II SA/Ke 504/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza,, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Protokolant Asystent sędziego Andrzej Stolarski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 października 2010r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Kielcach sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Busku- Zdroju na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 31 maja 2010r. znak: SKO RD-52/1300/63/2010 w przedmiocie rejestracji pojazdu we wznowionym postępowaniu I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Buskiego znak: KT-5500/98/10 z dnia 18 marca 2010r.; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję z dnia [...] znak: [...] wydaną z upoważnienia Starosty B. o odmowie uchylenia decyzji własnej z dnia 7.05.2009r. w sprawie rejestracji pojazdu, orzekając w to miejsce o odmowie uchylenia decyzji Starosty B. z dnia [...], zmienionej decyzją z dnia 7.05.2009r. w sprawie rejestracji pojazdu. Przedmiotowe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Postanowieniem z dnia [...] Starosta B. wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone ostateczną decyzją tego organu z dnia 26.09.2008r. w sprawie rejestracji na rzecz J. i M. W. pojazdu [...], rok produkcji 2005, numer nadwozia [...], numer rejestracyjny [...] – w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 i art. 149 § 1 k.p.a. U podstaw tego rozstrzygnięcia legł wniosek Prokuratora Rejonowego, który wskazał iż przedstawiona przy rejestracji umowa kupna – sprzedaży jest niezgodna ze stanem faktycznym, a ponadto w/w osoby są jedynie dzierżycielami pojazdu, nie zaś jego właścicielami. Decyzją z dnia [...] organ I instancji uchylił własną ostateczną decyzję z dnia [...], zmienioną decyzją z dnia [...], uchylając jednocześnie dowód rejestracyjny nr [...] i odmówił rejestracji przedmiotowego pojazdu na rzecz J. i M. W. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania J.W., uchyliło w/w decyzję z dnia [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu wskazano na wydanie decyzji bez podjęcia jakichkolwiek czynności dowodowych, zwracając jednocześnie uwagę na konieczność zapoznania się z aktami prowadzonego przez Prokuraturę postępowania w tej sprawie i ustalenia rzeczywistego zaistnienia przesłanek z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Pismem z dnia 28.01.2010r., skierowanym do Starosty B., J.W. wniósł o zawieszenie prowadzonego postępowania w niniejszej sprawie (ewentualnie o jego umorzenie). Strona przedłożyła jednocześnie postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 18.01.2010r., sygn. akt II Kp 291/09, z którego, jej zdaniem, wynika, iż sporny samochód został nabyty w sposób prawidłowy. Decyzją z dnia 18.03.2010r. Starosta B., po ponownym rozpoznaniu sprawy, odmówił uchylenia decyzji z dnia 7.05.2009r. o rejestracji pojazdu na rzecz J. i M. W. – na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz art. 72 i art. 73 ustawy z dnia 20.06.1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005r. nr 108, poz. 908 ze zm.). W uzasadnieniu wskazano, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że sporny samochód został uzyskany od poprzednich właścicieli na podstawie umowy, która dokumentuje prawo własności J. i M. W.. Ponadto dochodzenie prowadzone w sprawie nabycia przez te osoby samochodu marki [...], uzyskanego za pomocą czynu zabronionego na terenie Republiki Francuskiej, zostało prawomocnie umorzone postanowieniem asesora Prokuratury Rejonowej z dnia 28.08.2009r. – wobec braku przesłanek uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa. W odwołaniu od powyższej decyzji Prokurator Rejonowy wskazał na rażące naruszenie art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, polegające na odmowie uchylenia decyzji o rejestracji pojazdu w sytuacji, gdy dowód własności nabycia samochodu, na podstawie którego dokonano rejestracji, poświadcza nieprawdę. W trakcie prowadzonego dochodzenia ustalono bowiem, że przedmiotowy pojazd został uzyskany na terytorium Francji od jego właścicieli O. i H. L. za pomocą czynu zabronionego w postaci oszustwa. Ponadto wbrew przedstawionej przy rejestracji umowie, nigdy w przeszłości nie doszło do transakcji umowy kupna-sprzedaży pomiędzy tymi osobami a J. i M. W. Tym samym ci ostatni nigdy nie stali się właścicielami pojazdu, a jedynie jego dzierżycielami. Faktycznym sprzedawcą pojazdu był bowiem T.R., który był najwyżej posiadaczem w/w pojazdu, nie zaś O. i H. L. Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.: 1. uchyliło decyzję z dnia [...], wydaną z upoważnienia Starosty B. o odmowie uchylenia decyzji Starosty B. z dnia 7.05.2009r. w sprawie rejestracji przedmiotowego pojazdu na rzecz J. i M. W.. 2. orzekło w to miejsce o odmowie uchylenia decyzji Starosty B. z dnia [...], zmienionej decyzją z dnia [...] w sprawie rejestracji w/w pojazdu na rzecz J. i M. W.. Organ odwoławczy wskazał, że materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie, w tym przede wszystkim w/w postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 18.01.2010r., którym uchylono postanowienie Asesora Prokuratury Rejonowej o zwrocie przedmiotowego pojazdu, potwierdza, że pojazd nie pochodzi z przestępstwa. W tej sytuacji nawet jeżeli pierwszy nabywca pojazdu oszukał sprzedającego płacąc za ten pojazd fałszywym czekiem, nie może to mieć wpływu na ocenę prawidłowości umowy kupna – sprzedaży przedłożonej przez J. i M. W., a tym samym podważać ich prawa do pojazdu. Ponadto organ II instancji podkreślił, że wszystkie przedłożone przez strony dokumenty pojazdu były autentyczne, a Sąd przesądził, że pojazd został nabyty w sposób prawidłowy. Niezależnie od powyższego Kolegium stwierdziło potrzebę uchylenia zakwestionowanej decyzji w związku z koniecznością doprecyzowania, że odmowa uchylenia dotyczy także decyzji z dnia 26.09.2008r. Rozstrzygnięcie to, w związku ze zmianą adresu zamieszkania właścicieli pojazdu, zostało bowiem później zmienione decyzją z dnia 7.05.2009r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Prokurator Prokuratury Rejonowej zarzucił zaskarżonej decyzji rażące naruszenie art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r., Nr 108, poz. 908 ze zm.) polegające na odmowie uchylenia decyzji organu I instancji w sprawie rejestracji przedmiotowego pojazdu, podczas gdy dowód własności nabycia tego pojazdu, na podstawie którego dokonano jego rejestracji, poświadcza nieprawdę. Strona skarżąca podtrzymała w całości argumentację przedstawioną w odwołaniu. W konsekwencji postawionych zarzutów wniosła o uchylenie decyzji organu w części dotyczącej odmowy uchylenia decyzji Starosty B. z dnia [...], zmienionej decyzją z dnia [...]. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.). Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej właściwości Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż w toku postępowania administracyjnego organy administracji obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego – a to art. 72 ust.1 pkt 1 w zw. z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20.06.1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005r. nr 108, poz. 908 ze zm.), które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy p.p.s.a.) Na wstępie wskazać należy, iż zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja została wydana po wznowieniu postępowania, zakończonego ostateczną decyzją Starosty B. z dnia [...] (k. 15) w sprawie rejestracji pojazdu, zmienioną decyzją tego organu z dnia [...] (k. 23) – z uwagi na zmianę adresu zamieszkania właścicieli pojazdu. Podkreślenia wymaga, iż zgodnie z art. 145 i art. 145a k.p.a., wznowienie postępowania jest instytucją procesową, stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Jako środek nadzwyczajny, instytucja ta może być wykorzystana wyłącznie wtedy, gdy znajdzie to oparcie w prawie. Katalog podstaw wznowieniowych wymieniony w dwóch przepisach – art. 145 § 1 i 145a k.p.a. jest bowiem katalogiem zamkniętym i niezezwalającym na rozszerzającą wykładnię wymienionych w tych przepisach przesłanek. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia, które stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 1 i 2 k.p.a.). Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje, że w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Jak wynika z akt administracyjnych pismem z dnia 28.08.2009r. (k. 24) Prokurator Rejonowy poinformował Starostę B., iż prowadzone przezeń dochodzenie Ds.684/09/D wskazuje na to, że zarejestrowany decyzją z dnia 26.09.2008r. pojazd marki [...] został uzyskany na terenie Francji za pomocą czynu zabronionego. Wskazano ponadto, iż złożona przez J. i M. W. wraz z wnioskiem o rejestrację umowa kupna-sprzedaży nie odpowiada rzeczywistości – osoby te nie nabyły bowiem w/w samochodu bezpośrednio od francuskich właścicieli. Mając na uwadze powyższe stwierdzić trzeba, iż organ I instancji, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 w zw. z art. 149 § 1 k.p.a., prawidłowo wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej własną decyzją ostateczną – postanowieniem z dnia 7.09.2009r. (k. 25). Nie budzi przy tym wątpliwości Sądu, iż nowa okoliczność faktyczna, o jakiej mowa w w/w piśmie Prokuratora Rejonowego nie była znana Staroście B. przy orzekaniu decyzją z dnia [...] oraz z dnia [...]. Tym samym powyższe postanowienie stanowiło – stosownie do art. 149 § 2 k.p.a. – podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy, którą na gruncie rozpatrywanej sprawy jest orzeczenie w przedmiocie rejestracji pojazdu na podstawie ustawy z dnia 20.06.1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 nr 108, poz. 908 ze zm.). Zgodnie z przepisami powołanej ustawy rejestracji dokonuje się na wniosek właściciela (art. 73 ust. 1), na podstawie (między innymi) dowodu własności pojazdu (art. 72 ust. 1 pkt 1). Jakkolwiek powołana ustawa nie definiuje pojęcia "dowodu własności pojazdu", to oczywistym jest, że chodzi tu przede wszystkim o dokument stwierdzający w sposób niesporny prawo własności wnioskodawcy (właściciela) danego pojazdu, który ma zostać zarejestrowany. Może to być zarówno umowa kupna – sprzedaży, faktura zakupu pojazdu, jak również – w bardziej złożonych stanach faktycznych i prawnych – prawomocne orzeczenie sądu powszechnego ustalające lub stwierdzające prawo własności w oparciu o art. 189 k.p.c. lub art. 174 k.c. Podkreślenia wymaga, iż przedmiotowe dokumenty winny potwierdzać własność pojazdu w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości i niewymagający przeprowadzenia dodatkowych analiz i ocen, zwłaszcza w sferze stosunków własnościowych. Uprawnionym do orzekania i rozstrzygania sporów w tym zakresie jest bowiem wyłącznie sąd powszechny w postępowaniu cywilnym. Przysługujące wnioskodawcy prawo własności pojazdu winno zatem wynikać wprost z przedstawionych dokumentów, a co za tym idzie nie może ono nasuwać jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych. Natomiast dokument pozbawiony tych podstawowych cech nie jest dowodem własności w rozumieniu art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, a konsekwencji nie może stanowić podstawy rejestracji pojazdu (por. wyroki NSA w Warszawie z dnia 14.10.1998r., sygn. akt II SA 1093/98 oraz z dnia 25.01.2000r., sygn. akt II SA 2506/99 oraz wyrok NSA Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 20.02.2003r., sygn. akt II SA/Gd 2283/00). Jak wynika z uzasadnienia postanowienia Asesora Prokuratury Rejonowej z dnia 28.08.2009r. (k. 31b-c) przedmiotowy pojazd jego francuscy właściciele zbyli w dniu 31.08.2008r. na rzecz osoby posługującej się nazwiskiem C., która zapłaciła czekiem bez pokrycia. Samochód ten trafił następnie do K.K., który z kolei, po przyjeździe do Polski sprzedał pojazd T.R.. Od tego ostatniego pojazd w dniu 9 września 2008r. nabyli J. i M. W.. Tymczasem przedstawiona przez J. i M. W. przy rejestracji umowa kupna – sprzedaży tego samochodu z datą 9 września 2008r., zaopatrzona stosownymi podpisami, jako sprzedających wymienia H. i O. L., a jako kupujących J. i M. W.. Umowa przedłożona przez wnioskodawcę, wbrew twierdzeniom Kolegium, nie może być uznana za "autentyczną", skoro bezspornie nie odzwierciedla prawdziwego stanu