II SA/Ke 499/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 września 2012r. sprawy ze skargi J.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania scaleniowego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji, II. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na rzecz adwokata P.M. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych VAT - tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie Starosty K. z dnia [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania scaleniowego. Rozstrzygnięcie organu II instancji zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 6.10.2011r. J. K., działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1, 4, 5 K.p.a., wystąpił do Starosty K. o wznowienie postępowania scaleniowego w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z dnia [...] orzekającą o dokonaniu scalenia gruntów wsi R.. W uzasadnieniu strona wskazała, że wydanie decyzji scaleniowej "oparte było na dokumencie, który został uzyskany z naruszeniem przepisów postępowania przewidzianych w ustawie o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych z dnia 4.11.1971r. i w istocie pozbawił (małżonków K.) własności nieruchomości, co do której posiadali akt notarialny i założoną księgę wieczystą". O fakcie tym J. K. powziął wiedzę w dniu 6.09.2011r. na rozprawie w Sądzie Rejonowym w Końskim w sprawie I Ns 59/11 o zasiedzenie, gdzie zostały ujawnione dokumenty dotyczące nabycia własności nieruchomości nr 1374 przez J. i J. małżonków Ł. w trybie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Jak wynika z protokołu sporządzonego w dniu 22.06.1973 roku przez inż. J. W., małżonkowie Ł. podali nieprawdziwe twierdzenia, wskazując że do działki objętej AWZ o numerze 1374 nikt nie rości sobie pretensji. Tymczasem w tej dacie to ich sąsiedzi - Z. i J. K. byli właścicielami udziału w tej nieruchomości na podstawie aktu notarialnego z 1962r. nr rep. A [...]. Z tego też względu AWZ o nr [...], wydany na podstawie przedmiotowego protokołu został sporządzony z naruszeniem prawa – a następnie stanowił podstawę do wydania decyzji scaleniowej w 1995r., na mocy której małżonkowie Ł. stali się ponownie właścicielami spornego gruntu, który otrzymał wówczas nr 754. Końcowo wnioskodawca wskazał, że ani on ani jego żona nie brali udziału w postępowaniu scaleniowym i nie zapoznali się z treścią decyzji scaleniowej nr G-6014/237/95 – która nie została im udostępniona. Postanowieniem z dnia [...]Starosta Konecki, działając na podstawie art. 149 § 3 w zw. z art. 148 i art. 145 § 1 pkt 1, 4, 5 K.p.a., odmówił wznowienia postępowania scaleniowego zakończonego ww. decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z dnia [...] – z uwagi na złożenie wniosku o wznowienie z uchybieniem 1 – miesięcznego terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu powołano się na treść pisma pełnomocnika J. K. z dnia 15.10.2010r., z którego wynika, że już wówczas wiedział on o istnieniu decyzji scaleniowej. Tymczasem wniosek o wznowienie postępowania został złożony dopiero w dniu 6.10.2011r. W zażaleniu na powyższe postanowienie J. K. wskazał na naruszenie art. 148 § 1 K.p.a. – wobec błędnego wyliczenia terminu uprawniającego go do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Strona dowiedziała się bowiem o dokumentacji szczegółowej będącej podstawą złożonego wniosku dopiero na rozprawie w dniu 6.09.2011r. toczącej się w Sądzie Rejonowym w K. pod sygn. akt I Ns 59/11. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 oraz art. 149 § 3 i 4 K.p.a., podzieliło w całości podstawę prawną i ustalenia faktyczne organu I instancji – w szczególności co do powoływanej przez stronę przesłanki wznowieniowej. Wskazano przy tym, że J. K. nie uprawdopodobnił, że w niniejszej sprawie został zachowany termin, o jakim mowa w art. 148 § 1 i 2 K.p.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach J. K. zarzucił postanowieniu organu II instancji naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 148 § 1 K.p.a. poprzez wadliwe wyliczenie terminu uprawniającego do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania i przyjęcie, że termin ten w niniejszej sprawie upłynął. Stało się tak pomimo, że okoliczność uzasadniająca złożenie wniosku o wznowienie postępowania ujawniła się dopiero na rozprawie w dniu 6.09.2011r. toczącej się w Sądzie Rejonowym w K. pod sygnaturą I Ns 59/11, kiedy to skarżący miał możliwość zapoznania się z dokumentacją szczegółową z wydania aktu własności ziemi AWZ nr [...]