II SA/Ke 497/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Asesor WSA Agnieszka Banach, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 października 2020 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., znak: [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z [...] r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpatrzeniu odwołania W. S. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 kpa utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Kielce z dnia 30 grudnia 2019 r., odmawiającą przyznania pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na wyżywienie i inne niezbędne wydatki dla podtrzymania życia. W uzasadnieniu SKO wskazało, że w odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji W. S. zarzucił organowi I instancji, że decyzja została napisana zbyt małą czcionką, nie wniósł natomiast zarzutów merytorycznych. Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym SKO ustaliło, że wnioskiem z 4 grudnia 2019 r. W. S. zwrócił się do organu I instancji o zmianę terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, ochronę przed bezprawnymi działaniami Policji, Straży Miejskiej, pracowników MOPR i SKO, zapewnienie leczenia neurologicznego, psychiatrycznego, pomocy psychologicznej, pomoc na wyżywienie i inne niezbędne wydatki dla podtrzymania życia. W toku przeprowadzonego w sprawie w dniu 6 grudnia 2019 r. wywiadu środowiskowego skarżący podtrzymał żądania ww. wniosku. Do każdego z żądań organ I instancji odniósł się odrębnymi pismami pouczając stronę o zakresie swoich kompetencji bądź też poinformował o terminie umówionego spotkania lekarskiego. Organ zareagował na każde z żądań odwołującego. Rozpatrując żądanie dotyczące pomocy na zakup żywności i inne niezbędne wydatki dla podtrzymania życia, organ I instancji wydał decyzję kwestionowaną w niniejszej sprawie. Ustalono, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Na jego dochód składa się renta z ZUS w kwocie 1577,15 zł. Obciążenia w badanym miesiącu wyniosły łącznie 258,38 zł. Dochód, jaki wnioskodawcy pozostał do dyspozycji, wyniósł zatem kwotę 1318,77 zł. Przekroczył więc ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do pomocy w formie zasiłku celowego. Badając sprawę pod kątem możliwości przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego stwierdzono, że zarówno dochód jak i sytuacja bytowa W. S. nie przemawiają za przyznaniem tej formy pomocy. Organ I instancji zwrócił uwagę, że - jak wyjaśnił skarżący - w listopadzie 2019 r. zamiast na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych wydał 1500 zł, zaś w grudniu 500 zł, na pomoc prawną. W ocenie organu wydatek ten, w sytuacji kiedy funkcjonują punkty bezpłatnych porad prawnych, nie jest wydatkiem tzw. pierwszej potrzeby. Jednocześnie w toku postępowania odwoławczego organ I instancji wyjaśnił, że w grudniu 2019 r. na specjalne zasiłki celowe wydano kwotę łączną 1860,64 zł. Pomocą tą objęto 11 środowisk. Średnia wysokość zasiłku wyniosła 169 zł, przy czym najniższa to 36,90 zł, zaś najwyższa 250 zł. Dokonując charakterystyki wspartych środowisk wyjaśniono, że pomocy udzielono osobom o niższych dochodach (niż dochód skarżącego), legitymującym się orzeczeniami o stopniu niepełnosprawności, które ponoszą bardzo duże i udokumentowane koszty leczenia lub zakupu leków. W ocenie SKO wyjaśnienia organu I instancji zasługują na poparcie. Skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji przemawiającej za przyznaniem mu specjalnego zasiłku celowego. Słusznie organ I instancji uznał, że dochody skarżącego przekraczające ustawowe kryterium dochodowe są wystarczające na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Prawidłowo wskazano przy tym na charakter specjalnego zasiłku celowego, który powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. skardze W. S. zarzucił, że zarówno organ I instancji jak i SKO "gnoją" go, "urządzają sobie ekscesy w ramach Pogromu Kieleckiego nr 2, prześladują (...) z powodów rasistowsko-ksenofobicznych". W ocenie skarżącego, w uzasadnieniach decyzji zawarte są "same bzdury i kłamstwa". Podniósł, że nie ma zapewnionego ani leczenia, ani ochrony, ani żadnej innej pomocy. Odnosząc się do możliwości skorzystania z bezpłatnych porad prawnych skarżący wskazał, że "odwiedził" przynajmniej 30 prawników i wszyscy sugerowali wynajęcie adwokata, ze względu na skomplikowany charakter jego sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Sprawa została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, albowiem zarówno ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego jak i organ wyrazili zgodę na taki tryb rozpoznania sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji objętej skargą (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Z akt sprawy wynika, że organy rozpatrywały wniosek W. S. z 4 grudnia 2019 r. o przyznanie pomocy finansowej na "wyżywienie i inne niezbędne wydatki dla podtrzymania życia". Pomoc tego rodzaju udzielana jest w formie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. z § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1358), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł. Badając sytuację materialną i osobistą W. S. organy ustaliły, że na dochód skarżącego składa się renta z ZUS w wysokości 1577,15 zł. Stałe obciążenia w badanym miesiącu wyniosły łącznie 258,38 zł (z wywiadu środowiskowego wynika, że chodzi o wydatki na energię elektryczną, gaz, wodę i wywóz śmieci), a więc dochód, jaki wnioskodawcy pozostawał do dyspozycji to kwota 1318,77 zł. Nie ulega przy tym wątpliwości, że w przypadku skarżącego mamy do czynienia z przekroczeniem kryterium dochodowego, uprawniającego do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Fakt, że dochody skarżącego przekraczają kwotę kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej nie mógł jednak sam w sobie stanowić odmowy przyznania mu pomocy, a to z uwagi na treść art. 41 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wydanie decyzji w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego oparte jest na uznaniu administracyjnym. Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (por. wyrok NSA z dnia 11 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1789/10, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ może zatem, lecz nie musi uwzględnić wniosku strony. Wskazany przepis prawa materialnego wyraźnie upoważnia organ do działania na zasadzie uznania, przyznając mu jednocześnie możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia. Uznanie to nie oznacza oczywiście całkowitej dowolności. Do tego typu decyzji zastosowanie znajduje przepis art. 7 kpa, który zakreśla ramy zasady prawdy obiektywnej oraz zasadę załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z 26 września 2000 r., I SA 945/00, LEX 79608). Pojęcie "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, niemniej jednak w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że chodzi tu o sytuację wyjątkową, nadzwyczajną, nie zdarzającą się codziennie. Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że dotkliwe w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok NSA z 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07, dostępny jak wyżej). Przyjmuje się, że "szczególnie uzasadniony przypadek" oznacza przypadek wyrazisty, odbiegający od sytuacji osób spełniających kryteria dochodowe (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2008 r., IV SA/Gl 155/07, LEX nr 509368). Przypadek ten musi być na tyle wyrazisty i różniący się od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sama sobie z nim poradzić (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 stycznia 2012 r., III SA/Kr 401/11, LEX nr 1114175). Dokonując oceny sytuacji skarżącego w oparciu o wskazane wyżej kryteria wypracowane w orzecznictwie, które sąd orzekający w pełni podziela, należy podzielić stanowisko organu, że nie sposób uznać, że w kontrolowanej sprawie mamy do czynienia z tak rozumianym szczególnie uzasadnionym przypadkiem, o jakim mowa w art. 41 pkt 1 ustawy. Słusznie organ przyjął, że nie przemawiają za tym ani uzyskiwany przez skarżącego dochód, ani jego sytuacja bytowa. Kolegium zwróciło uwagę, że zgodnie z twierdzeniami wniosku z 4 grudnia 2019 r., skarżący w dwóch następujących po sobie miesiącach, tj. listopadzie i grudniu 2019 r., na pomoc prawną wydał odpowiednio 1500 i 500 zł. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że ponoszenie tych wydatków było jedynym uzasadnieniem wniosku skarżącego rozpatrywanego w tej sprawie. Uszczuplenie budżetu skarżącego związane było z tym, że znaczącą część swoich miesięcznych dochodów (w listopadzie w zasadzie wszystkie dochody) wydał na bliżej nieokreśloną pomoc prawną, co - jego zdaniem - oznacza, że organ właściwy w sprawach pomocy społecznej winien mu sfinansować wszystkie jego potrzeby bytowe. Z takim stanowiskiem skarżącego nie sposób się zgodzić, tym bardziej, że na obszarze miasta Kielce w 2019 r. funkcjonowało 8 punktów nieodpłatnej pomocy prawnej (ich lokalizację organ I instancji wskazał skarżącemu w załączniku do pisma z 18 czerwca 2019 r., k. 11 akt adm.). W tej sytuacji rację ma organ odwoławczy, że korzystanie z odpłatnych porad prawnych nie jest wydatkiem "pierwszej potrzeby", ani też wydarzeniem tego rodzaju, że można je zakwalifikować jako szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze zauważyć należy, że w punktach, o jakich mowa wyżej, porad udzielają adwokaci i radcowie prawni. Sam W. S. ani w toku postępowania, ani w skardze, nie uzasadnił w przekonujący sposób, z jakich przyczyn, poza krótkim czasem wizyty, z pomocy bezpłatnych porad prawnych nie może skorzystać. Za taką przekonującą argumentację nie można uznać twierdzenia zawartego w skardze, że bezpłatna porada trwa 10 minut, a skarżący musi swoją sprawę "referować biegłemu prawnikowi co najmniej 60 min." Jak powiedziano wyżej, przepisy ustawy o pomocy społecznej umożliwiają obywatelom skorzystanie z pomocy państwa, ale to nie oznacza, że pomoc ta będzie świadczona każdorazowo i na każde żądanie. Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W ocenie Sądu, sposób gospodarowania przez skarżącego własnym majątkiem i wydatkowanie znaczącej części dochodów na odpłatną pomoc prawną nie daje podstaw do przyjęcia, aby w jego przypadku występowała sytuacja nadzwyczajna i wyjątkowa, uprawniająca do uzyskania specjalnego zasiłku celowego. Nie bez znaczenia pozostaje też wskazana przez organ niska kwota łącznie przyznanych przez organ I instancji w grudniu 2019 r. zasiłków celowych tj. 1860,64 zł, oraz średni zasiłek w kwocie 169,00 zł, czyli wielokrotnie niższy niż kwota, jaką skarżący uzyskuje z tytułu renty, czy też przeznacza tylko na pomoc prawną. Wobec pozostawania wielu osób, objętych pomocą w Rejonie Opiekuńczym "[...]" w K. , w sytuacji materialnej i życiowej trudniejszej od skarżącego, przyznanie mu zasiłku we wskazanych okolicznościach byłoby nieadekwatne do możliwości finansowych MOPR w K. i naruszałoby zasady sprawiedliwości społecznej. Mając zatem na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.