II SA/Ke 528/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Armański po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 5 lipca 2023 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach zaskarżoną decyzją z 5 lipca 2023 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania D. J. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy Górno 16 stycznia 2023 r. orzekającej o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na ojca S. S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że D. J. jest córką osoby wymagającej opieki – S. S., który jest żonaty, ale zgodnie z kserokopią/skanem orzeczeń lekarskich i on i jego żona zaliczają się do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji. W związku z tym, że przedmiotowa sprawa była już analizowana przez Kolegium Odwoławcze, które w decyzją z 24 listopada 2022 r., znak: [...] uchyliło wcześniejszą decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, Kolegium przypomniało, że zwróciło we wcześniejszej decyzji uwagę, że wniosek reprezentowanej przez profesjonalistę D. J. nie został złożony na wzorze wniosku o ustalenie prawa do świadczeń pielęgnacyjnego. Organ nie wezwał pełnomocnika do uzupełnienia akt sprawy o powyższe, ani też pełnomocnik strony postępowania nie podjął inicjatywy w tym zakresie. W ocenie Kolegium Odwoławczego zapoznanie się przez wnioskodawcę z treścią przygotowanego i ujednoliconego wzoru wniosku jest uzasadnione, choćby z uwagi na zawarte w nim pouczenia i oświadczenia dotyczące prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Choć pełnomocnik D. J. przygotował szereg wymaganych oświadczeń stanowiących załącznik do tego konkretnego wniosku, a strona postępowania je podpisała, z uwagi na brak we wniosku pouczeń o treści przepisów dotyczących ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - można mieć uzasadnione wątpliwości, czy D. J. w sposób prawidłowy zapoznała się z treścią stosowanych przepisów, a tym samym jest świadoma np. tego, o jakich zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia powinna powiadomić organ właściwy. Analizując poszczególne oświadczenia strony, Kolegium ma przy tym uzasadnione wątpliwości co do ich prawdziwości. Kolejną kwestią, która została pominięta zarówno przez organ I instancji, jak i pełnomocnika strony, jest brak przedłożenia oryginału lub kopii potwierdzonej za zgodność z oryginałem, orzeczeń ojca i matki D. J.. W aktach sprawy zalegają bowiem nie potwierdzone za zgodność z oryginałem kserokopia/skan orzeczenia S. S. i Z. S.. Mając na uwadze, że Kolegium wyraźnie wskazało w poprzedniej decyzji na konieczność uzupełniania materiału dowodowego o prawidłowo sporządzone dokumenty oraz fakt, że strona działa przez profesjonalistę, obecnie rozpatrując sprawę organ odwoławczy odstąpił od wezwania o uzupełnienie tych braków formalnych. Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że z kopii przedłożonych orzeczeń Lekarza Orzecznika ZUS wynika, że w sprawie nie zachodzi przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odnosząc się do spornej w sprawie kwestii, czy na gruncie obowiązujących przepisów, w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny (dalej TK) wyroku z dnia 21.10.2014 r. w sprawie K 38/13, odwołującej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy, w sytuacji kiedy zgodnie z orzeczeniem niepełnosprawność u osoby chorej nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia, Kolegium przytoczyło treść wspomnianego wyroku TK, zgodnie z którym art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W rezultacie ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, którą Kolegium podziela, nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyroki NSA: z 10.11.2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16; z 2.03.2017 r. sygn. akt I OSK 2407/16; z 26.04. 2019 r. sygn. akt I OSK 8/19). Pomimo jednak błędnej interpretacji w/w przepisów przez organ I instancji, Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że rozstrzygnięcie Wójta Gminy Górno jest zasadne. W sprawie nie została bowiem spełniona przez stronę skarżącą przesłanka rezygnacji z aktywności zawodowej, określona w art. 17 ust. 1 ustawy. Jak wynika z akt sprawy, D. J. oświadczyła, że zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 01.01.2022 r. W sytuacji kiedy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, zgodnie z art. 17b. ust. 1 i 2 ustawy, są zobowiązani do złożenia oświadczenia o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, które to oświadczenie jest dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej - art. 7 k.p.a.). