II SA/Ke 511/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 października 2011r. sprawy ze skargi A.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokat B.Ł. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy K. z dnia [...], ustalające koszty postępowania rozgraniczeniowego w kwocie 3.000 zł. oraz zobowiązujące A. K. do uiszczenia pozostałej kwoty do zapłaty na pokrycie kosztów postępowania rozgraniczeniowego w wysokości 1.500 zł w terminie 14dni od uprawomocnienia się postanowienia. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ II instancji ustalił, że na wniosek E. W., postanowieniem z dnia [...] Burmistrz Miasta i Gminy K. wszczął postępowanie rozgraniczeniowe pomiędzy działkami stanowiącymi własność E. W. i A. K.. Postanowieniem z dnia [...] organ zażądał od E. W. złożenia zaliczki na poczet części kosztów postępowania rozgraniczeniowego w kwocie 1.500 zł. Zaliczka w tej wysokości została wpłacona. W związku z zakończeniem postępowania rozgraniczeniowego poprzez jego umorzenie i przekazaniem sprawy do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu w K., organ zażądał od wnioskodawczyni uiszczenia pozostałej kwoty na pokrycie kosztów postępowania w wysokości 1.500 zł. W wyniku jednak zażalenia E. W., SKO uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie wskazując, że do zapłaty pozostałej kwoty należy zobowiązać A. K.. W związku z takim rozstrzygnięciem Burmistrz Miasta i Gminy K. wydał wspomniane na wstępie postanowienie z dnia 12 maja 2010 r. Rozpatrując zażalenie A. K. na to postanowienie, SKO przytoczyło treść przepisów art. 29 ust. 1, 29 ust. 3, 30 ust. 1, 33 ust. 2 pkt 1-2 i 34 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. Nr 193/10 poz. 1287 ze zm.), regulujących zasady przeprowadzania postępowania rozgraniczeniowego. Następnie organ stwierdził, że rozliczenie kosztów postępowania rozgraniczeniowego następuje w trybie art. 264 kpa, zgodnie z którym jednocześnie z wydaniem decyzji rozstrzygającej sprawę, bądź też po umorzeniu postępowania z uwagi na obiektywną niemożliwość ustalenia granicy w tym trybie, organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Organ powinien przy tym kierować się treścią art. 262 § 1 pkt 2 kpa, a w związku z tym brać pod uwagę cel postępowania rozgraniczeniowego, korzyści, jakie dzięki rozgraniczeniu uzyskają strony postępowania, a nie tylko skupiać się na podmiocie, który wystąpił z żądaniem rozgraniczenia. Organ powołał się też na uchwałę NSA z dnia 11 grudnia 2006 r., sygn. akt I OPS 5/06, w której wskazano, że w administracyjnym postępowaniu rozgraniczeniowym znajduje zastosowanie art. 152 kc stanowiący, że koszty rozgraniczenia właściciele nieruchomości ponoszą po połowie, co wynika z zasady, że właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu znaków granicznych. Ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdy granice sąsiadujących nieruchomości stały się sporne. Nie można więc twierdzić, że rozgraniczenie nie jest przeprowadzane także w interesie właścicieli nieruchomości sąsiadującej. Odnosząc takie uwagi do okoliczności sprawy Kolegium wyjaśniło dalej, że organ I instancji prowadząc postępowanie rozgraniczeniowe poniósł koszty nie wynikające z jego ustawowego obowiązku, gdyż sprawa została wszczęta na wniosek strony. Ponieważ poniesione przez organ koszty postępowania wyniosły 3.000 zł, a wnioskująca rozgraniczenie E. W. uiściła tylko sumę 1.500 zł, organ I instancji prawidłowo pozostałą częścią tej kwoty obciążył A. K.. Koszty postępowania obciążałyby gminę tylko wtedy, gdyby postępowanie rozgraniczeniowe zostało wszczęte i toczyło się z urzędu. Odnosząc się do zasadniczego zarzutu zażalenia sprowadzającego się do twierdzenia, że osoba wnioskująca rozgraniczenie powinna ponieść wszystkie jego koszty, organ ponownie powołał się na treść uchwały 7 Sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2006 r. W skardze na to postanowienie A. K. wniósł o jego uchylenie w części dotyczącej zobowiązania go do zapłaty kwoty 1.500 zł jako pozostałej do zapłaty tytułem kosztów postępowania rozgraniczeniowego. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że nie było potrzeby ustalania granicy pomiędzy działkami nr 632/1 i 632/2 i narażania skarżącego na koszty, gdyż przebieg tej granicy został ustalony w sprawie z powództwa E. i A. małż. W. o odszkodowanie i zobowiązanie skarżącego do ustalenia nowej granicy wymienionych działek położonych w S., gmina K. oraz przestawienie płotu i zamurowanie otworów w budynku mieszkalnym, jaka toczyła się w Sądzie Rejonowym pod sygnatura akt I C 177/02. Przebieg granicy pomiędzy działkami nr 632/1 i 632/2 został na użytek tamtej sprawy ustalony, a wyrok jaki zapadł został utrzymany w mocy przez Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 6 lipca 2004 r. w sprawie II Ca 789/04. Postępowanie rozgraniczeniowe jest uzasadnione zdaniem autora skargi wtedy, gdy nie można ustalić przebiegu granic, co w sprawie nie ma miejsca. Granice działek zostały ustalone przy podziale działki nr 632, a następnie przebieg granicy został wykazany w przytoczonej sprawie przed Sądem Rejonowym. Skarżący zarzucił ponadto, że nie jest finansowo przygotowany do ponoszenia kosztów rozgraniczenia, ponieważ jego sytuacja materialna jest trudna. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 5 października 2011 r. uczestniczka postępowania E. W. wniosła o oddalenie skargi podzielając wywody organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153/2002 poz. 1269 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W analizowanej sprawie zapadło rozstrzygnięcie o kosztach administracyjnego etapu postępowania rozgraniczeniowego, po uprzednim umorzeniu tego postępowania i przekazaniu sprawy do rozpatrzenia właściwemu sądowi, decyzją wydaną w trybie art. 34 ust. 2 prawa geodezyjnego i kartograficznego. Powołaną przez organy obu instancji formalnoprawną podstawą takiego rozstrzygnięcia był art. 264 § 1 kpa. Jako materialną podstawę zapadłego postanowienia, kwestionowanego w części obciążającej kosztami administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego uczestnika postępowania i właściciela nieruchomości sąsiadującej z nieruchomością wnioskodawczyni rozgraniczenia, wskazano natomiast przepisy art. 262 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 152 kc. Organ powołał się też na uchwałę składu 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2006 r., I OPS 5/06, LEX Nr 229485, zgodnie z którą organ administracji publicznej, orzekając o kosztach postępowania rozgraniczeniowego na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 K.p.a., może obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości (art. 153 k.c.), a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania. Powołana uchwała potwierdziła wyrażany już wcześniej w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, który podziela również Sąd w niniejszym składzie, że przepis art. 152 kc stanowi materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia o kosztach rozgraniczenia także wówczas, gdy rozgraniczenie następuje w postępowaniu przed organem administracji publicznej. Z zestawienia tego przepisu z art. 264 § 1 kpa wynika, że również w sytuacji takiej jak w niniejszej sprawie, tzn. gdy w postępowaniu administracyjnym nie dojdzie do wydania decyzji o rozgraniczeniu, ani do zawarcia ugody, wskazane przepisy są podstawą do orzekania o kosztach postępowania administracyjnego przez organy administracji. Przepis art. 264 § 1 kpa przewiduje bowiem, że jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. W postępowaniu administracyjnym będzie miał również zastosowanie art. 262 § 1 pkt 2 kpa który stanowi, że stronę obciążają te koszty postępowania rozgraniczeniowego, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Wykładnia gramatyczna tego przepisu skłania do wniosku, że ustala on zasady rozdziału kosztów postępowania pomiędzy stronę (strony), a organ administracji. Oznacza to, że koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony; w wypadku kosztów rozgraniczenia obciążają one strony będące właścicielami rozgraniczanych nieruchomości, według zasady wyrażonej w art. 152 Kodeksu cywilnego. Konsekwentnie więc należy przyjąć, że na tej podstawie można orzec o kosztach rozgraniczenia poniesionych przez organ administracji publicznej (np. o wynagrodzeniu upoważnionego geodety) i obciążyć kosztami rozgraniczenia wyłożonymi przez organ po połowie strony będące właścicielami gruntów sąsiadujących objętych rozgraniczeniem, na zasadach określonych w art. 152 Kodeksu cywilnego. Ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdyż granice gruntów sąsiadujących stały się sporne. Nie można więc twierdzić, iż rozgraniczenie nie jest przeprowadzane także w interesie właściciela nieruchomości sąsiadującej (cytowana uchwała NSA z dnia 11 grudnia 2006 r. I OPS 5/06). Skarżący nie kwestionował przytoczonych poglądów wyrażonych już w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Zarzucił jednak, że wszczynanie postępowania rozgraniczeniowego było zbyteczne, gdyż przebieg tej granicy został ustalony w sprawie z powództwa E. i A. małż. W. zakończonej wyrokami Sądu Rejonowego w K. z dnia 10 lutego 2004 r. i Sądu Okręgowego z dnia 6 lipca 2004 r. Z poglądem takim nie można się jednak zgodzić z dwóch powodów. Przede wszystkim wbrew twierdzeniu skarżącego w powołanych przez niego sprawach cywilnych (ani też w żadnym innym ujawnionym postępowaniu, czy trybie), nie doszło do ustalenia