. Materiały te, stanowiące podstawę do wydania decyzji scaleniowej, zostały wydane z naruszeniem prawa na podstawie nieprawdziwych i niczym niepotwierdzonych informacji złożonych przez małżonków Ł. w toku postępowania uwłaszczeniowego. Okoliczności tej nie organ II instancji w ogóle nie zbadał – pomimo złożonego zażalenia, ograniczając się wyłącznie do przytoczenia argumentacji Starosty K.. J. K. wskazał także na naruszenie art. 77 i 78 K.p.a. poprzez nierozpoznanie jego wniosku o dopuszczenie dowodu z akt sprawy I Ns 59/11 Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny w K. na okoliczność daty ujawnienia dokumentacji z postępowania uwłaszczeniowego, będącej podstawą do wszczęcia wniosku o wznowienie postępowania. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną. Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że w toku postępowania administracyjnego organy administracji obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania – to jest art. 7, 77 § 1, art. 148 i 149 § 3 K.p.a. – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze, że zaskarżone postanowienie dotyczy odmowy wznowienia postępowania administracyjnego, należy na wstępie podnieść, że instytucja wznowienia ma charakter nadzwyczajny. Dotyczy bowiem kontroli prawidłowości wydania ostatecznej decyzji administracyjnej. W niniejszej sprawie jest to decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z dnia [...] orzekająca o dokonaniu scalenia gruntów wsi R.. Zgodnie z ogólną zasadą trwałości decyzji ostatecznych, wyrażoną w przepisie art. 16 § 1 K.p.a., decyzja taka może być wzruszona jedynie w wyjątkowych wypadkach – ściśle określonych w przepisach art. 145 § 1 i art. 145a § 1 K.p.a. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że przepisy K.p.a. – w przeciwieństwie do trybu zwykłego oraz pozostałych trybów – wyraźnie regulują formę wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia. Jak wynika bowiem z art. 149 § 1 K.p.a. wznowienie postępowania może nastąpić tylko i wyłącznie w drodze postanowienia. Dopiero takie postanowienie stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 K.p.a.). Natomiast przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania organ administracji władny jest jedynie zbadać, czy wniosek o wznowienie postępowania oparty jest na ustawowej przesłance wznowienia oraz czy został wniesiony z zachowaniem ściśle określonych w K.p.a. terminów. Z tego też względu postanowienie o odmowie wznowienia postępowania, o jakim mowa w art. 149 § 3 K.p.a., może być wydane jedynie w przypadku ujawnienia, że w podaniu o wznowienie nie wskazano przesłanek przewidzianych w art. 145 § 1 i 145a § 1 K.p.a., bądź też nie został zachowany termin do jego złożenia, określony w art. 148 i 145a § 2 K.p.a. W pozostałych przypadkach organ administracji zawsze ma obowiązek wydać postanowienie o wznowieniu postępowania i przeprowadzić postępowanie zgodnie z zasadami określonymi w art. 150 i 151 K.p.a. (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 14.06.1999r., sygn. akt IV SA 2397/98). Jednocześnie wskazać należy, że postanowienie o wszczęciu jest aktem procesowym, nie rozstrzyga ono sprawy wznowienia, lecz ją otwiera (por. wyrok NSA z dnia 13.11.1987r., sygn. akt I SA 1326/86, ONSA 1987, nr 2, poz. 80). Natomiast tak długo jak organ administracji publicznej nie podejmie postanowienia o wznowieniu postępowania w trybie art. 149 § 1 K.p.a., może rozważać zasadność wniosku jedynie pod kątem przesłanek uzasadniających wznowienie postępowania. Jednocześnie podnieść należy, że wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania jest możliwe tylko w przypadku, gdy wznowienie postępowania jest niedopuszczalne z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych oraz gdy strona złożyła żądanie wznowienia postępowania z uchybieniem ustawowego terminu określonego w art. 148 § 1 i § 2 K.p.a. W tym miejscu wskazać trzeba, że u podstaw wydanych w niniejszej sprawie postanowień w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania legło stwierdzenie organów obu instancji o uchybieniu przez J. K.