II SA/Ke 609/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański, Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Protokolant Referent stażysta Joanna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2017 r. sprawy ze skarg C. B. i J. B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego oddala skargi. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z [...], po rozpatrzeniu odwołania J.B. od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w z [...] nakazującej rozbiórkę płyty gnojowej o wym. 6,24m x 3,33m wraz ze zbiornikiem na gnojowicę o wym. ok. 1,10m x 0,70m zlokalizowanych na działce nr ewid. [...] w miejscowości B., gm. S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 290 ze zmianami), dalej "ustawa" utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że 22 listopada 2016 r. inspektorzy Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego dokonali kontroli w sprawie stanu technicznego płyty do składowania obornika wraz ze zbiornikiem na gnojowicę zlokalizowanej w [...]. Podczas tej kontroli ustalono, że na działce tej przy granicy wschodniej zlokalizowana jest płyta gnojowa o wym. 6,24 x 3,33m, która posiada ściany betonowe grubości 20 cm i wysokości ok. 50 cm od poziomu terenu. W dniu kontroli płyta była użytkowana - wypełniona obornikiem. Tuż przy płycie gnojowej od strony południowej zlokalizowany był zbiornik na gnojowicę o wym. ok. 1,10 x 0,70m, wypełniony gnojowicą. Płyta gnojowa i zbiornik stanowiły całość techniczno-użytkową. Od strony granicy oraz od strony południowej na murze płyty gnojowej wykonane było ogrodzenie drewniane wys. ok. 140cm. Obecny przy kontroli J.B. oświadczył, że jest właścicielem działki od 2003 r. Inwestorem płyty gnojowej był jego dziadek J. Gnojownik był wykonany w latach czterdziestych ubiegłego wieku, natomiast ok. 1950 r. przy gnojowniku zostały wykonane ściany - obwódka betonowa. Dodał, że dno płyty jest utwardzone, płyta gnojowa jest szczelna, a gnojowica z obornika po spadku spływa do zbiornika. Gnojowica ze zbiornika jest pompowana do innego zbiornika i po zmieszaniu z wodą wywożona na własne pole. Ponadto oświadczył, że oprócz aktu własności nie posiada żadnych pozwoleń lub decyzji, gdyż dokumenty te nie zachowały się. Po wszczęciu postępowania administracyjnego organ I instancji stwierdził, że lokalizacja płyty gnojowej i zbiornika na gnojowicę w odniesieniu do granicy działki sąsiedniej narusza przepisy obowiązujące w dacie budowy obiektu, jak również narusza przepisy obecnie obowiązującego Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 7 października 1997 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budowle rolnicze i ich usytuowanie, w sposób uniemożliwiający doprowadzenie tego obiektu do zgodności z obowiązującymi obecnie przepisami warunków technicznych. Organ I instancji stwierdził, że w dacie budowy tego urządzenia, określanej na lata czterdzieste ubiegłego wieku, na wykonanie gnojownika było wymagane jedynie zgłoszenie. Ponadto wziął pod uwagę stanowisko wyrażone w orzecznictwie, iż nie ma podstaw prawnych do zastosowania w sprawie art. 103 ust. 2 ustawy i co za tym idzie art. 37 ustawy Prawo budowlane z 1974 r., gdyż pierwszy z wymienionych przepisów wyłącza zastosowanie nowego Prawa jedynie wobec tych obiektów budowlanych lub ich części, które zostały wybudowane przed 1 stycznia 1995 r. bez wymaganego pozwolenia na budowę. Następnie Inspektor Wojewódzki zaznaczył, że w trakcie postępowania odwoławczego zlecił organowi I instancji przeprowadzenie postępowania uzupełniającego poprzez: uzyskanie oświadczeń stron postępowania w celu ustalenia, czy na działce o nr ewid. [...] istniał w latach ubiegłych gnojownik i w którym miejscu był usytuowany; dokonanie pomiarów odległości od płyty gnojowej do otworów okiennych lub