II SA/Ke 53/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Ziomek po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 listopada 2012 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy we wznowionym postępowaniu postanawia: I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego. Wyrokiem z dnia 27 lutego 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 listopada 2012 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy we wznowionym postępowaniu. Postanowieniem z dnia 20 maja 2013 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach oddalił wniosek J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W sprzeciwie od ww. postanowienia wnioskodawca zarzucił Referendarzowi sądowemu zbyt pochopną analizę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, w szczególności pominięcie zobowiązań związanych z zaciągniętymi kredytami. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W myśl art. 245 § 1-3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od Sygn. akt II SA/Ke 53/13 wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest zatem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Ze złożonego przez J. S. oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Źródłem ich utrzymania jest działalność gospodarcza skarżącego, która przynosi miesięczny dochód brutto w wysokości 7.500 zł (30.000 zł za cztery miesiące 2013 r.). Skarżący wykazał własność domu wielkości 160 m², mieszkania wielkości 37 m², nieruchomości rolnej o powierzchni 0,59 ha, oszczędności w wysokości 11.000 zł, kilkanaście tysięcy sztuk papierów wartościowych różnych firm. Oświadczył ponadto, że posiada debet w banku w wysokości 20.491 zł i kredyty w bankach na kwotę 110.000 zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy J, S, wyjaśnił, że ze względu na złą sytuację finansową zmuszony był wypowiedzieć Sygn. akt II SA/Ke 53/13 pełnomocnictwo swojemu dotychczasowemu pełnomocnikowi. Podniósł, że nie posiada oszczędności na pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że J. S. posiada stały dochód, który za cztery miesiące 2013 r. wyniósł 30.000 zł brutto, tj. znacznie powyżej kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę (od stycznia 2013 r. 1.600 zł brutto miesięcznie). Wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości (domu, mieszkania i nieruchomości rolnej), nie korzysta z pomocy społecznej, posiada oszczędności w kwocie 11.000 zł, dużą ilość papierów wartościowych. Trudno zatem uznać go za osobę ubogą. Przy osiąganych dochodach i posiadanych oszczędnościach wnioskodawca jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów sądowych (ograniczających się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł) oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie Sądu kwestia spłacania zaciągniętych kredytów nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ jest indywidualną sprawą wnioskodawcy i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Zobowiązania prywatnoprawne (np. kredyty) nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Podkreślić bowiem należy, że opłaty sądowe są daninami publicznymi, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. W przypadku takim jak w niniejszej sprawie, gdy środki na utrzymanie gospodarstwa domowego wnioskodawcy uzyskiwane są ze stałego źródła dochodów, nie ma on trudności ze spłatą zobowiązań i regulowaniem bieżących opłat związanych z utrzymaniem rodziny uznać należy, że brak jest podstaw do stwierdzenia niemożności wygospodarowania stosownej kwoty na pokrycie kosztów postępowania. W konsekwencji należy uznać, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sygn. akt II SA/Ke 53/13 Oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd uwzględnił okoliczność, że wnioskodawca wystąpił o przyznanie prawa pomocy również w trzech innych toczących się przed tut. Sądem sprawach. W każdej z tych spraw koszty sądowe sprowadzają się do konieczności uiszczenia kwoty 100 zł wpisu od skargi kasacyjnej. Nawet jednak suma kosztów sądowych we wszystkich czterech sprawach (tj. 400 zł), przy uwzględnieniu, że przedmiot postępowania jest identyczny, a zatem ewentualny pełnomocnik będzie w istocie prowadził jedną sprawę, nie uzasadnia, z uwagi na opisaną wyżej sytuację dochodową i majątkową wnioskodawcy, przyznania mu prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.