II SA/Ke 493/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.),, Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Protokolant Sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 listopada 2008r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na rzecz adwokata J. Z. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. II SA/Ke 493/08 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie art. 3, 4, 7, 8, 17, 48, 106 i 109 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, Rozporządzenia Rady Ministrów z 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, art. 3, 5 ust.1 i art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania" oraz art. 104 kpa, udzielił A. K. pomocy w postaci: 1. zasiłku celowego w łącznej kwocie 188,11 zł. w tym: - 100 zł. z przeznaczeniem na poszukiwanie pracy, - 88,11 zł. jako opłata rachunku za energię elektryczną, 2. z przeznaczeniem na zakup żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania" - kwotę 100 zł. W uzasadnieniu podał, że z uwagi na ubóstwo i bezrobocie wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, co uzasadnia przyznanie mu pomocy. Jednocześnie organ wyjaśnił, że ze względu na ograniczoną ilość środków finansowych nie jest w stanie przyznać stronie zasiłku w żądanej przez niego kwocie równej jednej średniej krajowej. Rozpoznając odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia wniesione przez A. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], utrzymało je w mocy. Organ odwoławczy ustalił, że A. K. wnioskiem z dnia 7 maja 2008r. zwrócił się o przyznanie pomocy w formie pieniężnej w wysokości średniej krajowej, co uzasadnił tym, iż od 2002r. pozostaje osobą bezrobotną przy biernej postawie władz samorządowych. Jedna średnia krajowa zaspokaja tylko podstawowe potrzeby, o których mówi ustawa o pomocy społecznej. Z przeprowadzonego przez organ I-szej instancji wywiadu środowiskowego wynika, że aktualnie wysokość dochodu A. K. wynosi 238,50 zł. (zasiłek okresowy). Odwołujący mieszka sam, zarejestrowany jest w PUP bez prawa do zasiłku, syn, który przebywa za granicą, jest obecnie w Polsce na urlopie i nie pomaga finansowo. Mieszkanie jest zaniedbane, a A. K. nie opłaca za nie czynszu. W trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego przedłożył rachunek za energię elektryczną z wnioskiem o opłacenie przelewem. W tak ustalonym stanie faktycznym organ II instancji uznał, że wnioskodawca spełnia wszelkie kryteria wynikające z przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, do przyznania mu zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust.1 i 2 ustawy. Zainteresowany spełnia także kryterium dochodowe określone w ustawie z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania". Jak ustalił organ odwoławczy, w miesiącu czerwcu 2008r. Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej rozdysponował kwotę 15.822,83 zł. Pomocy finansowej w formie zasiłków celowych udzielono dla 105 rodzin, a średnia wysokość zasiłku celowego wyniosła 150,69 zł. W najwyższej wysokości tj. w kwocie 350 zł. przyznano zasiłek rodzinie, w której trzy osoby ponoszą koszty związane z leczeniem, chorują na nowotwory. Natomiast najniższy zasiłek w kwocie 50 zł. przyznano w miesiącu czerwcu 2008r. osobom samotnie gospodarującym, bezrobotnym na zakup leków. Z kolei na zasiłki celowe z programu "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania", Ośrodek w miesiącu czerwcu 2008r. rozdysponował kwotę 31.350 zł., w ramach której pomocy udzielono dla 133 rodzin. Średnia wysokość zasiłku wyniosła 235,71 zł. Najwyższy zasiłek otrzymała rodzina wielodzietna mając na utrzymaniu ośmioro dzieci – 500 zł., zaś najniższy – osoby samotnie gospodarujące – 100 zł. Organ podkreślił jednocześnie, że przyznanie jak i wysokość zasiłku celowego zależy od uznania organu do spraw pomocy społecznej, co oznacza, że organ nie tylko może udzielić pomocy, ale także ustala jej rozmiar. Wysokość świadczeń o charakterze uznaniowym uzależniona jest przede wszystkim od wielkości