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Potencjalne sankcje karne, jakie mogą być zastosowane względem rolnika, który złożył niezgodne z prawdą oświadczenie, pozostają bez związku z obowiązkiem organu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok WSA w Krakowie z 7.02.2022 r., III SA/Kr 1600/21, LEX nr 3323001). W orzecznictwie, które Kolegium popiera, podkreśla się, że "ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje szczególnych okoliczności zwalniających rolnika-wnioskodawcę z obowiązku, o którym mowa w art. 17b. u.ś.r. Niezastosowanie się do jego treści, jako przepisu bezwzględnie obowiązującego i nie przewidującego wyłączeń, skutkuje negatywnym rozpoznaniem wniosku i z tą konsekwencją liczyć musi się rolnik ubiegający się o przyznanie świadczeń, o których mowa w art. 16a i art. 17 u.ś.r. O ile zgodzić należy się z twierdzeniem, że ustawodawca nie zdefiniował pojęcia zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz pracy w gospodarstwie rolnym, to należy przez pojęcia te rozumieć zaprzestanie działalności w gospodarstwie rolnym nakierowanej na osiągnięcie dochodu z tego gospodarstwa. Prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego (wykonywanie w nim pracy, zarządzanie nim) jest bowiem formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych i tylko całkowita rezygnacja z tej formy aktywności na rzecz opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uzasadniać może ewentualne przyznanie wnioskowanego świadczenia." (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 9 kwietnia 2019r. II SA/Bd 1324/18) Dalej Kolegium wyjaśniło, że informacją z 12.12.2022r. organ I instancji potwierdził, że D. J. figuruje w ewidencji podatkowej gruntów stanowiących gospodarstwo rolne o pow. 3,1760 ha przeliczeniowego, pobiera płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Na czas rozpatrywania sprawy przez Kolegium strona nie dokonała przy tym żadnej zmiany w tej ewidencji. Kolegium wyjaśniło, że posiadanie nie jest jednoznaczne z własnością. Posiadanie jest zdefiniowane w art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r Kodeks cywilny, jako stan faktyczny, związany z wykonywaniem władztwa nad rzeczą wraz z wolą wykonywania uprawnienia dla siebie. Za posiadacza rzeczy uważa się tego, kto nią faktycznie włada, jako właściciel (posiadacz samoistny), jak i tego, kto nią włada, jako użytkownik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie rozumiane jako swoistego rodzaju władztwo nad rzeczą może być wyrazem wykonywania prawa, a także może to być władztwo, które nie jest związane z prawem. Posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu ww. ustawy może być właściciel, dzierżawca, użytkownik lub osoba mająca inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą. Prawo własności działek rolnych, któremu nie towarzyszy ich posiadanie w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, nie stanowi przesłanki koniecznej do ubiegania się o przyznanie płatności obszarowych. Dopłaty określone w ustawie z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U z 2021 i 2022r. poz. 2114 ze zm.), nie są przewidziane dla właścicieli bądź współwłaścicieli, którzy dysponują jedynie tytułem własności, nie zajmują się produkcją rolną. Istotą płatności obszarowych jest to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście uprawia grunty rolne, tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać i swobodnie dokonuje odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony oraz utrzymuje grunty zgodnie z normami i wymogami. Płatności przysługują faktycznemu użytkownikowi, który wykonuje wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Mogą nimi być działania organizacyjne, kierownicze, jak i osobiste zaangażowanie w bezpośrednim wykonywaniu pracy fizycznej w gospodarstwie. Potwierdzenie działalności rolniczej nie musi polegać tylko na "własnoręcznym" prowadzeniu prac polowych, ale obejmuje również swobodne decydowanie o tym, jakie rośliny uprawiać, jakich należy dokonywać zabiegów agrotechnicznych, zbieranie plonów samodzielnie lub przy udziale innych osób, itp. Mając powyższe na uwadze Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że strona odwołująca będąc zarejestrowana jako producent rolny oraz wnioskując i otrzymując płatności obszarowe dowiodła, że nie zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym. Kolejną kwestią, na którą Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę była konieczność zbadania, czy strona odwołująca jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji względem rodziców oraz w jaki sposób inni zobowiązani wywiązują się z alimentacji względem wstępnych. W sprawie wyjaśniono, że strona odwołująca ma dwóch braci mieszkających w tej samej miejscowości, w niedalekim sąsiedztwie rodziców, tj. C. S. zam. [...] i M. S. zam. [...]