II SA/Ke 601/05

Sygnatura akt: II SA/Ke 601/05 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 maja 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Kobylecka (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Renata Detka, Asesor WSA Sylwester Miziołek, Protokolant: Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2006 r. sprawy ze skargi S.B.. na decyzję Kolegium Odwoławczego z dnia [...] numer [...] w przedmiocie : odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego za rentę. oddala skargę. II SA/Ke 601/05 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...]. Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu wniosku S.B. o ponowne rozpoznanie sprawy - utrzymało w mocy, na podstawie art. 138 § 1 kpa swoją decyzję z dnia 22 lutego 2005 r. odmawiającą na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 158 § 1 kpa stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia [...] o przejęciu na własność Państwa za zaopatrzenie emerytalne gospodarstwa rolnego położonego we wsi S., poz. rej. 68, stanowiącego własność S.B. (zam. wówczas w S.) o powierzchni ogólnej 5,42 ha, w tym grunty rolne - 4,45 ha i leśne - 0,97 ha, oznaczone nr nr działek : 305, 383, 428, 470, 565, 598, 615, 1109. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że orzeczenie Naczelnika Gminy M. z dnia 19 marca 1977 r. o przejęciu na własność Państwa za zaopatrzenie emerytalne gospodarstwa rolnego położonego we wsi S., poz. rej. 68, stanowiącego własność S. B. wydane zostało na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstwa rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118) oraz przepis § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, które dozwalały na przejęcie gospodarstwa rolnego w zamian za rentę także z urzędu w warunkach, gdy gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji rolnej. Takie okoliczności towarzyszyły przejęciu w zamian za rentę gospodarstwa rolnego stanowiącego własność S. B., która ze względu na wiek – 74 lata uprawiała jedynie część swojego gospodarstwa, tj. ok. 0,50 ha, natomiast w części wynoszącej 1 ha gospodarstwo leżało odłogiem, a pozostała część była użytkowana przez Kółko Rolnicze i RSP w S.. Właścicielka nie wskazała żadnego ze swoich dzieci do jego przejęcia. Gospodarstwo zostało przejęte z urzędu po przeprowadzeniu wymaganego przepisami cyt. rozporządzenia postępowania, a więc oceny produkcji rolnej, której dokonał Naczelnik Gminy po zasięgnięciu opinii Komisji Gminnej z dnia 15 marca 1977 r. i na podstawie protokołu służby rolnej z dnia 17 marca 1977 r., które potwierdziły w sposób nie budzący wątpliwości, że w omawianym przypadku poziom produkcji rolnej był niski. Dowody te, a nie złożone przez skarżącego oświadczenia świadków na okoliczność, że gospodarstwo było użytkowane organ uznał za decydujące i "mające moc dowodową", gdyż zaistniały one w okresie przed wydaniem decyzji o przejęciu. Organ odmówił mocy dowodowej "oświadczeniom osób trzecich". Od wydania decyzji upłynęło prawie 30 lat, stąd zastrzeżenia Kolegium co do rzetelnej pamięci zdarzeń z tamtego okresu, zaś oświadczenie skarżącego z uwagi na subiektywny ich charakter nie mogą mieć przesądzającego znaczenia w sprawie. Ponadto organ odwoławczy podniósł, że sprawą odmienną jest to, że na skutek innych przepisów prawa , dotyczących samych świadczeń rentowych, renta przyznana S.B. w związku z przejęciem jej gospodarstwa rolnego została zawieszona, gdyż przysługiwało jej równolegle bardziej korzystne inne świadczenie rentowe, do którego nabyła prawo w związku z działalnością narodowo-wyzwoleńczą jej męża, tzw. świadczenie wyjątkowe, przysługujące pod warunkiem braku dochodów z innych źródeł. Zawieszenie przez ZUS świadczenia wynikającego z przedmiotowej decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego za rentę, jakkolwiek krzywdzące dla właścicielki przejętego gospodarstwa pozostaje poza zakresem decyzji w sprawie niniejszej. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wniósł S.B.. Skarżący wyraził zastrzeżenia co do wiarygodności dowodów zgromadzonych przed wydaniem decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego jego matki, które jego zdaniem nie było zaniedbane i miało dobrą obsadę inwentarza, grunty orne były uprawiane, a łąki koszone, nikt nie użytkował, ani nie dzierżawił tego gospodarstwa. Ponadto skarżący zarzucił, że matka od 7 lat pobierała już rentę wyjątkową w dacie przejęcia gospodarstwa w wysokości 700 zł, zaś przyznana jej renta wynosiła 1000 zł, zatem renta wyjątkowa nie była korzystniejsza i nie powinna być zawieszona. Nadto stwierdził, że nie można wskazywać na "brak spadkobierców, kiedy pozostało 4 dzieci". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) zadaniem sądu administracyjnego jest sprawowanie kontroli zaskarżonych aktów i czynności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w zakresie pozostawania jej w zgodności z przepisami prawa stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa. Na wstępie należy podnieść, że zaskarżona decyzja oraz decyzja z dnia 22 lutego 2005 r. zostały wydane w postępowaniu nieważnościowym. Postępowanie wszczynane na podstawie art. 156 § 1 kpa jest jednym z postępowań nadzwyczajnych, dających możliwość wzruszenia decyzji ostatecznych. W ramach tego trybu podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji stanowią tylko przesłanki ściśle określone w art. 156 § 1 kpa, żadne inne okoliczności nie mogą być brane pod uwagę. Jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności jest rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), które ma miejsce wówczas, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Organ administracyjny ocenia kwestie czysto prawne, z tego też względu organ nadzoru nie może podejmować czynności zmierzających do załatwienia sprawy co do jej istoty. Sprawa niniejsza toczy się już nie w trybie zwykłym (gdzie dla uchylenia decyzji wystarczy stwierdzenie "naruszenia prawa" mające wpływ na wynik rozstrzygnięcia), a w trybie nadzoru (trybie nadzwyczajnym w 30 lat po wydaniu w trybie zwykłym decyzji ostatecznej), kiedy zupełnie wyjątkowo, wbrew zasadom trwałości decyzji ostatecznych z enumeratywnie wyliczonych ustawowo przyczyn, można uznać decyzję ostateczną za dotkniętą tak ciężką wadą, iż zachodzi konieczność uznania jej za nieważną. Innymi słowy uznanie decyzji za nieważną może mieć miejsce w zupełnie nadzwyczajnych sytuacjach. W stosunku do uchyleń decyzji w trybie zwykłym z powodu naruszenia przepisów prawa "wymogi" są tu o wiele wyższe. W czasie wydawania decyzji z dnia 19 marca 1977 r. istniało kilka możliwości przejmowania indywidualnych gospodarstw rolnych oraz innych nieruchomości na własność Państwa, jeżeli spełnione były różne dla poszczególnych trybów postępowania warunki, określone właściwymi aktami prawnymi. Tam, gdzie organy administracji państwowej skorzystały z jednego spośród wielu trybów i orzekały stosownie do przepisów podanych w konkretnych decyzjach, legalność takich rozstrzygnięć musi być zatem oceniana tylko według ich podstawy prawnej. Materialnoprawną podstawą decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...]. był przepis art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstwa rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118) oraz przepis § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 125). Przepis ten pozwalał na przejęcie z urzędu na własność Państwa gospodarstwa rolnego, obejmującego wszystkie jego nieruchomości o powierzchni co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, jeżeli wykazuje ono niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów. S.B. spełniała formalne wymogi wynikające z tego przepisu, albowiem w dacie przejęcia gospodarstwa rolnego miała 74 lata (ur. 19.XI.1903 r.) i była właścicielką (na mocy aktu własności z dnia 28.XII.1974 r.) nieruchomości o powierzchni 5,42 ha, położonej w Serbinowie wraz z zabudowaniami. Spełniona została także w sprawie niniejszej przesłanka dotycząca niskiego poziomu gospodarstwa rolnego. Zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, poziom produkcji danego gospodarstwa ustalał naczelnik gminy po zasięgnięciu opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej. Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstwa rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118) ani przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne nie określały wyrażenia "niski poziom produkcji rolnej", ocena należała do naczelnika gminy oraz komisji gminnej rady narodowej. Protokół opinii Komisji Gminnej z dnia 15 marca 1977 r. oraz protokół służby rolnej z dnia 17 marca 1977 r., potwierdziły w sposób nie budzący wątpliwości, że w omawianym przypadku poziom produkcji rolnej był niski. W decyzji wprawdzie użyto w pkt 3 określenia, że "poziom produkcji przejmowanego gospodarstwa nie jest wyższy niż średnia w gminie na podobnych glebach", jednak w uzasadnieniu wskazano, że nie jest całkowicie użytkowane ok. 1 ha ornego gruntu, które leży odłogiem, a tylko 0,5 ha użytkuje właścicielka, pastwiska nie są użytkowane zupełnie, zaś w konkluzji stwierdzono, że gospodarstwo wykazuje niski poziom produkcji rolniczej i bardzo niską obsługę inwentarza. Zdaniem Sądu organ orzekający w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 19 marca 1977 r. ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pod kątem wystąpienia rażącego naruszenia prawa i właściwie uznał, że takie naruszenia nie wystąpiło. Słusznie nie przyjęto za wiarygodne "oświadczenia" osób, złożone przez skarżącego do sprawy obecnie, mające podważać wiarygodność dowodów zgromadzonych przed wydaniem decyzji Naczelnika Gminy, sporządzone po 30 latach od daty podjęcia decyzji. Uznać należy, że przeprowadzone zostało postępowanie wyjaśniające zgodnie z art. 77 § 1 kpa. Podnoszona przez skarżącego okoliczność o uznaniu przez organ "braku następców prawnych, którzy faktycznie byli" jest o tyle nieistotna w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego za rentę, że podstawą tego przejęcie był przepis art. 9 ust. 2 ustawy, a zatem przejęcie z urzędu w określonych w nim warunkach, a nie przejęcie na wniosek rolnika, kiedy to w sytuacji przewidzianej w art. 4 ustawy nieruchomość może być przez rolnika przekazana na własność Państwa tylko za zgodą zstępnych rolnika, którzy z nim gospodarują. Sąd podziela stanowisko organu, że zawieszenie renty, przyznanej za przejęte gospodarstwo przez organ rentowy nie ma wpływu na ważność przedmiotowej decyzji o przejęciu gospodarstwa za rentę. Kwestia wypłaty, zawieszenia renty stanowi przedmiot odrębnego postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w wyroku.