środków, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organ II-giej instancji podkreślił, że jak wynika z powyższych ustaleń, przyznanie A. K. pomocy w takiej, a nie innej wysokości nie przekracza granic uznania administracyjnego, a żądanie strony przyznania średniej krajowej, jest roszczeniem wykraczającym poza możliwości pomocy społecznej. Odnosząc się do kwestii podnoszonej w odwołaniu, a dotyczącej innych form pomocy przewidzianych ustawą o pomocy społecznej (kontrakty socjalne, bilet kredytowany), Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, iż strona zwróciła się o pomoc pieniężną i taką przyznał organ I-szej instancji. Jeżeli A. K. jest zainteresowany innymi niepieniężnymi formami pomocy może zwrócić się o nie do tego organu ze stosownym wnioskiem. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach A. K. wnosząc o "zmianę utrzymanych niskich kwot pomocy na: równowartość jednej średniej krajowej regularnie płatnej raz w miesiącu, podlegającej rewaloryzacji, pozwalającej na właściwe funkcjonowanie w społeczeństwie i poszukiwanie pracy w Polsce skoro od 2002 roku Władze Samorządowe są bezradne w stosunku do mego zatrudnienia". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Sądowa kontrola legalności orzeczeń wydawanych w toku postępowania administracyjnego sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dale p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności ( art. 145 § 1 p.p.s.a.). Stan faktyczny ustalony przez organy obu instancji nie był kwestionowany i znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Nie ulega przy tym wątpliwości, że A. K. spełnia wszelkie kryteria określone w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz.593 ze zm.), zwanej dalej ustawą, oraz ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U. nr 267, poz. 2259), uprawniające go do otrzymania stosownego świadczenia w postaci zasiłku celowego (na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy) oraz pomocy udzielanej w oparciu o art. 3 ustawy "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Kwestią budząca sprzeciw i protest skarżącego jest natomiast wysokość przyznanej mu kwoty, nie odpowiadająca jego oczekiwaniom i treści wniosku, w którym zażądał na zaspokojenie swoich potrzeb kwoty "jednej średniej krajowej". Jak podniósł już organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, rozstrzygnięcie w sprawie wydane zostało w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza art. 39 ust. 1 ustawy oraz art. 5 ust.1 ustawy "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Pomoc w zakresie dożywania - jako świadczenie pieniężne - realizowana jest w formie zasiłku celowego (§ 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006r. w sprawie realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", Dz.U. nr 25, poz. 186 ze zm.), a więc mają do niej odpowiednie zastosowanie przepisy ustawy o pomocy społecznej (art. 7 ustawy "Pomoc państwa w zakresie dożywiania"). Przedmiotem kontroli sądowej będzie zatem w głównej mierze zbadanie, czy zakres uznania administracyjnego, o jakim mowa wyżej, nie został przez organy przekroczony, a także, czy w sposób należyty i poddający się weryfikacji uzasadnione zostało orzeczenie o przyznaniu A. K. zasiłku w takiej, a nie innej wysokości. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza – jak wynika z art. 7 kpa – załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela ( por. wyrok NSA z 26 września 200 r., I SA 945/00, LEX 79608 ). Uszczegółowieniem tej zasady jest przepis art. 3 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznając konieczność udzielenia pomocy (co w sprawie nie jest kwestionowane ), organ winien zatem rozważyć wszelkie okoliczności niezbędne do podjęcia prawidłowej decyzji o wysokości przyznanych na rzecz konkretnej osoby środków w ramach uznania administracyjnego, rozumianego w sposób przedstawiony wyżej. Są to przede wszystkim: uzasadnione potrzeby uprawnionego, własne możliwości finansowe oraz potrzeby innych osób starających się o pomoc społeczną. Wszystko to ma na celu