drzwiowych pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi budynku usytuowanego na działce o nr ewid. [...]; uzupełnienie akt o dokumentację fotograficzną przedmiotowego obiektu; uzyskanie z Urzędu Gminy informacji dotyczących zgłoszenia budowy w latach 50-tych obiektu na działce nr ewid. [...]1. Dalej organ odwoławczy podniósł, że sporna płyta do składowania obornika wraz ze zbiornikiem na gnojowicę istnieje w aktualnym usytuowaniu na działce nr ewid. [...] od około 1940 – 1950 r. Ponieważ z powodu znacznego upływu czasu żadne dokumenty dotyczące budowy tego obiektu nie zachowały się, brak również rejestrów zgłoszeń budów z lat 50-tych, co potwierdza informacja otrzymana z Urzędu Gminy - nie można bez wątpliwości postawić tezy, jakoby płyta wraz ze zbiornikiem na gnojowicę była wybudowana w powyższych latach samowolnie, tj. bez wymaganego wówczas zgłoszenia. Prawidłowo bowiem organ I instancji wskazał, iż zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie jej realizacji, tj. art. 335 ust. 1 lit d oraz art. 334 pkt c Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz.U. z 1939 r. Nr 34 poz. 216 ze zm.), dalej "rozporządzenie z 1928 r." dla wykonania gnojownika nie było wymagane pozwolenie na budowę, a jedynie zgłoszenie. Zgodnie z art. 335 ust. 1 lit. d rozporządzenia z 1928 r. wykonanie robót, wyszczególnionych w pkt d) i e) art. 333 i w pkt c) art. 334, a dotyczących zwykłych gospodarskich urządzeń wiejskich, wymagało uprzedniego zgłoszenia do właściwej władzy. W art. 334 pkt c) jest z kolei mowa o "ustawieniu silników mechanicznych o sile do 2 koni mechanicznych, przewodów gazowych i stałych przewodów elektrycznych dla prądów o wysokim napięciu, piorunochronów, studzien, ustępów i gnojowników, z wyjątkiem urządzeń, wspomnianych w pkt d) art. 335." Przepis art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy stanowiący podstawę prawną zaskarżonej decyzji organu I instancji stanowi, że (...) organ nadzoru budowlanego w drodze decyzji nakazuje zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego, art. 51 ust. 7 przesądza o tym, że art. 51 ust 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 3 znajduje także zastosowanie do przypadków, w których roboty budowlane zostały już wykonane w sposób, o którym mowa w art. 50 ust. 1. W niniejszej sprawie zachodzi przypadek określony w art. 50 ust. 1 pkt 4, ponieważ przedmiotowy obiekt, został wykonany w sposób niezgodny z przepisami obowiązującymi w dacie jego budowy, jak również w sposób odbiegający od obecnie obowiązujących przepisów warunków technicznych, w zakresie odległości tego obiektu od granicy z działką sąsiada. Zgodnie bowiem z art. 315 ust. 1 rozporządzenia z 1928 r., gnojowniki powinny być urządzone co najmniej w odległości 2 metrów od granic sąsiadów. Natomiast § 6 ust. 5 pkt 4 obecnie obowiązującego Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 7 października 1997 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budowle rolnicze i ich usytuowanie (Dz.U. z 2014 r. poz. 81), dalej "rozporządzenie z 1997 r." stanowi o tym, że odległość płyt do składowania obornika powinna wynosić co najmniej 4,0 m od granicy działki sąsiedniej. Z kolei § 6 ust. 4 pkt 3 tego rozporządzenia stanowi, że odległość zamkniętych zbiorników na płynne odchody zwierzęce, mierzona od pokryw i wylotów wentylacyjnych, powinna wynosić co najmniej 4 m od granicy działki sąsiedniej. Zatem budowla, składająca się z płyty gnojowej (usytuowanej w granicy) oraz zbiornika na gnojowicę (usytuowanego w odległości 1,0 m od tej granicy), została wybudowana niezgodnie z art. 315 ust. 1 rozporządzenia z 1928 r., a ponadto narusza § 6 ust. 4 pkt 3 i § 6 ust. 5 pkt 4 rozporządzenia z 7 października 1997 r. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że według § 6 ust. 6 rozporządzenia z 1997 r., dopuszcza się możliwość sytuowania zamkniętych zbiorników na płynne odchody, a także płyt do składowania obornika w odległości mniejszej niż 4 m od granicy działki sąsiedniej lub na granicy działek, ale jedynie w przypadku, gdy będą one przylegać do tego samego rodzaju budowli rolniczych na działce sąsiedniej, co w niniejszej sprawie nie występuje. Potwierdza to zarówno oświadczenie złożone przez J.B. złożone podczas kontroli, jak również pismo państwa J. z 17 maja 2017 r. Według oświadczenia J.B., na działce sąsiedniej istniał gnojownik do około 2000 r., zlokalizowany był około 1,5m - 1,70m od granicy jego działki, natomiast zdaniem Państwa J. gnojownik istniał na ich działce nr ewid. [...] do około 1993 r. i był oddalony od granicy z działką sąsiednią o około 3m. W ocenie Inspektora Wojewódzkiego prawidłowo organ I instancji stwierdził, że w tym przypadku nie ma możliwości doprowadzenia obiektu w drodze decyzji na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy do zgodności z obecnie obowiązującymi przepisami, gdyż nakazanie ewentualnych przeróbek w celu odsunięcia płyty do składowania obornika i zbiornika na wymaganą odległość 4 m od granicy byłoby równoznaczne z koniecznością rozbiórki całej płyty gnojowej o szerokości 3,33m i zbiornika o wymiarach 1,0m x 0,70m. W związku z tym zasadnie organ I instancji zaskarżoną decyzją, na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 51 ust. 7 ustawy, nakazał rozbiórkę płyty do składowania obornika wraz ze zbiornikiem na gnojowicę, gdyż nie było innej możliwości doprowadzenia tej budowli do stanu zgodnego z prawem. Kończąc organ odwoławczy zauważył, że w niniejszej sprawie orzeczono na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w brzmieniu sprzed 1 czerwca 2017 r. Zgodnie bowiem z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 935) do postępowań administracyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, czyli przed 1 czerwca 2017 r., stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, z tym, że do tych postępowań stosuje się art. 96a-96n ustawy zmienianej w art. 1. Skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wnieśli C. B. i J. B. C. B. w swojej skardze zarzuciła, że przez 50 lat nikt nie pytał, czy gnojownik jest zgodny z planem. Sąsiedzi również mieli gnojownik blisko jej domu i nikt skargi nie wnosił. Skarżąca podkreśliła, że gnojownik nigdzie nie cieknie, natomiast na jej podwórko cieknie z dachu stodoły sąsiadki. Dodała również, że nigdy nie widziała, żeby się gnojownik samoistnie rozsypywał. Z kolei J.B. podniósł, że gnojownik jest cały czas zlokalizowany w tym samym miejscu. Działka jest bardzo wąska i dlatego nie ma możliwości innego usytuowania gnojownika. Skarżący stwierdził, że gnojownik jest utrzymany w należytym porządku i nigdzie nie cieknie, otoczony jest betonowym murkiem, a od strony działki sąsiedniej na murku znajdują się ciasno ubite sztachety do wysokości 1,5 m. Dalej autor skargi podniósł, że hoduje zwierzęta i funkcjonowanie bez obornika jest niemożliwe. Dodał, że w czasie ostatniej kontroli uzupełniającej na działce nr [...]okazało się, że odległość od jego gnojownika do pomieszczeń mieszkalnych i otworów okiennych sąsiadki jest zachowana. Kończąc skarżący podniósł, że decyzja jest dla niego krzywdząca, a sąsiadka nie domagała się usunięcia płyty gnojowej. W odpowiedzi na skargi organ odwoławczy wniósł o ich oddalenie. Postanowieniem z 19 października 2017 r. Sąd postanowił na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zarządzić połączenie sprawy II SA/Ke 609/17 – ze skargi C. B. oraz sprawy II SA/Ke 610/17 – ze skargi J.B. w celu ich łącznego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia pod sygnaturą II SA/Ke 609/17. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że chociaż C. B. nie była stroną postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji, to skoro jak wynika z okazanej przez nią umowy zawartej w formie aktu notarialnego z 27.12.2002 r., ma ona ustanowione dożywotnie prawo zamieszkiwania na działce nr [...] oraz prawo dożywotniego użytkowania jej części, to ma ona interes prawny we wniesieniu skargi, o którym mowa w art. 50 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej P.p.s.a. Skargi nie zasługują na uwzględnienie W sprawie nie jest sporne, że roboty związane z usytuowaniem płyty gnojowej wraz ze zbiornikiem na gnojowicę zostały wykonane w latach 40 tych i 50 - tych ubiegłego wieku. Nie jest także sporne, że płyta wraz ze zbiornikiem na gnojowicę, położona bezpośrednio przy granicy działki, nigdy bezpośrednio nie przylegała do tego samego rodzaju urządzenia na nieruchomości sąsiedniej. Strony różnią się tylko stanowiskiem odnośnie tego, jaka była odległość między tymi urządzeniami, a mianowicie skarżący J.B. podaje, że było to około 1,5 do 1,8 metra, skarżąca C. B. w skardze, że była to odległość około 1 metra, natomiast uczestnicy w toku postępowania administracyjnego wskazywali na odległość wynoszącą około 3 metry. W każdym bądź razie, jak już wspomniano, gnojowniki te do siebie nie przylegały, a jak wynika z oświadczenia J.B., pomiędzy jego gnojownikiem, a gnojownikiem sąsiada był przejazd na wóz lub ciągnik. Sporne między stronami było także i to, do kiedy istniał na działce nr [...] gnojownik: czy do ok. 2000 r. (według skarżących) czy też do około 1993 r. (według uczestników). Powyższe rozbieżności nie mają jednak żadnego znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji. Zasadnie bowiem organy uznały, że budowa płyty gnojowej wraz pojemnikiem na gnojowicę bezpośrednio przy granicy działki nie była dopuszczalna w świetle obowiązujących w dacie jej budowy przepisów rozporządzenia z 1928 r. ani też takie jej usytuowanie nie jest dopuszczalne w świetle aktualnie obowiązującego rozrządzenia z 1997 r. Jeśli chodzi o przepisy rozporządzenia z 1928 r. to zgodnie z jego art. 315 pkt 1 lit.d doły ustępowe i gnojowniki powinny być urządzone co najmniej w odległości 2 metrów od granic sąsiadów. Zauważyć należy dodatkowo, że pkt 2 tego artykułu dopuszczał urządzanie na sąsiednich działkach bezpośrednio przy wspólnej granicy tych działek ale tylko dołów ustępowych, położonych obok siebie. Tak więc przepisy te nie pozwalały na sytuowanie przy wspólnej granicy gnojowników, nawet gdyby miały być one położone obok siebie (rozporządzenie wyraźnie odróżniało doły ustępowe od gnojowników). Jest to jednak uwaga zupełnie na marginesie wobec niespornej okoliczność, że nigdy wcześniej płyty gnojowe na działkach [...] i [...] nie przylegały do siebie. W tym miejscu, odnosząc się do podniesionego na rozprawie przez Sądem zarzutu, że w sprawie powinny mieć zastosowanie przepisy ustawy Prawo budowlane z 1974 r. zauważyć należy, że już z rozporządzenia z 1928 r. wynikało, że na budowę gnojownika nie jest wymagane pozwolenie na budowę, ale, stosownie do regulacji zawartej w art. 335 pkt 1 lit. d w związku z art.334 lit.c, zgłoszenie. Również obecnie obowiązujące przepisy nie wymagają pozwolenia na budowę dla takiej inwestycji, a jedynie, zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy, zgłoszenia. Zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy, do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy, a niezakończonych decyzją ostateczną, stosuje się przepisy ustawy, z zastrzeżeniem ust. 2 zaś zgodnie z ust. 2 przepisu art. 48 nie stosuje się do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe. Z regulacji tej wynika, że skoro do spraw wszczętych przed 1 stycznia 1995 r. mają zastosowanie przepisy nowej ustawy, to tym bardzie mają one zastosowanie