawa i nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że zakwestionowane przez skarżącą rozstrzygnięcie w przedmiocie świadczenie nie jest jedynym, które zostało wydane w ramach pomocy społecznej, jako że oprócz tej decyzji odmownej w miesiącu lutym 2013 r. strona otrzymała pomoc w formie zasiłku okresowego w kwocie 271 zł oraz zasiłku celowego w łącznej wysokości 80 zł, i zasiłku na zakup posiłku, bądź żywności w kwocie 84 zł. Ustosunkowując się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze, stwierdzić trzeba, że zawierają one ogólne uwagi krytyczne dotyczące działalności organów pomocy społecznej i przez to nie można ich bezpośrednio odnieść do zaskarżonej decyzji. Natomiast żądanie skarżącej dotyczące przyznania odszkodowania za straty spowodowane brakiem środków na bieżące potrzeby nie mogło być przedmiotem rozważań Sądu, gdyż nie podlega kognicji sądowoadministracyjnej – obejmującej zasadniczo kontrolę legalności aktów administracji publicznej oraz ich bezczynności w tym zakresie (art. 3 ustawy P.p.s.a.). Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w pkt I wyroku na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II oparto na podstawie § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 20 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163 poz. 1348 ze zm.) oraz na podstawie art. 250 ustawy P.p.s.a.