rozdzielenie funduszy, jakimi dysponuje właściwy organ w taki sposób, aby pomoc dotarła do wszystkich osób uprawnionych w formie i wysokości adekwatnej do zgłaszanych przez nie potrzeb i zasobów finansowych ośrodka. Dowody zgromadzone w sprawie przemawiają za przyjęciem poglądu, że w sprawie niniejszej organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego przyznając skarżącemu zasiłek celowy w kwocie 188,11 zł. (na poszukiwanie pracy i za energię elektryczną) oraz 100 zł. na zakup żywności. Jak wynika z ustaleń organu odwoławczego, znajdujących oparcie w piśmie Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 1 lipca 2008r., wysokość udzielonej skarżącemu pomocy w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" nie odbiega od średniej wysokości zasiłków przyznawanych w tym okresie przez organ I-szej instancji dla osób samotnie gospodarujących, jaką jest także skarżący, a jeśli chodzi o zasiłek celowy przyznawany w oparciu o ustawę, kwota pomocy udzielonej A. K. średnią tą przewyższa dwukrotnie. Podkreślić także należy, że przy ograniczonych możliwościach finansowych Ośrodka, uwzględnienie wniosku A. K. w całości pozbawiłoby pomocy inne osoby potrzebujące, co pozostawałoby w sprzeczności nie tylko z zasadą solidaryzmu społecznego, ale także z celami ustawy o pomocy społecznej. W tej sytuacji nie ma podstaw do przyjęcia, że przyznając skarżącemu zasiłek celowy w zakresie, jaki nie odpowiadał jego oczekiwaniom, organy postąpiły w sposób dowolny i bez logicznego uzasadnienia swojego stanowiska. Niemożność uwzględnienia wniosku w całości podyktowana była bowiem możliwościami finansowymi jakimi dysponował Miejsko – Gminy Ośrodek Pomocy Społecznej . Jeśli chodzi o kwestię dotyczącą kontraktów socjalnych i "kredytów", poruszoną przez skarżącego w dołączonym do skargi piśmie – załączniku zatytułowanym "dochody od roku 2007 serwowane przez miejscowy MGOPS" podnieść należy, że wniosek o przyznanie zasiłku nie zawierał żądania w tym zakresie. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że ustawa o pomocy społecznej nie zawiera takiego pojęcia jak "kredyt"; w art. 39 ust.4 mowa jest o bilecie kredytowanym, zaś w art. 43 ust.2 i 3 – o nieoprocentowanej pożyczce przyznawanej w celu ekonomicznego usamodzielnienia się, przy czym warunki udzielenia i spłaty takiej pożyczki oraz jej zabezpieczenie określa się w umowie z gminą. Kontrakt socjalny uregulowany zaś został w art. 108 ust.1 ustawy, zgodnie z którym w celu określenia sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów osoby lub rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej pracownik socjalny ośrodka pomocy społecznej może zawrzeć kontrakt socjalny z tą osobą lub rodziną. Niezależnie od tego co skarżący rozumie pod pojęciem "kredytu" podkreślić należy, że z uwagi na specyficzny charakter wymienionych form pomocy, charakteryzujących się przede wszystkim sprecyzowaniem i dokładnym określeniem konkretnych potrzeb, na które pomoc tego rodzaju ma być przyznana oraz wymagających współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej, niezbędnym jest złożenie do właściwego organu wniosku w tym zakresie. W niniejszej sprawie wniosku takiego nie było, dlatego trudno zarzucić organowi, że go nie uwzględnił. Wojewódzki Sąd Administracyjny celowo nie przytaczał i nie odniósł się w niniejszym uzasadnieniu do pozostałych wniosków i twierdzeń zawartych w skardze, które nie tylko mają charakter pozaprawny i niemerytoryczny, a tym samym pozostają bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji, ale także zawierają obelżywe treści wobec pracowników organów, które wydawały decyzje w sprawie. Sąd zwraca przy tym uwagę, że obraźliwe sformułowania, jakich użył A. K. nie powinny znaleźć się w skardze i nie mogą odnieść zamierzonego przez niego skutku. Skoro zaskarżona decyzja odpowiada prawu i brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku oparto na podstawie § 2 ust. 3 i § 18 ust.1 pkt 1c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz.1348 ze zm.) oraz na podstawie art. 250 p.p.s.a.