II SA/Ke 615/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Protokolant Joanna Nowak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 września 2013 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego. I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata A. C. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...], wydaną przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta odmówiono W. B. przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego specjalnego bezzwrotnego z przeznaczeniem na opłatę rachunku za prąd, zwrot za leki, za centralne ogrzewanie oraz opłatę eksploatacyjną do firmy windykacyjnej. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i zgromadzonych dokumentów ustalono, iż W. B. jest stanu wolnego, osobą trwale niezdolna do pracy posiadającą uprawnienie do świadczenia emerytalnego z ZUS w wysokości 813.25 zł. miesięcznie oraz zasiłku pielęgnacyjnego pobieranego z miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. w kwocie 153.00 zł. miesięcznie. W. B. zajmuje mieszkanie w bloku własnościowe prawidłowo wyposażone, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką R. B. a miesięczny ich dochód wynosi 2649.25 zł i oprócz świadczeń W. B. składa się z zasiłku pielęgnacyjnego jej córki R. w kwocie 153.00 zł. i wynagrodzenia za pracę córki w kwocie 1530.00 zł. Organ wskazał, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosi 1324.62 zł i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. Organ podkreślił, że dochody uzyskiwane przez rodzinę W. B. świadczą o możliwości zabezpieczenia bieżących potrzeb rodziny, w tym opłat mieszkaniowych i za media we własnym zakresie. W podstawie decyzji wskazano na art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 9, art. 36 pkt 1 lit c, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 4, art. 110 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą. W podstawie prawnej decyzji powołano także przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 20122r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823). Rozpoznając wniesione przez W. B. odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało je w mocy. W motywach swojej decyzji organ II instancji wskazał, że zgodnie z cyt. ustawą pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, zaś rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Z kolei zgodnie z art. 39 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, m.in. na pokrycie części lub całości kosztów zakupu leków czy leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego. Przyznanie zasiłku celowego jest uzależnione od wysokości dochodu osiąganego przez osobę potrzebującą, a jak wynika z ustaleń organu pierwszej instancji nie kwestionowanych przez stronę, W. B. znacznie przekroczyła kryterium dochodowe na osobę w rodzinie co uniemożliwiło przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Organ wskazał, że zgodnie z art. 41 ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: specjalny zasiłek celowy. Organ podkreślił, że zwrot "szczególne uzasadnione przypadki" jest pojęciem nieostrym, którego stosowanie ma charakter ocenny i stanowi o uznaniu administracyjnym organów orzekających na jego podstawie. Zdaniem organu przepis ten traktuje o zdarzeniach występujących zupełnie okazjonalnie, wymagających wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń oraz wykraczających poza możliwości przewidzenia i przeciwdziałania. Zasiłek ten jak podkreślił organ ma charakter wyjątkowy, gdyż o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód wnioskodawcy, a sytuacja życiowa w której osoba wnioskująca się znalazła. Zdaniem organu potrzeby wskazane przez W. B. w postaci zakupu lekarstw, pokrycie opłat eksploatacyjnych za mieszkanie oraz opłaty windykacyjnej nie mają charakteru nadzwyczajnego, ani okazjonalnego, ani też nie są konsekwencją wielu niefortunnych zbiegów okoliczności i wydarzeń, wykraczających poza możliwości przewidzenia i przeciwdziałania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż w sytuacji W. B. nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" wskazany w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy uznał, że organ I instancji wydając decyzję o charakterze uznaniowym prawidłowo przeprowadził postępowanie. Ze względu na powyższe organ II instancji nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła W. B. wskazując, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, ponadto podniosła, że nie posiada środków pieniężnych na sfinansowanie leczenia sanatoryjnego oraz rehabilitacyjnego. Natomiast pełnomocnik skarżącej ustanowiony z urzędu w piśmie z dnia 17 września 2013 r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jak również decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie art. 39 ust 1 i 2 w zw. z art. 40 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że zasiłek celowy przysługuje jedynie osobie, która spełnia kryterium dochodowe wskazane w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i przepisów postępowania w sposób, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonych decyzji podnieść należy, że w toku rozpoznania sprawy organ tak I jak i II instancji nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Tym samym, Sąd nie dopatrzył się podstaw uzasadniających konieczność uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 