do spraw wszczętych po jej wejściu w życie i że jest tylko jeden wyjątek od tej zasady, a mianowicie, gdy w sprawie zachodziłaby podstawa do zastosowania art. 48 ustawy. Wówczas zastosowanie mają przepisy Prawa budowlanego z 1974 r. Przepis ten (art. 48 ustawy) ma jednak zastosowanie tylko do samowolnie wzniesionych obiektów budowlanych bez wymaganego pozwolenia na budowę (z wyjątkami, które w sprawie nie mają zastosowania, a które związane są z nowelizacją ustawy dokonaną ustawą z 20 lutego 2015 r. - Dz. U. poz. 443). Nie ma natomiast zastosowania do robót polegających na budowie płyty gnojowej wraz z pojemnikiem na gnojowicę. Skoro, jak prawidłowo to ustaliły organy, płyta gnojowa została zrealizowana niezgodnie z obowiązującymi w dacie jej wykonywania przepisami (art. 50 ust. 1 pkt 1 ustawy), w sprawie miał zastosowanie art. 51 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 51 ust. 7 ustawy. Zgodzić się należy z dokonaną przez organy oceną, że nie jest możliwe doprowadzenie tej płyty do stanu zgodnego z prawem, a więc jej legalizacja. Zarówno bowiem sama płyta gnojowa jak i dostawiony do niej zbiornik na gnojowicę mają takie rozmiary i są tak usytuowane, że w całości znajdują się w odległości mniejszej od granicy niż wymagają tego przepisy. Mianowicie, zgodnie z § 6 ust. 5 pkt 4 rozporządzenia z 1997 r. odległość otwartych zbiorników na produkty pofermentacyjne w postaci płynnej oraz płyt do składowania obornika powinna wynosić co najmniej 4 metry od granicy działki sąsiedniej. Również odległość zamkniętych zbiorników na płynne odchody zwierzęce oraz zamkniętych zbiorników na produkty pofermentacyjne w postaci płynnej, mierzone od pokryw i wylotów wentylacyjnych, winny wynosić co najmniej 4 metry od granicy działki sąsiedniej (§ 6 ust. 4 pkt 3 rozporządzenia z 1997 r.). Jak wynika z ustaleń organu, płyta do składowania obornika ma wymiary 6,24 m x 3,33 m i jest ona usytuowana bezpośrednio przy granicy z działką [...] swoim dłuższym bokiem. Ściany zbiornika na gnojowicę w stosunku do granicy działki położone są w odległości około jednego (ściana wschodnia) i dwóch (ściana zachodnia zbiornika) metrów od granicy. Nie jest więc możliwe doprowadzenie płyty i zbiornika do stanu zgodnego z prawem, skoro w całości są one położone w odległości mniejszej niż wymagane 4 metry od granicy z działką nr [...] . Podniesione w skargach zarzuty nie mogą być uwzględnione. Ani bowiem długoletni stan istniejący ani też inne podnoszone argumenty nie mogą uzasadniać umorzenia postępowania w sytuacji, gdy organ nadzoru budowlanego stwierdził, że płyta wraz ze zbiornikiem na gnojowicę z uwagi na położenie bezpośrednio przy granicy z działką sąsiednią zostały wykonane z istotnym naruszeniem przepisów. Sformułowanie art. 50 i 51 ustawy nie pozostawiają żadnych wątpliwości co do tego, że rozstrzygnięcie organów w takiej sytuacji nie zależy od ich swobodnego ich uznania, ale, że w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa, organ ma obowiązek wydać decyzję – tak jak w tej sprawie nakazującą rozbiórkę. Z przepisu art. 52 ustawy wynika, że nakaz rozbiórki może być skierowany do inwestora a także właściciela. Skoro inwestorem był nieżyjący już dziadek skarżącego, a sam skarżący jest właścicielem nieruchomości, jego zarzut, że nie powinien odpowiadać za to, czego nie zrobił jest niezasadny. Również bez znaczenia w tej sprawie pozostają kwestie związane ze spływającą na działkę skarżącego z działki nr [...] wodą, bowiem nie mogły być one i nie były przedmiotem tego postępowania. Ponieważ podniesione w skargach zarzuty okazały się niezasadne, a Sąd z urzędu nie dopatrzył się takiego naruszenia prawa, które skutkowałoby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, skarga podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a.