przebiegu granicy pomiędzy położonymi w S., gmina K. nieruchomościami stron oznaczonymi numerami działek 632/1 i 632/2. Przedmiotem sprawy toczącej się przed Sądem Rejonowym pod sygnaturą I C 177/02 i zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 6 lipca 2004 r., nie było bowiem rozgraniczenie, ale żądanie przez E. i A. W. od pozwanych E. i A. K. zapłaty odszkodowania, zobowiązania pozwanych do ustalenia nowej granicy położonej w S., gmina K. działki oznaczonej numerem 636/3 (a nie nr 632/1, czy też 632/2) oraz przestawienia płotu i zobowiązania pozwanych do postawienia ściany pełnej budynku bez żadnych otworów okiennych. Nawet uwzględniając, że skarżący na skutek omyłki wskazał jako przedmiot postępowania cywilnego błędne numery działek i w rzeczywistości działki, których dotyczyło postępowanie zakończone wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 6 lipca 2004 r. były tożsame z przedmiotowymi, nie można nie zauważyć, że kwestia ustalenia granicy pomiędzy działkami nr 636/1 i 636/2 nie była przedmiotem tamtego rozstrzygnięcia, a jedynie jego przesłanką. Ponadto powództwo w sprawie I C 177/02 zostało oddalone, przez co brak jest w sentencji zapadłego w tamtej sprawie wyroku jakichkolwiek ustaleń dotyczących przebiegu granicy. Jak wynika natomiast z art. 36 prawa geodezyjnego i kartograficznego, Sąd przed którym toczy się sprawa o własność lub o wydanie nieruchomości albo jej części, jest właściwy również do przeprowadzenia rozgraniczenia, jeżeli ustalenie przebiegu granic jest potrzebne do rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy. W tym wypadku sąd w orzeczeniu zamieszcza również rozstrzygnięcie o rozgraniczeniu nieruchomości. Ponadto zgodnie z treścią § 36 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38/01 poz. 454), przebieg granic działek ewidencyjnych wykazuje się w ewidencji na podstawie dokumentacji geodezyjnej, przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, sporządzonej: 1) w postępowaniu rozgraniczeniowym, 2) w celu podziału nieruchomości, 3) w postępowaniu scaleniowym i wymiany gruntów, 4) w postępowaniu dotyczącym scalenia i podziału nieruchomości, 5) na potrzeby postępowania sądowego lub administracyjnego, a następnie wykorzystanej do wydania prawomocnego orzeczenia sądowego lub ostatecznej decyzji administracyjnej, 6) przy zakładaniu, na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów, katastru nieruchomości i ewidencji gruntów i budynków. Powoływane przez skarżącego postępowanie sądowe nie spełnia kryteriów wskazanych w przytoczonych przepisach, przez co nie może być podstawą ustalenia przebiegu granicy pomiędzy przedmiotowymi działkami nr 636/1 i 636/2, a przez to również świadczyć o wiążącym ustaleniu granicy pomiędzy tymi działkami. Po drugie należy zauważyć, że nawet ustalenie przebiegu granicy w przewidzianym prawem trybie, nie pozbawia właścicieli sąsiadujących nieruchomości prawa wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego. Określoną w art. 153 kc przesłanką rozgraniczenia jest bowiem to, aby granice gruntów stały się sporne. To zaś może mieć miejsce nawet w sytuacji uprzedniego ustalenia przebiegu granic we właściwym trybie. Ochrona przed obciążaniem niepotrzebnymi kosztami kolejnych postępowań rozgraniczeniowych, uczestników postępowań rozgraniczeniowych wszczynanych pochopnie przez właścicieli gruntów sąsiadujących w sytuacji, gdy przebieg granicy został już ustalony we właściwym trybie, wynika natomiast z określonej w art. 16 kpa zasady trwałości decyzji administracyjnych. W razie bowiem tożsamości takich spraw, nie może dojść do ponownego rozstrzygnięcia w przedmiocie rozgraniczenia, gdyż prowadziłoby ono do wydania rozstrzygnięcia podlegającego stwierdzeniu nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 kpa. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest również podniesiony przez skarżącego dopiero w skardze brak możliwości finansowych poniesienia kosztów przeprowadzonego postępowania rozgraniczeniowego. Niemożność poniesienia przez stronę kosztów związanych z tokiem postępowania administracyjnego może być podstawą do zwolnienia w całości lub części od tych kosztów przez organ administracji publicznej prowadzący postępowanie, stosownie do treści art. 267 kpa. Wniosek o zwolnienie od kosztów z powołaniem się na tzw. prawo ubogich, nie został jednak w sprawie złożony. Dlatego organy administracji nie miały podstaw do jego rozpatrzenia i wydania w tym zakresie stosownego postanowienia. Uwzględniając powyższe rozważania należy stwierdzić, że ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku oparto na podstawie § 2 ust. 3 i § 18 ust.1 pkt 1c). Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz.1348 ze zm.) oraz na podstawie art. 250 p.p.s.a.