rzeczy. Tym samym, nie sposób uznać, iż stanowi ona dowód własności w rozumieniu art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Z całą pewnością, nie ma on charakteru niespornego, a w konsekwencji umowa ta nie może stanowić podstawy rejestracji pojazdu. Wskazania wymaga, iż organ odwoławczy – pomimo iż dysponował informacjami z postępowania przygotowawczego – nie dokonał ich oceny w świetle mających w sprawie zastosowanie przepisów ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Regulacji tych, zasadniczych dla podjęcia rozstrzygnięcia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach nie przedstawiło w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji, ograniczając się do powołania art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Organ II instancji przyjął jedynie, że "wszystkie przedłożone przez stronę dokumenty pojazdu były autentyczne, a Sąd przesądził, że pojazd został nabyty w sposób prawidłowy". Również organ I instancji stwierdził, iż przedłożona przy rejestracji umowa kupna – sprzedaży "dokumentuje prawo własności J. i M. W. do przedmiotowego pojazdu". Odnosząc się do powyższych okoliczności należy podkreślić, iż "dowodem własności" z art. 72 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy, w niniejszej sprawie uczyniono faktycznie wywody zawarte w postanowieniu Sądu Rejonowego z dnia 18.01.2010r., sygn. akt II Kp 291/09. W powołanym orzeczeniu stwierdzono mianowicie, że pojazd będący przedmiotem sprawy został prawidłowo zbyty na terenie Francji, a skoro H. i O. L. mieli zamiar go sprzedać, to nie doszło do utraty tego pojazdu, lecz jedynie należnych im od nabywcy pieniędzy (k. 32a). W tym miejscu godzi się wskazać organom administracji publicznej, iż w/w postanowienie zostało wydane w postępowaniu karnym (nie zaś w postępowaniu cywilnym w oparciu o art. 189 k.p.c. lub art. 174 k.c.), a jego przedmiotem była wyłącznie ocena prawidłowości postanowienia co do zwrotu osobie uprawnionej dowodów rzeczowych, wydanego przez Asesora Prokuratury Rejonowej w oparciu o art. 230 § 2 k.p.k. W sprawie tej Sąd Rejonowy nie rozstrzygał zatem, czy właścicielami pojazdu są J. i M. W., lecz oceniał, czy w świetle powołanego przepisu k.p.k., w postępowaniu przygotowawczym prawidłowo zwrócono sporny pojazd firmie ubezpieczeniowej "Macif Siege Social" z siedzibą we Francji. Z powyższych względów przedmiotowe postanowienie nie mogło być potraktowane w niniejszej sprawie jako dowód własności, o jakim mowa w art. 72 ust.1 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Wymaga także podkreślenia, iż postępowanie, prowadzone w oparciu o art. 72 i 73 ustawy – Prawo o ruchu drogowym ma charakter rejestrowy, w którym niedopuszczalne jest kreowanie ani korygowanie stosunków własnościowych. W sytuacji zatem, gdy wnioskodawca nie przedstawi bezspornych dowodów własności pojazdu i jego podstawowych elementów, organy administracji obowiązane są odmówić zarejestrowania zgłoszonego pojazdu (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 14 października 1998r., II SA 1093/98, LEX nr 41322). Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, iż Starosta B. nie rozpatrzył wniosku J. W. z dnia 28.01.2010r. (k. 32) o zawieszenie prowadzonego postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Okoliczności tej zdaje się również nie zauważać organ odwoławczy. Tym samym, na gruncie niniejszej sprawy doszło również do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). Orzekając w niniejszej sprawie ponownie organy administracji publicznej, mając na względzie poczynione wyżej uwagi, wydadzą stosowne rozstrzygnięcie, eliminując tym samym dotychczasowe naruszenia prawa. W szczególności zostanie rozpatrzony wniosek strony o zawieszenie postępowania (w przypadku jego podtrzymania), a przedstawiona przy rejestracji umowa kupna – sprzedaży przedmiotowego pojazdu będzie podlegać ocenie pod kątem kryteriów niespornego dowodu własności. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz 135 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku znajduje oparcie w art. 152 ustawy p.p.s.a.