. Strona oświadczyła, że bracia pracują i nie mogą opiekować się rodzicami. Odnosząc się do powyższego Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje wcześniejsze stanowisko, poparte wyrokami: WSA w Krakowie z 7 czerwca 2022 r., III SA/Kr 3/22, LEX nr 3371001; WSA w Gliwicach z 8 października 2021 r. sygn. II SA/Gl 766/21, WSA w Krakowie z 18 stycznia 2022 r. sygn. III SA/Kr 1148/21, WSA w Łodzi z 18 lutego 2022 r. sygn. II SA/Łd 894/21, WSA w Lublinie z 10 lutego 2022 r. sygn. II SA/Lu 807/21 - że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz skarżącej jeszcze inne dzieci, to one także mogą i powinny wspomóc skarżącą w czynnościach opiekuńczych wykonywanych względem rodzica lub też przyczyniać się do obciążającego tę osobę obowiązku alimentacyjnego np. poprzez sfinansowanie opieki nad rodzicem. Zgodnie bowiem z art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Podkreślić należy, że stosownie do art. 129 § 2 k.r.o., krewnych w tym samym stopniu (w tym wypadku dzieci) obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Natomiast zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. Okoliczności te mają znaczenie dla oceny, czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W sprawie nie dowiedziono, aby bracia odwołującej nie mogli uczestniczyć w opiece nad rodzicami, czy też partycypować w zapewnieniu rodzicom tej opieki. Sam fakt wykonywania pracy nie stanowi przeszkody do wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego. Na koniec Kolegium Odwoławcze wskazało, że jeżeli zmieni się stan faktyczny sprawy, tj. strona odwołująca przestanie być producentem rolnym może wystąpić ponownie z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia D. J. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1. prawa materialnego przez błędną wykładnię, która miała wpływ na wynik sprawy, tj: a) art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 b ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego S. S. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, b) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że niepełnosprawnym S. S. mogą zająć się jeszcze jego pozostałe dzieci, podczas gdy organ nie jest uprawniony, aby decydować za zobowiązanych alimentacyjnie w równym stopniu o podziale obowiązku alimentacyjnego w stosunku do ojca wstępnego; 2. przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnie, tj. a) art. 6, 7, 8, 9, 77 i 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie za niewiarygodnego oświadczenia D. J. odnośnie zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. W uzasadnieniu skargi jej autor stwierdził, że z art. 17 ust. 1 i 2 ustawy wynika, że aby możliwe było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest oświadczanie przez wnioskodawcę, że zaprzestał on świadczenia pracy bądź prowadzenia gospodarstwa rolnego, co też przez stronę zostało uczynione pod rygorem odpowiedzialności karnej. Jednak organ, nie mając żadnych dowodów na okoliczność, iż skarżąca prowadzi działalność rolniczą, uznał, że skoro pobierane są dopłaty bezpośrednie, to D. J. nadal prowadzi działalność rolniczą, co sprzeczne jest z zasadami dobrej administracji. Sam fakt, iż otrzymuje ona dopłaty bezpośrednie, nie oznacza automatycznie iż skarżąca taką działalność prowadzi lub zarządza gospodarstwem, jeżeli zajmuje się na stałe swoim niepełnosprawnym ojcem. Dodać również należy, że skoro ustawodawca przewidział oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej w zakresie wykazania zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, to takie oświadczenie powinno zostać uznane za wiarygodny dowód, chyba że pojawią się inne istotne, nie budzące wątpliwości dowody obalające to oświadczenie. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły tego typu dowody. Z informacji uzyskanych przez skarżącą w roku [...] złożyła wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2022, czyli przed złożeniem wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z powodu pogarszającego się stanu zdrowia ojca musiała zaprzestać pracy w gospodarstwie rolnym, które obecnie prowadzi mąż wraz z synem. W związku z tym trudno zaakceptować stanowisko SKO w Kielcach zaprezentowane w przedmiotowej sprawie. Ponadto nie sposób się zgodzić z organem, który sugeruje, że opiekę nad niepełnosprawnym S. S. mogą przejąć jego pozostałe dzieci C. S. i M. S.. Skarżąca powołała się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 listopada 202 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 800/22 w którym wskazano, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wskazując osoby uprawnione do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, nie określa kolejności uprawnień do tego świadczenia i uznaje wszystkie osoby, na których w takim samym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagające opieki, za jednakowo uprawnione do uzyskania tego świadczenia. Wynika z tego, że jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki (zob. wyrok tut. Sądu z dnia 28 lutego 2022 r. sygn. II SA/Rz 118/22 oraz wyrok NSA z dnia 24 lutego 2022 r. sygn. I OSK 1059/21). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę utożsamia się z tymi poglądami. W związku z tym nie do zaakceptowania jest stanowisko organu w zakresie możności podziału opieki między rodzeństwem skarżącej. Zgodnie z art. 129 k.r. i o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie precyzuje jednak podziału tego obowiązku między zstępnymi. Nie nakazuje zstępnym w równym lub nierównym zakresie wykonywać tego obowiązku i nie zakazuje podziału umownego tego obowiązku między nimi. Oznacza to, że jeżeli jedno ze zstępnych przejmuje w całości ten obowiązek na siebie, pozostali zobowiązani do alimentacji są zwolnieni z tego obowiązku. Taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie i organ nie ma prawa ingerować w ten podział lub go podważać. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożony został w skardze, zaś organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji objętej skargą (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17b ust. 1 ustawy w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Jak stanowi art. 17b ust. 2 ustawy, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. W stanie faktycznym sprawy - pomijając dostrzeżoną przez Kolegium kwestię udokumentowania stanu zdrowia S. S. i jego żony Z. S. skanem i kserokopią orzeczeń stwierdzających ich trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji oraz uwzględniając niesporną w orzecznictwie i podzielaną również przez WSA w Kielcach kwestię braku znaczenia dla przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powstania tej niepełnosprawności po 18 lub 25 roku życia - nie było wątpliwości co do tego, że skarżąca, co do zasady, spełnia wymogi określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Opiekuje się bowiem niepełnosprawnym i niezdolnym do samodzielnej egzystencji ojcem, wobec którego ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, a żona S. S. - Z. S. nie może tej opieki sprawować, ponieważ również jest niepełnosprawna i niezdolna do samodzielnej egzystencji. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się natomiast do odpowiedzi na pytanie, czy organ odwoławczy miał podstawy do przyjęcia, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w celu sprawowania opieki nad ojcem, skoro złożyła oświadczenie, o jakim mowa w art. 17b ust. 2 ustawy. Ponadto organ II instancji uznał, że w sprawie nie wykazano, aby bracia skarżącej nie mogli uczestniczyć w opiece nad rodzicami, czy też partycypować w zapewnieniu rodzicom tej opieki, co ma mieć znaczenie dla oceny, czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Odnośnie tej pierwszej kwestii Sąd podziela argumentację organów obu instancji. Pokreślić należy, że przewidziana w art. 17b ust. 2 ustawy forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku takich dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, jakimi dysponują osoby rezygnujące z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnie ze stanem rzeczywistym (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej (por. wyroki WSA: w Lublinie z 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 614/21; w Krakowie z 7 lutego 2022, sygn. akt III SA/Kr 1600/21; dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Ze znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy dokumentów, w szczególności z zaświadczenia Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 15 grudnia 2022 r. (k. 35 akt administracyjnych) wynika, że