ę art. 148 § 1 K.p.a. – poprzez wniesienia podania o wznowienie postępowania scaleniowego w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z dnia [...] z naruszeniem ustawowego terminu. Zgodnie z powołanym przepisem podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W tym zakresie organy wskazały, że wnioskodawca posiadał wiedzę o istnieniu decyzji scaleniowej już w dniu 15.10.2010r., podczas gdy wniosek o wznowienie postępowania został złożony prawie rok później – to jest dopiero w dniu 6.10.2011r. Z tak przedstawioną argumentacją organów obu instancji nie sposób się zgodzić. Jak wynika bowiem z analizy wniosku J. K. powoływane przez niego podstawy wznowieniowe znajdują oparcie w art. 145 § 1 pkt 1, ewentualnie pkt 5 K.p.a. Zgodnie z tymi przepisami w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe (pkt 1), bądź wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję (pkt 5). W podaniu o wznowienie postępowania z dnia 4.10.2011r. (k. 11 akt administracyjnych) strona wskazuje bowiem, że wydanie decyzji scaleniowej "oparte było na dokumencie, który został uzyskany z naruszeniem przepisów postępowania przewidzianych w ustawie o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych z dnia 4.11.1971r.". o czym uzyskał "wiadomość w dniu 6.09.2011r. na rozprawie w Sądzie Rejonowym w Końskim w sprawie I Ns 59/11 o zasiedzenie, gdzie zostały ujawnione dokumenty dotyczące nabycia własności nieruchomości nr 1374 przez J. i J. małżonków Ł. w trybie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Jak wynika z protokołu sporządzonego w dniu 22.06.1973 roku przez inż. J. W., małżonkowie Ł. podali nieprawdziwe twierdzenia, wskazując że do działki objętej AWZ o numerze 1374 nikt nie rości sobie pretensji, w sytuacji gdy my ich sąsiedzi - Z. i J. K. w tej dacie byliśmy właścicielami udziału w tej nieruchomości na podstawie aktu notarialnego z 1962r. nr rep. A [...]. (...). Wobec powyższego AWZ o nr [...] wydany na podstawie przedmiotowego protokołu został wydany z naruszeniem prawa, a następnie stanowił podstawę do wydania decyzji scaleniowej w 1995r., na mocy której małżonkowie Ł. stali się ponownie właścicielami spornego gruntu, który otrzymał nr 754". Dopiero pod koniec powyższego wniosku skarżący wspomniał, że ani on ani jego żona nie brali udziału w postępowaniu scaleniowym i nie zapoznali się z treścią decyzji scaleniowej z dnia [...] – co można rozważać w kategorii przesłanki wznowieniowej określonej w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. (brak udziału strony w postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją – bez własnej winy). Pomimo powołania w podaniu J. K. podstaw wznowieniowych określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 5 K.p.a. organy obu instancji – ustalając, czy w niniejszej sprawie wniosek o wznowienie postępowania został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu – odniosły tę okoliczność jedynie do przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. W tym miejscu należy przytoczyć art. 148 K.p.a., zgodnie z którym podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania (§ 1), z tym, że termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji (§ 2). W tym miejscu podnieść trzeba, że organy w żaden sposób nie odniosły się do kwestii zachowania przez stronę terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania w kontekście wyartykułowanych we wniosku podstaw wznowieniowych określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 5 K.p.a. W rezultacie oprócz naruszenia powołanych w podstawach prawnych decyzji art. 148 i 149 § 3 K.p.a., w niniejszej sprawie doszło również do uchybienia zasadom postępowania administracyjnego określonych w art. 7, 77 § 1 K.p.a., które ustanawiają dla organów administracji publicznej obowiązek zebrania i rozpatrzenia w wyczerpujący sposób całego materiału dowodowego oraz właściwej jego oceny. Nie budzi przy tym wątpliwości Sądu, że okoliczność ta mogła mieć istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż w przypadku ustalenia, że J. K. wskazuje jako datę, kiedy dowiedział się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania – 6.09.2011r., należałoby uznać jego podanie za wniesione w terminie i w konsekwencji orzec o wznowieniu postępowania postanowieniem, wydanym w trybie art. 149 § 1 K.p.a. Orzekając w niniejszej sprawie ponownie organy administracji publicznej, mając na względzie poczynione wyżej uwagi, przeprowadzą postępowanie zgodnie z wymogami procedury administracyjnej i wydadzą stosowne rozstrzygnięcie, eliminując tym samym dotychczasowe naruszenia prawa. Ze względu na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy P.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku znajduje oparcie w art. 152 ustawy P.p.s.a. Punkt III wyroku Sąd wydał na podstawie § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 20 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.) oraz na podstawie art. 250 ustawy P.p.s.a.