II SA/Ke 524/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka,, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza,, Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 września 2012r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania K. K. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z dnia [...] znak: [...] odmawiającej umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres 2008/2009 w łącznej kwocie 7.454,72zł, w tym należność główna 5.400zł i ustawowe odsetki 2.054,72zł, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z dnia [...] znak: [...] zmienioną decyzją z dnia [...] znak: [...] organ samorządu ds. świadczeń alimentacyjnych przyznał K. K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 450zł na okres od 1.10.2008r. do 30.09.2009r. Wypłacone za wskazany okres świadczenia z funduszu alimentacyjnego wynosiły 5.400zł. Decyzją z dnia [...] znak: [...] wydaną w trybie art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ zobowiązał K. K. do zwrotu wypłaconych K. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 5.400zł wraz z odsetkami w kwocie 733,42zł. Z wnioskiem o umorzenie zadłużenia wystąpił w dniu 24.01.2012r. K. K. powołując się na wyjątkowo trudną sytuację materialno-bytową. W uzasadnieniu podnosił, że utrzymuje się z pomocy MOPR, od trzech lat w zajmowanym mieszkaniu nie ma prądu ani gazu. Odmawiając umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, organ I instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia zgłoszonego wniosku. W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia K. K. wskazywał, że Sąd Rejonowy podwyższając 3 stycznia 2007r. alimenty na rzecz K. K. do wysokości 450zł nie brał pod uwagę, że zobowiązany w tym czasie nie pracował. Od 2009r. korzysta ze świadczeń pomocy w formie zasiłku okresowego w różnej wysokości tj. od 63,50zł do 78,50zł i 113,50zł. Pobiera zasiłek stały w kwocie 444zł, przyznany na okres jednego roku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] wskazało na uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że obowiązek dostarczania środków utrzymania własnym dzieciom jest ustawową powinnością każdego rodzica. Kolegium wskazało ponadto, że odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie przekreśla jego prawa do ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości. Poza tym na wniosek strony organ może odroczyć termin spłaty zobowiązania lub rozłożyć ja na raty, ewentualnie zwolnić z naliczania odsetek. Kolegium ustaliło, że K. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jego główne źródło utrzymania stanowi zasiłek stały w wysokości 444zł miesięcznie, albowiem posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ważne do dnia 31.07.2012r. Stale korzysta z pomocy MOPR w postaci opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz otrzymuje bezpłatne obiady w barze "J." siedem dni w tygodniu. Organ stwierdził, że z orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 20.07.2011r. wynika, iż K. K. jest zdolny do podjęcia pracy w warunkach pracy chronionej. Stan jego zdrowia nie uniemożliwia więc podjęcia zatrudnienia i zarobkowania. W ocenie Kolegium sytuacja materialna odwołującego może ulec zmianie, w tym znaczeniu, że w przyszłości będzie mógł spłacić pozostałe zadłużenie alimentacyjne. Powyższe okoliczności uzasadniają zdaniem Kolegium wniosek, że trudna sytuacja dochodowa w jakiej znajduje się strona oraz stan zdrowia mają charakter przejściowy, zaś zgodnie z wyrażonym w wyroku WSA z dnia 24.02.2009r. sygn. akt IV SA/Gl842/08 poglądem, chwilowe i przemijające trudności finansowe czy zdrowotne dłużnika nie stanowią wystarczającej przesłanki do zaniechania obciążenia dłużnika obowiązkiem zwrotu. Zdaniem organu, sytuacja materialna i zdrowotna dłużnika nie jest na tyle szczególna aby stanowić uzasadnioną podstawę do uwzględnienia wniosku o umorzenie zadłużenia. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach K. K. zarzucił Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu sprzeczność w ocenie stanu faktycznego, polegającą na stwierdzeniu, iż pomimo złego stanu zdrowia oraz tragicznej sytuacji materialno-bytowej, posiada możliwości spłaty zadłużenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie był art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.). Stosownie do jego treści organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Regulacja powyższa wskazuje zatem, że nie każdy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych należności. Ustawodawca dopuścił bowiem możliwość zaniechania obciążania dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu w przypadkach uzasadnionych warunkami materialnymi i rodzinnymi osoby zobowiązanej. Ustawodawca używając zwrotu "może umorzyć" przesądził, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy kwota świadczenia powinna być np. umorzona w całości, w części, czy też nie, rozstrzyga organ, który wydał decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Organ ten ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. O tym jaka ma być treść wydawanej decyzji decyduje wyobrażenie organu o celowości wydania decyzji konkretnej treści. Jednocześnie decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia owej celowości (por.: I. Bogucka, "Państwo prawne a problem uznania administracyjnego", Państwo i Prawo 1992 r., z. 10, s. 32 i nast.). Nie może to jednak oznaczać "dowolności" organu wyrażonej w podjętej decyzji i wyłączenia decyzji uznaniowych spod kontroli sądowej. Kontrola ta jest jednak ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002r. sygn. SA/Sz 2548/00). Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Oceniając zaskarżoną decyzję, jak i decyzję organu I instancji, w świetle przedstawionych powyżej regulacji, Sąd doszedł do przekonania, iż organy obu instancji nie przeprowadziły wyczerpującej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nie dokonały wnikliwej analizy sytuacji majątkowej oraz rodzinnej skarżącego w kontekście przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy. Tymczasem w sytuacji, gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności z uwagi na sytuację dochodową i rodzinną, organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenie organu odnośnie przejściowej trudnej sytuacji dochodowej skarżącego, nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Kolegium uznając brak podstaw do umorzenia objętych wnioskiem zaległości w ogóle nie uwzględniło warunków w jakich zamieszkuje skarżący, nie ustosunkowało się do dowodu w postaci zeznania o wysokości osiągniętego dochodu za 2011r., z którego wynika, że skarżący w tym roku nie uzyskał żadnego dochodu. Teza odnośnie przejściowej trudnej sytuacji dochodowej jest niezrozumiała także w kontekście udzielonej odpowiedzi na skargę, w której zaznaczono, że komornik sądowy "w ciągu ostatnich 3, ostatnich 5 oraz 7 lat", bezskutecznie prowadził postępowanie egzekucyjne przeciwko K. K. Organ pominął fakt, że skarżący korzysta z pomocy społecznej, tj. z pomocy finansowej państwa, a środki otrzymywane z tej pomocy w zasadzie stanowią jedyne stałe źródło jego utrzymania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołując się na uznaniowy charakter decyzji nie rozważyło wynikających z art. 7 kpa przesłanek interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu obywateli. Jak przyjmuje się w orzecznictwie, interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por wyroki NSA z dnia 25 czerwca 2003r. sygn. akt III SA 3118/01 POP 2004/4/77, z dnia 20 marca 2007r. sygn. akt II GSK 345/06, Lex nr 321267). Brak prawidłowego działania organów w kwestii ustalenia czy sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego może przemawiać za uwzględnieniem jego żądania o umorzeniu zadłużenia stanowi o naruszeniu art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa i uzasadnia uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 7 marca 2012r. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji przeprowadzi postępowanie administracyjne mając na uwadze przedstawione wyżej wywody i eliminując dotychczas popełnione uchybienia. W szczególności ustali i szczegółowo przeanalizuje sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, w kontekście przesłanek sformułowanych w art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ograniczających swobodę uznania administracyjnego. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c", art. 135 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku oparto o przepis art. 152 p.p.s.a.