skarżąca jest zarejestrowana jako producent rolny w krajowym systemie ewidencji producentów rolnych, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności oraz, że pobierała płatności w ramach systemów wsparcie bezpośredniego od 004 do 2021 roku. D. J. złożyła również wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022, który w dacie wystawiania tego zaświadczenia był w trakcie postępowania administracyjnego. Należy zauważyć, że ani w postępowaniu administracyjnym, ani w skardze D. J. reprezentowana od chwili złożenia wniosku przez profesjonalnego pełnomocnika, w żaden sposób nie podważyła powyższych ustaleń. W uzasadnieniu skargi sporządzonym przez radcę prawnego wywodziła bowiem, że: "sam fakt, iż otrzymuje dopłaty bezpośrednie nie oznacza automatycznie, iż skarżąca taką działalność prowadzi lub zarządza gospodarstwem jeżeli zajmuje się na stałe swoją niepełnosprawnym ojcem", "w roku 2021 złożyła wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2022, czyli przed złożeniem wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z powodu pogarszającego się stanu zdrowia ojca musiała zaprzestać pracy w gospodarstwie rolnym, które obecnie prowadzi mąż wraz z synem". Konfrontując te twierdzenia z prawidłowo ustalonym przez organy administracji stanem faktycznym sprawy, należy zauważyć, że D. J. w żaden sposób nie odniosła się do faktu zarejestrowania jej jako producenta rolnego w krajowym systemie ewidencji producentów rolnych, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, co pozwala przyjąć, że w dalszym ciągu jest w nim ujawniona, w związku z czym w dalszym ciągu ma możliwość korzystania ze statusu rolnika, np. poprzez składanie kolejnych wniosków o dopłaty. Skarżąca nie twierdziła też, aby za 2022 rok nie pobrała płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a jej argument, że wniosek o przyznanie tej płatności złożyła przed złożeniem wniosku o przedmiotowe świadczenie pielęgnacyjne pozwala przyjąć, że okoliczność pobrania tej płatności za 2022 rok w istocie przyznała. Zdaniem Sądu, powyższe okoliczności przesądzają o prawidłowości dokonanej przez organ II instancji oceny, że odnośnie skarżącej nie została spełniona przesłanka z art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy, gdyż nie można przyjąć, aby w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, pomimo że oświadczyła, że zaprzestała prowadzenia takiego gospodarstwa od 1 stycznia 2022 r. (k. 4 akt administracyjnych). Krajowy system ewidencji producentów rolnych prowadzony jest na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 885). Ewidencja producentów, o jakiej mowa w art. 7 tej ustawy, obejmuje m.in. producentów rolnych tj. osoby fizyczne (osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej), będące rolnikiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 (Dz. U. UE. L. z 2021 r. Nr 435, str. 1 z późn. zm.). Zgodnie z tym ostatnim przepisem, bycie rolnikiem związane jest bezpośrednio z prowadzeniem działalności rolniczej. Wpis do ewidencji producentów rolnych (czyli rolników) jest jednym z warunków przyznania rolnikowi płatności obszarowych, gdyż prawne przesłanki pobierania płatności są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 412), pomoc jest przyznawana rolnikowi, jeżeli: został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o daną pomoc. Nie można zgodzić się z zarzutem skargi, że ocenę zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego należy oprzeć wyłącznie na złożonym przez nią pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczeniu o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej od 1 stycznia 2022 r., skoro sama skarżąca w istocie przyznała, że dopłaty pobrała również za rok 2022. Podniesiona przez nią w skardze, w żaden sposób nie wykazana okoliczność złożenia przez nią wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jeszcze przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, nic w sytuacji skarżącej nie zmienia, skoro wniosek o płatności mogła wycofać. Ponadto w okolicznościach sprawy należy wyrazić pogląd, że skoro D. J. figuruje w ewidencji krajowych producentów rolnych, to nie można stwierdzić, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy. Wpis do ewidencji oznacza bowiem stałą gotowość do ubiegania się o płatności, które może uzyskać rolnik prowadzący gospodarstwo rolne. Sąd stoi na stanowisku, że zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy, nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa, w tym zaprzestanie składania wniosków o dopłaty unijne. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów pomocy, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego. Figurowanie w ewidencji producentów rolnych jest więc jednym z elementów koniecznych do przyjęcia, że mamy do czynienia z rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne, co ma miejsce w kontrolowanej sprawie (por. wyroki WSA w Kielcach: z 30 maja 2023 r., II SA/Ke 260/23, z 14 czerwca 2023 r., II SA/Ke 302/23 - dostępne j.w.). Skoro więc, na dzień wydania decyzji przez organ odwoławczy skarżąca był formalnie rolnikiem, to organ nie miał podstaw do przyjęcia, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad matką, co uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12, wyjaśnił, że prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzanie gospodarstwem. W stanie faktycznym sprawy mamy do czynienia z tą ostatnią formą aktywności związanej z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, gdyż zarządzanie gospodarstwem przez skarżącą nadal jest możliwe dzięki wpisowi do krajowej ewidencji producentów i nie musi polegać na wykonywaniu przez nią osobiście prac w gospodarstwie. Jak już powiedziano, zarządzanie gospodarstwem rolnym umożliwia skarżącej wpis do ewidencji producentów rolnych. Ponieważ powyższa argumentacja przesądza o zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, tylko ubocznie można się odnieść do drugiego powodu rozstrzygnięcia sprawy wskazanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, tj. kwestii istnienia bezpośredniego związek przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującą o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, którego brak miałby wynikać z tego, że bracia skarżącej mogą uczestniczyć w opiece nad rodzicami, czy też partycypować w zapewnieniu rodzicom tej opieki. Z taką argumentacją Kolegium nie można się zgodzić. Sąd podziela bowiem w tym zakresie jednolity pogląd orzecznictwa (np. wyrok NSA z 28 stycznia 2022 r., sygnatura akt I OSK 925/21), że w sytuacji gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw do pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym w równym stopniu. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych (por. art. 17 ust. 1a ustawy). W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Należy podzielić też jednolite poglądy orzecznictwa sądowoadministracyjnego, zgodnie z którym niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia (tak m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 marca 2023 r., II SA/Gd 756/22 i powołane w nim orzecznictwo). Organy administracji rozpatrujące wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinny w omawianym zakresie ograniczyć się do zbadania okoliczności odnoszących się do rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą oraz związku tej okoliczności z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką w takim zakresie, w jakim świadczy ją skarżąca. Nie było przy tym podstaw do badania alternatywnych sposobów zapewnienia matce skarżącej niezbędnej opieki poprzez weryfikację sytuacji rodzinnej i finansowej pozostałych osób zobowiązanych względem niej do alimentacji, tj. braci skarżącej w sytuacji, gdy do sprawowania opieki zobowiązała się skarżąca.Jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Jeżeli zatem skarżąca, jako córka osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z braćmi wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., którym w razie spełnienia pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niej należy wybór, czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem ojca poprzez sprawowanie osobistej opieki (nie podejmując bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni mu opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie i dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 sierpnia 2021 r. II SA/Gl 737/21, wyrok WSA w Poznaniu z 22 kwietnia 2022 r., II SA/Po 834/21). Organ nie jest upoważniony, by decydować tu za stronę. Wskazana wadliwa wykładnia prawa dokonana przez organy administracji nie miała jednak, jak to już wyżej zasygnalizowano, wpływu na wynik sprawy, skoro Kolegium prawidłowo utrzymało w mocy odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niespełnienie przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja organu odwoławczego została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzą podstawy uzasadniające jej uchylenie. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.