ustawy p.p.s.a.). Ustalony przez organy obu instancji stan faktyczny nie był skutecznie kwestionowany przez skarżącą i znajduje pełne potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym - w szczególności w wynikach wywiadu środowiskowego. Na wstępie rozważań prawnych wskazać należy, iż zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej (art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej - Dz. U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.) osobie samotnie gospodarującej, jeżeli dochód tej osoby nie przekracza kwoty 456,00 zł miesięcznie, zwanej dalej kryterium dochodowym na osobę w rodzinie (art. 8 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. z 2012 r. poz. 823), przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 cytowanej ustawy. Powołane powyżej przepisy w sposób ścisły określają przesłanki, jakie muszą zostać spełnione przez osobę ubiegającą się o tę formę pomocy społecznej. W tym miejscu podkreślić należy, że sytuacja skarżącej nie odpowiada wyżej wymienionym przesłankom. W. B. prowadzi wspólne gospodarstwo wraz z córką R., a w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku uzyskała dochód w wysokości 2649,25 zł netto, co stanowi na osobę w rodzinie 1324.62 zł. a więc znacznie przekracza kryterium dochodowe na osobę w rodzinie. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy, może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży i niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Natomiast stosownie do treści art. 41 przedmiotowej ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe (a tak jest w przedmiotowej sprawie) może być przyznany: 1/ specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2/ zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Odnosząc się natomiast do treści art. 41 ustawy o pomocy społecznej trzeba podkreślić, iż decyzja w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego wydawana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Dlatego też – wobec przekroczenia przez skarżącą kryterium dochodowego - przedmiotem kontroli sądowej w rozpatrywanej sprawie jest przede wszystkim zbadanie, czy zakres tego uznania nie został przez organy administracji publicznej przekroczony, a także czy w sposób należyty i poddający się weryfikacji uzasadnione zostało orzeczenie o odmowie przyznania W. B. specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków , opłat eksploatacyjnych i opłat windykacyjnych. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza bowiem - jak wynika z art. 7 k.p.a. - załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznając konieczność udzielenia pomocy organ winien zatem rozważyć wszelkie okoliczności niezbędne do podjęcia prawidłowej decyzji o wysokości przyznanych na rzecz danej osoby środków w ramach przyznanego mu uznania administracyjnego, kierując się w szczególności uzasadnionymi potrzebami uprawnionego, własnymi możliwościami finansowymi oraz celami pomocy społecznej. Powyższe wynika z dyspozycji przepisu art. 3 ust. 1, 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Wszystko to ma na celu rozdzielenie funduszy, jakimi dysponuje właściwy organ w taki sposób, aby pomoc dotarła do wszystkich osób uprawnionych w formie i wysokości adekwatnej do zgłaszanych przez nie potrzeb i zasobów finansowych organów pomocy społecznej. Działanie to jednak nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, bowiem jego obowiązkiem jest należyte uzasadnienie, dlaczego zasiłek został przyznany wnioskodawcy w takiej, a nie innej wysokości. Ze względu na powołany wyżej materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie uznać należy, iż organ I instancji, odmawiając przyznania skarżącej specjalny zasiłek celowego z przeznaczeniem na zakup leków, opłat eksploatacyjnych i opłat windykacyjnych nie przekroczył granic uznania administracyjnego, zaś organ odwoławczy zasadnie utrzymał przedmiotowe rozstrzygnięcie w mocy. Dlatego też stwierdzić trzeba, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało swoich ustaleń na podstawie rzetelnie zgromadzonego materiału dowodowego, wydając w oparciu o właściwe przepisy prawidłowe rozstrzygnięcie. Należy podkreślić, że organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że potrzeby wskazane przez skarżącą we wniosku nie są okolicznościami szczególnie uzasadniającymi przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Również podnoszona przez skarżąca okoliczność pokrycia kosztów leczenia sanatoryjnego i rehabilitacyjnego nie mogła zmienić prawidłowość podjętych decyzji tym bardziej, że okoliczności tych skarżąca nie zgłaszała we wniosku a dopiero w trakcie kolejnych pism już po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze wskazać należy, że zawierają one ogólne uwagi krytyczne dotyczące działalności organów pomocy społecznej jak również innych organów administracji państwowej i przez to nie można ich bezpośrednio odnieść do zaskarżonej decyzji. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał na rzecz adwokata reprezentującego skarżącego z urzędu od Skarbu Państwa zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w oparciu art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.02.153.1270) oraz w związku z przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.: w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).